تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4566

روایت‌شده توسط Usama ibn Zayd. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا پیامبر ﷺ

Sahih (معتبر)
  1. 1أَبُو الْيَمَانِآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2شُعَيْبٌ
  3. 3الزُّهْرِيِّ
  4. 4عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ
  5. 5أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ
  6. 6رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ عَلَى قَطِيفَةٍ فَدَكِيَّةٍ، وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَرَاءَهُ، يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فِي بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ ـ قَالَ ـ حَتَّى مَرَّ بِمَجْلِسٍ فِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، ابْنُ سَلُولَ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ فَإِذَا فِي الْمَجْلِسِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ وَالْمُسْلِمِينَ، وَفِي الْمَجْلِسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ، فَلَمَّا غَشِيَتِ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ، ثُمَّ قَالَ لاَ تُغَبِّرُوا عَلَيْنَا‏.‏ فَسَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ ثُمَّ وَقَفَ فَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ، وَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ أَيُّهَا الْمَرْءُ، إِنَّهُ لاَ أَحْسَنَ مِمَّا تَقُولُ، إِنْ كَانَ حَقًّا، فَلاَ تُؤْذِينَا بِهِ فِي مَجْلِسِنَا، ارْجِعْ إِلَى رَحْلِكَ، فَمَنْ جَاءَكَ فَاقْصُصْ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَاغْشَنَا بِهِ فِي مَجَالِسِنَا، فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ‏.‏ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى كَادُوا يَتَثَاوَرُونَ، فَلَمْ يَزَلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَنُوا، ثُمَّ رَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دَابَّتَهُ فَسَارَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ‏"‏ قَالَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اعْفُ عَنْهُ وَاصْفَحْ عَنْهُ، فَوَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ، لَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالْحَقِّ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ، لَقَدِ اصْطَلَحَ أَهْلُ هَذِهِ الْبُحَيْرَةِ عَلَى أَنْ يُتَوِّجُوهُ فَيُعَصِّبُونَهُ بِالْعِصَابَةِ، فَلَمَّا أَبَى اللَّهُ ذَلِكَ بِالْحَقِّ الَّذِي أَعْطَاكَ اللَّهُ شَرِقَ بِذَلِكَ، فَذَلِكَ فَعَلَ بِهِ ما رَأَيْتَ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ يَعْفُونَ عَنِ الْمُشْرِكِينَ وَأَهْلِ الْكِتَابِ كَمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ، وَيَصْبِرُونَ عَلَى الأَذَى قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا ‏}‏ الآيَةَ، وَقَالَ اللَّهُ ‏{‏وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَأَوَّلُ الْعَفْوَ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ، حَتَّى أَذِنَ اللَّهُ فِيهِمْ، فَلَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدْرًا، فَقَتَلَ اللَّهُ بِهِ صَنَادِيدَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ ابْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَعَبَدَةِ الأَوْثَانِ هَذَا أَمْرٌ قَدْ تَوَجَّهَ‏.‏ فَبَايَعُوا الرَّسُولَ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَسْلَمُوا‏.‏

ترجمه

ابو الیمان برای ما حدیث کرد، شعیب به ما خبر داد، از زهری، که گفت: عروة بن زبیر به من خبر داد که اسامة بن زید (رضی الله عنهما) به او خبر داده است که رسول خدا ﷺ بر الاغی سوار شدند که روی آن قطیفه‌ای فدکی بود و اسامة بن زید را پشت سر خود سوار کردند. ایشان برای عیادت سعد بن عباده در میان بنی حارث بن خزرج می‌رفتند و این ماجرا پیش از جنگ بدر رخ داد. پیامبر ﷺ از مجلسی گذشتند که عبدالله بن اُبیّ بن سلول نیز در آن حضور داشت و این پیش از اسلام آوردن او بود. در آن مجلس گروهی آمیخته از مسلمانان، مشرکان، بت‌پرستان و یهودیان بودند و عبدالله بن رواحه نیز در میان آنان بود. چون گرد و غبار مرکب پیامبر بر مجلس سایه افکند، عبدالله بن اُبیّ بینی خود را با ردایش پوشاند و گفت:

«ما را گردآلود نکنید.» رسول خدا ﷺ به آنان سلام کردند، سپس ایستادند و پیاده شدند و آنان را به سوی خدا دعوت نمودند و قرآن را بر ایشان خواندند. عبدالله بن اُبیّ بن سلول گفت: «ای مرد! سخنی نیکوتر از آنچه می‌گویی نیست؛ اگر راست است، در مجلس ما با آن آزارمان مده. به سوی مرکبت (یا خانه‌ات) بازگرد و هر کس نزد تو آمد، برایش بازگو کن.» عبدالله بن رواحه عرض کرد: «آری، ای رسول خدا ﷺ! ما را در مجالسمان با آن بهره‌مند سازید، زیرا ما آن را دوست داریم.» پس مسلمانان، مشرکان و یهودیان به دشنام دادن به یکدیگر پرداختند تا جایی که نزدیک بود با هم درگیر شوند. پیامبر ﷺ پیوسته آنان را آرام می‌کردند تا اینکه ساکت شدند. سپس پیامبر ﷺ بر مرکب خود سوار شدند و رفتند تا وارد منزل سعد بن عباده شدند. پیامبر ﷺ به او فرمودند: «ای سعد! آیا نشنیدی ابوحباب (عبدالله بن اُبیّ) چه گفت؟ فلان و فلان گفت.» سعد بن عباده عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! او را ببخشید و درگذرید. سوگند به آن ذاتی که کتاب را بر شما نازل کرد، خداوند حق را که بر شما فرو فرستاد، درست زمانی آورد که مردم این شهر (مدینه) اتفاق کرده بودند تا تاج بر سر او نهند و دستار ببندند (او را به ریاست برگزینند). اما چون خداوند با حقی که به شما داد مانع آن شد، او از حسادت خشمگین گشت و همین باعث شد رفتاری کند که دیدید.» پس رسول خدا ﷺ از او درگذشتند. پیامبر ﷺ و یارانشان مشرکان و اهل کتاب را می‌بخشیدند چنانکه خداوند بدان فرمان داده بود و بر آزارشان صبر می‌کردند. خداوند عزوجل فرموده است: {و قطعاً از کسانی که پیش از شما کتاب داده شده‌اند و از مشرکان، آزار بسیار خواهید شنید...} (۳:۱۸۶)، و خداوند فرموده است: {بسیاری از اهل کتاب از روی حسد درونی خود دوست دارند که شما را پس از ایمانتان دوباره کافر گردانند...} (۲:۱۰۹). پیامبر ﷺ تا زمانی که خداوند فرمان داده بود، بر اصل عفو و بخشش پایبند بودند تا اینکه خداوند اجازه جهاد علیه آنان را صادر فرمود. هنگامی که رسول خدا ﷺ در جنگ بدر شرکت کردند و خداوند به دست ایشان بزرگان کفار قریش را هلاک ساخت، ابن اُبیّ بن سلول و همراهانش از مشرکان و بت‌پرستان گفتند: «این کار (اسلام) دیگر ریشه دوانده و پیروز شده است.» پس با رسول خدا ﷺ بیعت کردند و مسلمان شدند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

النبي ﷺ واجه الكلمات الجارحة بالهدوء والعفو.

پیشینه و سبب بیان

این ماجرا پیش از نبرد بدر رخ داد، زمانی که پیامبر ﷺ در راه دیدار با سعد بن عباده بود. حدیث شرح می‌دهد که او گروهی درهم‌آمیخته را به اسلام دعوت کرد، مشاجرهٔ فزاینده را آرام ساخت و عبدالله بن اُبی را بخشید.

توضیح واژه‌های دشوار
أهل الكتاب

تسمية للجماعات التي تلقت كتابًا منزلًا من قبل، مثل اليهود والنصارى.

أبو حباب

كنية عبد الله بن أُبيّ بن سلول.

الحق

الوحي وهداية الله اللذان بلّغهما النبي ﷺ.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که دعوت به سوی الله به خردمندی، شکیبایی و خویشتن‌داری نیاز دارد، حتی زمانی که کسی پیام را رد می‌کند یا سخنی آزاردهنده می‌گوید. پیامبر ﷺ اجازه نداد درگیری شدت بگیرد و بر پایه فرمان الله در آن زمان، گذشت را برگزید. سعد بن عباده یادآور شد که حسادت و برآورده‌نشدن انتظارات، رفتار عبدالله بن ابی را توضیح می‌داد؛ این بینش به انتقام‌جویی نینجامید، بلکه به گذشت‌پیشگی انجامید. این بخش همچنین مرحله‌ای تاریخی و مشخص را توصیف می‌کند و نباید جدا از وحی‌های مربوط و شرایط آن زمان به کار گرفته شود.

درس‌هایی برای امروز
  1. لا ترد فورًا على الإهانة؛ خذ وقتًا لتهدأ حدة التوتر أولًا.
  2. ادعُ الآخرين باحترام ومراعاة للظروف، حتى إن لم يقبلوا الرسالة.
  3. ابحث عن أسباب النزاع، واختر العفو حين يكون عادلًا ومناسبًا.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.