تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4712

روایت‌شده توسط Abu Huraira. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Huraira

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ، فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ، وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ، فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَهَلْ تَدْرُونَ مِمَّ ذَلِكَ يُجْمَعُ النَّاسُ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ، يُسْمِعُهُمُ الدَّاعِي، وَيَنْفُذُهُمُ الْبَصَرُ، وَتَدْنُو الشَّمْسُ، فَيَبْلُغُ النَّاسَ مِنَ الْغَمِّ وَالْكَرْبِ مَا لاَ يُطِيقُونَ وَلاَ يَحْتَمِلُونَ فَيَقُولُ النَّاسُ أَلاَ تَرَوْنَ مَا قَدْ بَلَغَكُمْ أَلاَ تَنْظُرُونَ مَنْ يَشْفَعُ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ فَيَقُولُ بَعْضُ النَّاسِ لِبَعْضٍ عَلَيْكُمْ بِآدَمَ فَيَأْتُونَ آدَمَ عليه السلام فَيَقُولُونَ لَهُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ‏.‏ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ، وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ آدَمُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ نَهَانِي عَنِ الشَّجَرَةِ فَعَصَيْتُهُ، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى نُوحٍ، فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُونَ يَا نُوحُ إِنَّكَ أَنْتَ أَوَّلُ الرُّسُلِ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ، وَقَدْ سَمَّاكَ اللَّهُ عَبْدًا شَكُورًا اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ قَدْ كَانَتْ لِي دَعْوَةٌ دَعَوْتُهَا عَلَى قَوْمِي نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ، فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ، فَيَقُولُونَ يَا إِبْرَاهِيمُ، أَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَخَلِيلُهُ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ لَهُمْ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ كُنْتُ كَذَبْتُ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ ـ فَذَكَرَهُنَّ أَبُو حَيَّانَ فِي الْحَدِيثِ ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُوسَى، فَيَأْتُونَ مُوسَى، فَيَقُولُونَ يَا مُوسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ، فَضَّلَكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ عَلَى النَّاسِ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ قَتَلْتُ نَفْسًا لَمْ أُومَرْ بِقَتْلِهَا، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى، فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُونَ يَا عِيسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ، وَكَلَّمْتَ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا اشْفَعْ لَنَا أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ عِيسَى إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ـ وَلَمْ يَذْكُرْ ذَنْبًا ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَأْتُونَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ يَا مُحَمَّدُ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَخَاتَمُ الأَنْبِيَاءِ، وَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَأَنْطَلِقُ فَآتِي تَحْتَ الْعَرْشِ، فَأَقَعُ سَاجِدًا لِرَبِّي عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ مَحَامِدِهِ وَحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى أَحَدٍ قَبْلِي ثُمَّ يُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، سَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَرْفَعُ رَأْسِي، فَأَقُولُ أُمَّتِي يَا رَبِّ، أُمَّتِي يَا رَبِّ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ أَدْخِلْ مِنْ أُمَّتِكَ مَنْ لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْبَابِ الأَيْمَنِ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ وَهُمْ شُرَكَاءُ النَّاسِ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الأَبْوَابِ، ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ مَا بَيْنَ الْمِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَحِمْيَرَ، أَوْ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَبُصْرَى ‏"‏‏.‏

ترجمه

محمد بن مقاتل به ما حدیث کرد، عبدالله به ما خبر داد، ابوحیان تیمی به ما خبر داد، از ابوزرعه بن عمرو بن جریر، از ابوهُریره رضی الله عنه که گفت: برای رسول خدا ﷺ گوشتی آوردند و بازوی آن را پیش ایشان نهادند، زیرا ایشان بدان علاقه داشتند. پس تکه‌ای از آن نوش جان کردند و سپس فرمودند:

«من در روز قیامت سرور مردمان هستم. آیا می‌دانید چرا؟ مردم اولین و آخرین در یک دشت گرد آورده می‌شوند، چنان‌که منادی صدایش را به همه می‌رساند و نگاه ناظر همه را دربرمی‌گیرد. خورشید بسیار نزدیک می‌شود و اندوه و سختی‌ای به مردم می‌رسد که نه توان تحمل آن را دارند و نه تاب ایستادگی. آنگاه مردم می‌گویند: آیا نمی‌بینید به چه حالی رسیده‌اید؟ آیا نمی‌نگرید چه کسی نزد پروردگارتان برای شما شفاعت کند؟ برخی به برخی دیگر می‌گویند: نزد آدم بروید. پس نزد آدم علیه السلام می‌آیند و می‌گویند: تو پدر بشری؛ خدا تو را با دست خود آفرید و از روح خویش در تو دمید و فرشتگان را فرمان داد تا بر تو سجده کنند. برای ما نزد پروردگارت شفاعت کن. آیا نمی‌بینی در چه وضعیتی هستیم؟ آیا نمی‌بینی به چه بلایی دچار شده‌ایم؟ آدم می‌گوید: همانا پروردگارم امروز چنان خشمگین است که پیش از این هرگز چنین خشمگین نشده و پس از این نیز چنین نخواهد شد. او مرا از آن درخت نهی کرد و من نافرمانی کردم. نفسِ من، نفسِ من، نفسِ من! به سراغ دیگری بروید، به سراغ نوح بروید. پس نزد نوح می‌آیند و می‌گویند: ای نوح! تو نخستین پیامبر به سوی اهل زمین هستی و خدا تو را بنده‌ای سپاسگزار نامیده است. برای ما نزد پروردگارت شفاعت کن. آیا نمی‌بینی در چه وضعیتی هستیم؟ او می‌گوید: همانا پروردگارم عزوجل امروز چنان خشمگین است که پیش از این هرگز چنین خشمگین نشده و پس از این نیز چنین نخواهد شد. و همانا دعایی داشتم که آن را درباره قومم کردم (و مستجاب شد). نفسِ من، نفسِ من، نفسِ من! به سراغ دیگری بروید، به سراغ ابراهیم بروید. پس نزد ابراهیم می‌آیند و می‌گویند: ای ابراهیم! تو پیامبر خدا و دوست او از میان اهل زمینی. برای ما نزد پروردگارت شفاعت کن. آیا نمی‌بینی در چه وضعیتی هستیم؟ او به آنان می‌گوید: همانا پروردگارم امروز چنان خشمگین است که پیش از این هرگز چنین خشمگین نشده و پس از این نیز چنین نخواهد شد. و همانا من سه دروغ گفتم ـ ابوحیان آنها را در حدیث ذکر کرده است ـ نفسِ من، نفسِ من، نفسِ من! به سراغ دیگری بروید، به سراغ موسی بروید. پس نزد موسی می‌آیند و می‌گویند: ای موسی! تو رسول خدایی؛ خدا تو را با رسالت و کلام خود بر مردم برتری داد. برای ما نزد پروردگارت شفاعت کن. آیا نمی‌بینی در چه وضعیتی هستیم؟ او می‌گوید: همانا پروردگارم امروز چنان خشمگین است که پیش از این هرگز چنین خشمگین نشده و پس از این نیز چنین نخواهد شد. و همانا من جانی را کشتم که مأمور به کشتن او نبودم. نفسِ من، نفسِ من، نفسِ من! به سراغ دیگری بروید، به سراغ عیسی بروید. پس نزد عیسی می‌آیند و می‌گویند: ای عیسی! تو رسول خدا و کلمه اویی که به مریم القا کرد و روحی از جانب اوست، و در گهواره با مردم سخن گفتی. برای ما شفاعت کن. آیا نمی‌بینی در چه وضعیتی هستیم؟ عیسی می‌گوید: همانا پروردگارم امروز چنان خشمگین است که پیش از این هرگز چنین خشمگین نشده و پس از این نیز چنین نخواهد شد ـ و هیچ گناهی را ذکر نکرد ـ نفسِ من، نفسِ من، نفسِ من! به سراغ دیگری بروید، به سراغ محمد ﷺ بروید. پس نزد محمد ﷺ می‌آیند و می‌گویند: ای محمد! تو رسول خدا و خاتم پیامبرانی و خدا گناهان گذشته و آینده تو را آمرزیده است. برای ما نزد پروردگارت شفاعت کن. آیا نمی‌بینی در چه وضعیتی هستیم؟ پس من حرکت می‌کنم و زیر عرش می‌روم و برای پروردگارم عزوجل به سجده می‌افتم. آنگاه خداوند از ستایش‌ها و ثنای زیبای خود چیزی را بر من الهام می‌کند که پیش از من بر هیچ‌کس الهام نکرده است. سپس گفته می‌شود: ای محمد! سرت را بلند کن، بخواه که داده می‌شوی، و شفاعت کن که پذیرفته می‌شود. پس سرم را بلند می‌کنم و می‌گویم: امت من ای پروردگارم، امت من ای پروردگارم. گفته می‌شود: ای محمد! کسانی از امتت را که حساب ندارند، از درب راستینِ درهای بهشت وارد کن و آنان در سایر درها با دیگر مردم شریک هستند. سپس فرمود: قسم به آنکه جانم در دست اوست، فاصله میان دو لنگه از درهای بهشت مانند فاصله میان مکه و حِمیَر است، یا مانند فاصله میان مکه و بُصری.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ در روز قیامت شفاعت بزرگ را انجام می‌دهد.

توضیح واژه‌های دشوار
شفاعت (شفاعة)

درخواست از خداوند برای رحمت یا گشایش کار مردم؛ شفاعت تنها با اجازهٔ خداوند انجام می‌شود.

عرش

عرش خداوند که در وحی از آن یاد شده است؛ متن روایت پیامبر ﷺ را در حال سجده در برابر آن و ستایش خداوند توصیف می‌کند.

بدون حساب

افرادی از امت که بدون حسابرسی وارد بهشت می‌شوند.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت می‌کنند که پیامبر محمد ﷺ در روز قیامت شفاعت بزرگ را به دست می‌آورد، پس از آنکه مردم به پیامبران پیشین رجوع می‌کنند. مقام ویژهٔ او کاملاً وابسته به اجازهٔ خداوند است: خداوند به او فرمان می‌دهد که درخواست کند و شفاعت نماید. این متن همچنین جایگاه بلند پیامبران پیشین را تأیید می‌کند، در حالی که ترس آنان از داوری، فروتنی‌شان در برابر خداوند را نشان می‌دهد. سخن از اینکه خداوند گناهان پیشین و پسین پیامبر ﷺ را آمرزیده است، با عصمت و حفاظت ویژهٔ پیامبران سازگار دانسته می‌شود، نه دعوتی به گناه.

درس‌هایی برای امروز
  1. با نماز، توبه و فرمان‌برداری پیوند خود را با خداوند تقویت کن؛ یاری نهایی و شفاعت به او وابسته است.
  2. به پیامبر ﷺ احترام بگذار و از راهنمایی او پیروی کن، بی‌آنکه صفاتی را که تنها از آنِ خداوند است به او نسبت دهی.
  3. روز قیامت را به یاد داشته باش و هنگامی که دیگران زیر فشار یا در تنگنا هستند، با آنان مهربان باش.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.