تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4774

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Masud. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Masud

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، وَالأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ يُحَدِّثُ فِي كِنْدَةَ فَقَالَ يَجِيءُ دُخَانٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَأْخُذُ بِأَسْمَاعِ الْمُنَافِقِينَ وَأَبْصَارِهِمْ، يَأْخُذُ الْمُؤْمِنَ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ‏.‏ فَفَزِعْنَا، فَأَتَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، وَكَانَ مُتَّكِئًا، فَغَضِبَ فَجَلَسَ فَقَالَ مَنْ عَلِمَ فَلْيَقُلْ، وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَإِنَّ مِنَ الْعِلْمِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لاَ يَعْلَمُ لاَ أَعْلَمُ‏.‏ فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ‏}‏ وَإِنَّ قُرَيْشًا أَبْطَئُوا عَنِ الإِسْلاَمِ فَدَعَا عَلَيْهِمِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ، فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ حَتَّى هَلَكُوا فِيهَا، وَأَكَلُوا الْمَيْتَةَ وَالْعِظَامَ وَيَرَى الرَّجُلُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ ‏"‏، فَجَاءَهُ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ جِئْتَ تَأْمُرُنَا بِصِلَةِ الرَّحِمِ، وَإِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ، فَقَرَأَ ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏عَائِدُونَ‏}‏ أَفَيُكْشَفُ عَنْهُمْ عَذَابُ الآخِرَةِ إِذَا جَاءَ ثُمَّ عَادُوا إِلَى كُفْرِهِمْ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{‏يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى‏}‏ يَوْمَ بَدْرٍ وَلِزَامًا يَوْمَ بَدْرٍ ‏{‏الم * غُلِبَتِ الرُّومُ‏}‏ إِلَى ‏{‏سَيَغْلِبُونَ‏}‏ وَالرُّومُ قَدْ مَضَى‏.‏

ترجمه

محمد بن کثیر به ما حدیث نقل کرد، از سفیان، از منصور و اعمش، از ابوالضحی، از مسروق که گفت: مردی در قبیله کنده سخنرانی می‌کرد و گفت:

«در روز قیامت دودی پدیدار می‌شود که شنوایی و بینایی منافقان را می‌گیرد و مؤمنان را مانند حالت زکام دچار می‌سازد.» ما ترسیدیم، پس نزد ابن مسعود رفتم در حالی که تکیه داده بود. او خشمگین شد و نشست و فرمود: «هر کس چیزی می‌داند بگوید، و هر کس نمی‌داند بگوید الله اعلم؛ زیرا از جمله علم این است که انسان درباره آنچه نمی‌داند بگوید نمی‌دانم. خداوند به پیامبرش ﷺ فرمود: {بگو من از شما برای آن اجری نمی‌طلبم و من از کسانی نیستم که تکلف می‌ورزند}. قریش در پذیرش اسلام تأخیر کردند، پس پیامبر ﷺ علیه آنان دعا کرد و فرمود: «بار خدایا! با هفت سالی مانند هفت سال یوسف علیه‌السلام بر ضد آنان مرا یاری کن.» سپس چنان خشکسالی سختی آنان را فرا گرفت که در آن هلاک شدند و مردار و استخوان خوردند و مرد میان آسمان و زمین چیزی شبیه دود می‌دید. ابوسفیان نزد ایشان آمد و گفت: «ای محمد! تو ما را به صله رحم فرمان می‌دادی، اما قوم تو هلاک شده‌اند، پس خدا را بخوان.» سپس ابن مسعود این آیات را خواند: {پس منتظر روزی باش که آسمان دودی آشکار بیاورد...} تا قوله {بازمی‌گردید}. آیا وقتی عذاب آخرت بیاید از آنان برداشته می‌شود؟ بلکه آنان دوباره به کفر خود بازگشتند. بنابراین قول خداوند متعال است: {روزی که ما انتقام بزرگ را بگیریم} که منظور روز بدر است. و «لزام» نیز اشاره به روز بدر دارد. و آیات {الم * غُلِبَتِ الرُّومُ} تا {سَيَغْلِبُونَ} نیز سپری شده است (و رومیان پیروز شده‌اند).

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابن مسعود می‌آموزد که صادقانه گفتنِ «نمی‌دانم» خود دانایی است.

پیشینه و سبب بیان

مسروق نقل می‌کند که سخنرانی در کِنده درباره تفسیر دود در روز قیامت توضیحی ارائه کرد. ابن مسعود با آن تفسیر مخالفت کرد و آیات دود را به قحطی‌ای که قریش گرفتار آن شدند و رویدادهای پیرامون بدر پیوند داد.

توضیح واژه‌های دشوار
کِنده

قبیله‌ای عرب؛ مسروق در آنجا سخنرانی درباره دود را شنید.

دود

نشانه‌ای که در سوره دخان آمده است؛ ابن مسعود در اینجا آن را ظهور دودمانندی در زمان قحطی قریش تفسیر می‌کند.

گرفتنِ بزرگ

عذابی سخت؛ ابن مسعود این آیه را اشاره‌ای به جنگ بدر تفسیر می‌کند.

برداشت‌های عالمان

ابن مسعود تأکید می‌کند که انسان باید هرگاه دانشی دارد آن را منتقل کند، اما اگر دانشی ندارد، صادقانه بگوید که نمی‌داند. تفسیر قرآن به دقت و آگاهی از بافت تاریخی نیاز دارد. تفسیر او آیات دود را به قحطی قریش و عذاب بزرگ را به بدر پیوند می‌دهد؛ افزون بر این، دانشمندان روایت‌های دیگری درباره دود را نیز بررسی و در تفسیر آیات با هم می‌سنجند.

درس‌هایی برای امروز
  1. اگر پاسخ پرسشی را نمی‌دانی، صادقانه بگو: «خدا بهتر می‌داند؛ من نمی‌دانم.»
  2. پیش از بازگویی تفسیری از یک آیه قرآن، منبع و بافت آن را بررسی کن.
  3. دانش را با دقت منتقل کن و میان گفته متن و نظر شخصی خودت تفاوت بگذار.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.