تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4821

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Mas'ud. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Mas'ud

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنَّمَا كَانَ هَذَا لأَنَّ قُرَيْشًا لَمَّا اسْتَعْصَوْا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دَعَا عَلَيْهِمْ بِسِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ، فَأَصَابَهُمْ قَحْطٌ وَجَهْدٌ حَتَّى أَكَلُوا الْعِظَامَ، فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَنْظُرُ إِلَى السَّمَاءِ فَيَرَى مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ مِنَ الْجَهْدِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏ قَالَ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَسْقِ اللَّهَ لِمُضَرَ، فَإِنَّهَا قَدْ هَلَكَتْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لِمُضَرَ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ ‏"‏‏.‏ فَاسْتَسْقَى فَسُقُوا‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏إِنَّكُمْ عَائِدُونَ‏}‏ فَلَمَّا أَصَابَتْهُمُ الرَّفَاهِيَةُ عَادُوا إِلَى حَالِهِمْ حِينَ أَصَابَتْهُمُ الرَّفَاهِيَةُ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ‏}‏ قَالَ يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏

ترجمه

یحیی برای ما حدیث کرد، ابومعاویه برای ما حدیث کرد، از اعمش، از مسلم، از مسروق که گفت: عبدالله گفت:

«این ماجرا بدین سبب بود که چون قریش در برابر پیامبر ﷺ سرپیچی کردند، ایشان علیه آنان به سال‌های قحطی همچون سال‌های یوسف دعا کردند. پس دچار خشکسالی و سختی شدند تا جایی که استخوان می‌خوردند. مرد به آسمان نگاه می‌کرد و بر اثر شدت ضعف، میان خود و آسمان چیزی شبیه دود می‌دید. آنگاه خداوند متعال این آیات را نازل فرمود: {پس منتظر روزی باش که آسمان دودی آشکار بیاورد * که مردم را فرا گیرد؛ این عذابی دردناک است.} او گفت: سپس نزد رسول الله ﷺ آمدند و عرض کردند: ای رسول الله ﷺ! برای قبیله مُضَر از خدا طلب باران کن، زیرا آنان هلاک شده‌اند. فرمودند: «برای مُضَر؟ همانا تو بسیار جسوری!» سپس طلب باران کرد و آنان سیراب شدند. آنگاه آیه {همانا شما بازخواهید گشت} نازل شد. چون به رفاه رسیدند، به حال پیشین خود بازگشتند. پس خداوند عزوجل نازل فرمود: {روزی که ما انتقام بزرگ بگیریم، همانا ما انتقام‌گیرنده‌ایم.} او گفت: منظور روز جنگ بدر است.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

قحطی قریش را فراگرفت و پس از باران، آنان به رفتار پیشین خود بازگشتند.

پیشینه و سبب بیان

قریش با پیامبر ﷺ مخالفت می‌کردند. او از الله خواست آنان را به سال‌های قحطی دچار کند، همانند روزگار یوسف. پس از دعای آنان برای باران، گشایش پدید آمد؛ اما وقتی به رفتار پیشین خود بازگشتند، مجازات بدر فرا رسید.

توضیح واژه‌های دشوار
سال‌های یوسف

سال‌های قحطی‌ای که در روزگار پیامبر یوسف بر قوم او گذشت.

دود

پدیده‌ای که مردم در دوران قحطی شدید، آن را مانند دودی میان خود و آسمان می‌دیدند.

عذاب سخت

مجازاتی شدید؛ عبدالله بن مسعود در اینجا آن را به نبرد بدر پیوند می‌دهد.

برداشت‌های عالمان

مفسران کلاسیک، از جمله ابن حجر، این روایت را در توضیح آیات سورهٔ دخان بررسی کرده‌اند. عبدالله بن مسعود دود را به قحطی‌ای تفسیر می‌کند که قریش را فراگرفت و عذاب سخت را به نبرد بدر مربوط می‌داند. این روایت نشان می‌دهد که عذاب و گشایش الهی هر دو در تاریخ رخ می‌دهند؛ اما به‌تنهایی حکم شرعی جداگانه‌ای برای چهار مذهب فقهی اهل‌سنت ارائه نمی‌کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. پس از گشایش، به رفتاری که دربردارندهٔ ستم و انکار است بازنگردید؛ از آسایش برای زندگی سپاسگزارانه و خالصانه بهره ببرید.
  2. برای باران و گشایشِ گرفتاران دعا کنید، حتی اگر پیش‌تر مخالفت کرده باشند.
  3. آیات قرآن را با توجه به تفسیر صحابهٔ مورد اعتماد، مانند عبدالله بن مسعود، بخوانید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.