Sahih al-Bukhari، حدیث 4513
روایتشده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Umar
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَتَاهُ رَجُلاَنِ فِي فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ ضُيِّعُوا، وَأَنْتَ ابْنُ عُمَرَ وَصَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَخْرُجَ فَقَالَ يَمْنَعُنِي أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ دَمَ أَخِي. فَقَالاَ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ {وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ } فَقَالَ قَاتَلْنَا حَتَّى لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ، وَكَانَ الدِّينُ لِلَّهِ، وَأَنْتُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ، وَيَكُونَ الدِّينُ لِغَيْرِ اللَّهِ. وَزَادَ عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي فُلاَنٌ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو الْمَعَافِرِيِّ، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ تَحُجَّ عَامًا وَتَعْتَمِرَ عَامًا، وَتَتْرُكَ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَقَدْ عَلِمْتَ مَا رَغَّبَ اللَّهُ فِيهِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ إِيمَانٍ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَالصَّلاَةِ الْخَمْسِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَدَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ. قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ {وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا} {إِلَى أَمْرِ اللَّهِ} {قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ} قَالَ فَعَلْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الإِسْلاَمُ قَلِيلاً، فَكَانَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فِي دِينِهِ إِمَّا قَتَلُوهُ، وَإِمَّا يُعَذِّبُوهُ، حَتَّى كَثُرَ الإِسْلاَمُ فَلَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ. قَالَ فَمَا قَوْلُكَ فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ قَالَ أَمَّا عُثْمَانُ فَكَأَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا أَنْتُمْ فَكَرِهْتُمْ أَنْ تَعْفُوا عَنْهُ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَتَنُهُ. وَأَشَارَ بِيَدِهِ فَقَالَ هَذَا بَيْتُهُ حَيْثُ تَرَوْنَ.
محمد بن بشار برای ما حدیث نقل کرد، گفت: عبدالوهاب برای ما حدیث گفت، گفت: عبیدالله از نافع، و او از ابن عمر رضی الله عنهما روایت کرد که در فتنهی ابن زبیر، دو مرد نزد او آمدند و گفتند:
«مردم تباه شدهاند، در حالی که تو پسر عمر و صحابی پیامبر ﷺ هستی؛ چه چیزی مانع از خروج تو (برای جنگ) میشود؟» فرمود: «مانع من این است که الله خون برادر مسلمانم را حرام کرده است.» آن دو گفتند: «آیا الله نفرموده است: {با آنان بجنگید تا فتنهای باقی نماند}؟» پاسخ داد: «ما جنگیدیم تا فتنه ریشهکن شد و دین تنها برای الله گردید. اما شما میخواهید بجنگید تا فتنه برپا شود و دین برای غیر الله گردد.» عثمان بن صالح از ابن وهب زیادهای نقل کرد و گفت: فلان شخص و حیوة بن شریح از بکر بن عمرو معافری به من خبر دادند که بکیر بن عبدالله از نافع روایت کرده که مردی نزد ابن عمر آمد و گفت: «ای ابوعبدالرحمن! چه چیزی تو را بر آن داشته که یک سال حج کنی و سال دیگر عمره، ولی جهاد در راه الله عزوجل را ترک گویی، در حالی که میدانی الله چقدر به آن ترغیب فرموده است؟» فرمود: «ای برادرزادهام! اسلام بر پنج پایه بنا شده است: ایمان به الله و رسول او، نمازهای پنجگانه، روزهی ماه رمضان، پرداخت زکات و حج بیتالله.» آن مرد گفت: «ای ابوعبدالرحمن! آیا آنچه را الله در کتابش ذکر کرده نمیشنوی: {و اگر دو گروه از مؤمنان با هم بجنگند، میان آنان صلح دهید} و {تا فرمان الله} و {با آنان بجنگید تا فتنهای باقی نماند}؟» فرمود: «ما در عهد رسول الله ﷺ چنین کردیم. آنگاه اسلام اندک بود و مرد به سبب دینش دچار فتنه میشد؛ یا کشته میشد یا شکنجه میگردید. تا اینکه اسلام فراوان شد و فتنه از میان رفت.» آن مرد پرسید: «نظر تو دربارهی علی و عثمان چیست؟» فرمود: «اما عثمان، گویی الله او را عفو کرده است، ولی شما دوست ندارید که او بخشیده شود. و اما علی، او پسرعموی رسول الله ﷺ و داماد اوست.» سپس با دست اشاره کرد و فرمود: «این خانهی اوست که میبینید.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
ابن عمر از درگیریای که به خونریزی میان مسلمانان میانجامید پرهیز میکرد و معنای فتنه را روشن ساخت.
متن، گفتوگوی نخست را در جریان فتنهٔ پیرامون ابن زبیر قرار میدهد. در زنجیرهٔ روایی دیگری از ابن عمر میپرسند چرا در جنگ شرکت نمیکند؛ او پاسخ میدهد که در زمان پیامبر ﷺ جنگ برای پایاندادن به آزار و سرکوب بهسبب ایمان بود.
آزمایش یا آشوب؛ در اینجا منظور آزار و سرکوب بهسبب ایمان و نیز تفرقهٔ خشونتآمیز است.
در این متن، این واژه به جنگ مسلحانه اشاره دارد و بحث دربارهٔ شرایط موجهبودن آن است.
عبادتهای بنیادینی که ابن عمر برمیشمارد: ایمان، نماز، روزه، زکات و حج.
عالمان کلاسیک تأکید میکنند که ابن عمر آیات مربوط به جنگ را با توجه به زمینهٔ آنها تفسیر میکرد: هدف، پایاندادن به آزار و سرکوب بهسبب ایمان بود، نه دامنزدن به درگیری میان مسلمانان. پاسخ او بر حرمت خونریزی ناحق و اهمیت آشتی میان مسلمانان تأکید دارد. ذکر پنج رکن، واجبات بنیادین را بیان میکند و به معنای نفی دیگر تکالیف دینی نیست. مذاهب فقهی، جنگ مسلحانه و شورش را تابع قواعد و شرایط میدانند، نه مجوزی برای جنگ یا خشونت خودسرانه.
- از گفتار و کردارهایی که جان بیگناهان را به خطر میاندازند پرهیز کنید، حتی اگر دیگران به تشدید درگیری فرابخوانند.
- آیات مربوط به جنگ را در زمینهٔ خود بخوانید و دانش متخصصان را بر شعارها مقدم بدارید.
- به ارکان ثابت اسلام پایبند باشید و هنگام اختلاف، در پی آشتی و عدالت باشید.
این حدیث صحیح نیز ارکان بنیادین اسلام را ذکر میکند و به فهم پاسخ ابن عمر کمک میکند.
Sahih al-Bukhari · #4514 (Sahih)این روایت به پرهیز ابن عمر از درگیری در فتنهٔ پیرامون ابن زبیر میپردازد و با بخش نخست ارتباط نزدیکی دارد.
Sahih al-Bukhari · #4515 (Sahih)این نقل، گفتوگو دربارهٔ فتنه را تکرار میکند و امکان مقایسهٔ توضیح موضع ابن عمر را فراهم میآورد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.