تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4809

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Mas'ud. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Mas'ud

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عَلِمَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ بِهِ، وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ، فَإِنَّ مِنَ الْعِلْمِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لاَ يَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ‏}‏ وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنِ الدُّخَانِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا قُرَيْشًا إِلَى الإِسْلاَمِ فَأَبْطَئُوا عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ ‏"‏، فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ فَحَصَّتْ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْمَيْتَةَ وَالْجُلُودَ حَتَّى جَعَلَ الرَّجُلُ يَرَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ دُخَانًا مِنَ الْجُوعِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏ قَالَ فَدَعَوْا ‏{‏رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ * أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرَى وَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ * ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَقَالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ * إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلاً إِنَّكُمْ عَائِدُونَ‏}‏ أَفَيُكْشَفُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ فَكُشِفَ ثُمَّ عَادُوا فِي كُفْرِهِمْ، فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ يَوْمَ بَدْرٍ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ‏}‏‏.‏

ترجمه

قتیبه برای ما حدیث کرد، جریر برای ما حدیث کرد، از اعمش، از ابوالضحی، از مسروق که گفت: بر عبدالله بن مسعود وارد شدیم. او فرمود: ای مردم! هر کس چیزی می‌داند آن را بگوید و هر کس نمی‌داند بگوید

«الله اعلم»؛ زیرا اینکه انسان درباره آنچه نمی‌داند بگوید «الله اعلم»، خود بخشی از دانش است. خداوند عزوجل به پیامبرش ﷺ فرمود: {بگو من از شما پاداشی نمی‌خواهم و از کسانی نیستم که سخنان بی‌اساس می‌گویند}. و من درباره دود (دُخان) به شما خبر خواهم داد. همانا رسول الله ﷺ قریش را به اسلام دعوت کرد، اما آنان تعلل ورزیدند. پس ایشان دعا کردند: «بار خدایا! مرا با هفت سال قحطی مانند هفت سال قحطی یوسف علیه آنها یاری کن.» سپس سالی خشکسال بر آنان چیره شد و همه چیز را نابود کرد تا جایی که مردار و پوست حیوانات را خوردند و مرد از شدت گرسنگی میان خود و آسمان دودی می‌دید. خداوند عزوجل فرمود: {پس منتظر روزی باش که آسمان دودی آشکار می‌آورد * که مردم را فرا می‌گیرد، این عذاب دردناک است}. آنان گفتند: {پروردگارا! عذاب را از ما بردار که ما ایمان آوردیم}. {چه سود دارد یادآوری برای آنان در حالی که پیامبری روشن‌گر پیشتر نزدشان آمده بود؟ * سپس از او روی گرداندند و گفتند: این مرد آموزش‌دیده‌ای دیوانه است}. {ما اندکی عذاب را برمی‌داریم، اما شما دوباره بازخواهید گشت}. آیا در روز قیامت عذاب برداشته خواهد شد؟ عبدالله گفت: سپس عذاب برداشته شد، اما آنان به کفر خود بازگشتند و خداوند در روز بدر آنان را گرفت. خداوند تعالی فرمود: {روزی که ما انتقام سختی بگیریم، همانا ما انتقام‌گیرنده‌ایم}.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

دانش حقیقی با فروتنی و اذعان به کیفر خداوند همراه است.

پیشینه و سبب بیان

عبدالله بن مسعود آیات مربوط به دود را به قحطی‌ای پیوند می‌دهد که پس از رد دعوت پیامبر ﷺ به اسلام از سوی قریش، آنان را فراگرفت. کیفر برای مدتی برداشته شد، اما آنان به کفر خود بازگشتند و بعدها در بدر گرفتار شدند.

توضیح واژه‌های دشوار
خدا داناتر است

اعترافی صادقانه به اینکه پاسخ را نمی‌دانید و خداوند دانشی کامل دارد.

دود

دودی که در آیات یادشده از سورهٔ دخان آمده است؛ ابن مسعود آن را در اینجا به قحطی قریش پیوند می‌دهد.

گرفتگی بزرگ

کیفر و مجازاتی سخت از سوی خداوند؛ ابن مسعود این عبارت را در اینجا بر شکست قریش در بدر تطبیق می‌دهد.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان از سخنان ابن مسعود چنین برداشت می‌کنند که هنگام ندانستن، گفتنِ «خدا داناتر است» نشانهٔ دانش است و باید از سخن گفتن دربارهٔ خدا بدون علم پرهیز کرد. این بخش همچنین تأکید می‌کند که برطرف شدن موقت یک گرفتاری، دلیل توبه نیست: پس از گشایش، مردم باید بر ایمان و فرمان‌برداری پایدار بمانند. ابن مسعود دود یادشده را دودی ناشی از گرسنگی می‌داند که قریش دیدند؛ دانشمندان همچنین آیات مربوط به دود و رویدادهای نهایی را به‌عنوان مسائل تفسیری جداگانه بررسی می‌کنند.

درس‌هایی برای امروز
  1. اگر پاسخ پرسشی را نمی‌دانید، صادقانه بگویید: «خدا داناتر است» و سپس در پی دانش معتبر باشید.
  2. توضیح دینی را تنها زمانی نقل کنید که منبع و معنای آن را با دقت بررسی کرده باشید.
  3. گشایش پس از گرفتاری را فرصتی برای سپاسگزاری و اصلاح بدانید، نه بهانه‌ای برای تکرار اشتباهات گذشته.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.