تفسیر نبوی قرآن · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 4913

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تفسیر نبوی قرآن
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Abbas

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّهُ قَالَ مَكَثْتُ سَنَةً أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنْ آيَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْ أَسْأَلَهُ هَيْبَةً لَهُ، حَتَّى خَرَجَ حَاجًّا فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعْتُ وَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ إِلَى الأَرَاكِ لِحَاجَةٍ لَهُ ـ قَالَ ـ فَوَقَفْتُ لَهُ حَتَّى فَرَغَ سِرْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَ�� عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَزْوَاجِهِ فَقَالَ تِلْكَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ هَذَا مُنْذُ سَنَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ هَيْبَةً لَكَ‏.‏ قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ مَا ظَنَنْتَ أَنَّ عِنْدِي مِنْ عِلْمٍ فَاسْأَلْنِي، فَإِنْ كَانَ لِي عِلْمٌ خَبَّرْتُكَ بِهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ إِنْ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَا نَعُدُّ لِلنِّسَاءِ أَمْرًا، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِنَّ مَا أَنْزَلَ وَقَسَمَ لَهُنَّ مَا قَسَمَ ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا فِي أَمْرٍ أَتَأَمَّرُهُ إِذْ قَالَتِ امْرَأَتِي لَوْ صَنَعْتَ كَذَا وَكَذَا ـ قَالَ ـ فَقُلْتُ لَهَا مَالَكِ وَلِمَا هَا هُنَا فِيمَا تَكَلُّفُكِ فِي أَمْرٍ أُرِيدُهُ‏.‏ فَقَالَتْ لِي عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ مَا تُرِيدُ أَنْ تُرَاجَعَ أَنْتَ، وَإِنَّ ابْنَتَكَ لَتُرَاجِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ‏.‏ فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ مَكَانَهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقَالَ لَهَا يَا بُنَيَّةُ إِنَّكِ لَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ‏.‏ فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَاللَّهِ إِنَّا لَنُرَاجِعُهُ‏.‏ فَقُلْتُ‏.‏ تَعْلَمِينَ أَنِّي أُحَذِّرُكِ عُقُوبَةَ اللَّهِ وَغَضَبَ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم يَا بُنَيَّةُ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا حُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ قَالَ ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لِقَرَابَتِي مِنْهَا فَكَلَّمْتُهَا‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ دَخَلْتَ فِي كُلِّ شَىْءٍ، حَتَّى تَبْتَغِي أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ‏.‏ فَأَخَذَتْنِي وَاللَّهِ أَخْذًا كَسَرَتْنِي عَنْ بَعْضِ مَا كُنْتُ أَجِدُ، فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهَا، وَكَانَ لِي صَاحِبٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غِبْتُ أَتَانِي بِالْخَبَرِ، وَإِذَا غَابَ كُنْتُ أَنَا آتِيهِ بِالْخَبَرِ، وَنَحْنُ نَتَخَوَّفُ مَلِكًا مِنْ مُلُوكِ غَسَّانَ، ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَسِيرَ إِلَيْنَا، فَقَدِ امْتَلأَتْ صُدُورُنَا مِنْهُ، فَإِذَا صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَدُقُّ الْبَابَ فَقَالَ افْتَحِ افْتَحْ‏.‏ فَقُلْتُ جَاءَ الْغَسَّانِيُّ فَقَالَ بَلْ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ اعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَزْوَاجَهُ‏.‏ فَقُلْتُ رَغَمَ أَنْفُ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ‏.‏ فَأَخَذْتُ ثَوْبِيَ فَأَخْرُجُ حَتَّى جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ يَرْقَى عَلَيْهَا بِعَجَلَةٍ، وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ لَهُ قُلْ هَذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ‏.‏ فَأَذِنَ لِي ـ قَالَ عُمَرُ ـ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ، فَلَمَّا بَلَغْتُ حَدِيثَ أُمِّ سَلَمَةَ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَعَلَى حَصِيرٍ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَىْءٌ، وَتَحْتَ رَأْسِهِ وِسَادَةٌ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، وَإِنَّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ قَرَظًا مَصْبُوبًا، وَعِنْدَ رَأْسِهِ أَهَبٌ مُعَلَّقَةٌ فَرَأَيْتُ أَثَرَ الْحَصِيرِ فِي جَنْبِهِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ ‏"‏ مَا يُبْكِيكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ كِسْرَى وَقَيْصَرَ فِيمَا هُمَا فِيهِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَهُمُ الدُّنْيَا وَلَنَا الآخِرَةُ ‏"‏‏.‏

ترجمه

عبدالعزيز بن عبدالله به ما حدیث کرد، سليمان بن بلال به ما حدیث کرد، از يحيى، از عبيد بن حنين که شنید ابن عباس رضی الله عنهما می‌فرمود:

«یک سال تمام قصد داشتم از عمر بن خطاب درباره آیه‌ای بپرسم، اما به دلیل هیبت و احترامی که نسبت به او داشتم، نمی‌توانستم سؤال کنم. تا اینکه وقتی برای حج رفت، من نیز همراهش شدم. در بازگشت، هنگامی که هنوز در راه بودیم، او برای قضای حاجت به سوی درختان اراک رفت. من منتظر ماندم تا فارغ شد، سپس با او به راه افتادم و گفتم: "ای امیرالمؤمنین! آن دو همسر پیامبر ﷺ که علیه ایشان با یکدیگر همکاری کردند، چه کسانی بودند؟" گفت: "آن‌ها حفصه و عایشه بودند." گفتم: "به خدا قسم، یک سال است که می‌خواهم این موضوع را از تو بپرسم، اما به خاطر احترامم نتوانستم." گفت: "از پرسیدن دریغ نکن؛ اگر گمان می‌کنی نزد من علمی هست، بپرس؛ اگر بدانم، حتماً به تو خبر خواهم داد." سپس عمر گفت: "به خدا قسم، در دوران جاهلیت ما برای زنان جایگاهی قائل نبودیم، تا اینکه خداوند درباره آنان آنچه را نازل کرد و سهمی را که مقرر فرمود، تعیین نمود." ادامه داد: «روزی مشغول اندیشه در کاری بودم که همسرم گفت: "اگر فلان کار را بکنی بهتر است." به او گفتم: "تو را با این کار چه؟ چرا در امری که خود می‌خواهم انجام دهم دخالت می‌کنی؟" گفت: "ای پسر خطاب! چقدر عجیبی! خودت نمی‌خواهی کسی با تو مخالفت کند، ولی دخترت با رسول خدا ﷺ چنان مجادله می‌کند که ایشان تمام روز خشمگین می‌مانند." پس عمر ردای خود را برداشت و نزد حفصه رفت و گفت: "ای دخترکم! آیا تو با رسول خدا ﷺ مجادله می‌کنی تا جایی که ایشان تمام روز ناراحت باشند؟" حفصه گفت: "به خدا قسم، ما با ایشان مجادله می‌کنیم." گفتم: "بدان که تو را از عذاب خدا و خشم رسولش ﷺ برحذر می‌دارم. ای دخترکم! مبادا فریب زیبایی آن دیگری (عایشه) و محبت رسول خدا ﷺ نسبت به او را بخوری." سپس به خاطر خویشاوندی‌ام نزد ام سلمه رفتم و با او صحبت کردم. ام سلمه گفت: "ای پسر خطاب! چقدر عجیبی! در هر چیزی دخالت می‌کنی، حتی می‌خواهی میان رسول خدا ﷺ و همسرانش وارد شوی!" به خدا قسم، سخنانش چنان بر من اثر گذاشت که بخشی از خشمم فروکش کرد و از نزدش خارج شدم. در آن زمان دوستی از انصار داشتم؛ اگر من غایب بودم، او خبرها را برایم می‌آورد و اگر او غایب بود، من برایش خبر می‌بردم. در آن ایام از یکی از پادشاهان غسان بیم داشتیم، زیرا گفته شده بود که قصد حمله به ما دارد و دل‌هایمان پر از ترس بود. ناگهان دوست انصاری‌ام در زد و گفت: "در را باز کن! در را باز کن!" گفتم: "آیا پادشاه غسان آمده است؟" گفت: "نه، بلکه سخت‌تر از آن؛ رسول خدا ﷺ از همسرانش کناره‌گیری کرده‌اند." گفتم: "بینی حفصه و عایشه به خاک مالیده باد!" لباسم را پوشیدم و بیرون رفتم. وقتی رسیدم، دیدم رسول خدا ﷺ در اتاق بالایی هستند که با نردبان بالا می‌رود و غلامی سیاه‌چهره از ایشان پای نردبان نشسته است. به او گفتم: "بگو عمر بن خطاب آمده است." ایشان اجازه دادند. ماجرا را برای رسول خدا ﷺ تعریف کردم. وقتی به سخنان ام سلمه رسیدم، رسول خدا ﷺ لبخند زدند در حالی که روی حصیری خوابیده بودند و میان بدن مبارکشان و حصیر چیزی نبود. زیر سرشان بالش چرمی بود که از لیف خرما پر شده بود، نزدیک پاهایشان برگ‌های قرظ ریخته شده بود و بالای سرشان چند مشک آب آویزان بود. چون اثر حصیر را بر پهلوی مبارکشان دیدم، گریستم. فرمودند: "چرا گریه می‌کنی؟" گفتم: "ای رسول خدا! کسری و قیصر در ناز و نعمت به سر می‌برند، حال آنکه شما رسول خدا هستید و در این تنگی زندگی می‌کنید." فرمودند: "آیا راضی نیستی که دنیا برای آنان باشد و آخرت برای ما؟"

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

عمر همسران مورد نظر را مشخص می‌کند و ترجیح آخرت را می‌ستاید.

توضیح واژه‌های دشوار
هم‌پیمان شدن علیه پیامبر

اشاره به حفصه و عایشه است که به گفته عمر، در موضوعی مربوط به پیامبر ﷺ با هم همراه شدند.

روزگار جاهلیت

دوره پیش از اسلام که بسیاری از مردم بدون هدایت وحی زندگی می‌کردند.

کسری و قیصر

به‌ترتیب فرمانروایان امپراتوری‌های ایران و بیزانس بودند و به قدرت و ثروت دنیوی بسیارشان شهرت داشتند.

برداشت‌های عالمان

مفسران کلاسیک پرسش ابن‌عباس را به آیات آغازین سوره تحریم درباره همسرانی پیوند می‌دهند که در برابر پیامبر ﷺ با یکدیگر همراه شدند؛ عمر از حفصه و عایشه نام می‌برد. این روایت دقت ابن‌عباس در درخواست دانش و آمادگی عمر برای پاسخ‌گویی را نشان می‌دهد. عالمان همچنین به زندگی ساده پیامبر ﷺ و ترجیح آخرت بر ثروت دنیوی اشاره می‌کنند. این متن قاعده‌ای فقهی و همگانی درباره گفت‌وگوهای زناشویی وضع نمی‌کند، بلکه بر احترام، مشورت و پرهیز از دخالت ناآگاهانه تأکید دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. درباره دانش دینی با احترام پرسش کنید، اما اجازه ندهید هیبت و احترام برای همیشه مانع آموختن شما شود.
  2. در تصمیم‌های دشوار، خودبه‌خود مال یا جایگاه را انتخاب نکنید؛ هدف نهایی آخرت را در نظر داشته باشید.
  3. با فروتنی شایسته نصیحت کنید و وقتی کسی می‌گوید در مسئله‌ای خصوصی دخالت نکنید، به آن گوش دهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.