Sahih al-Bukhari، حدیث 4986
روایتشده توسط Zaid ibn Thabit. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Zaid ibn Thabit
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَإِذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عِنْدَهُ قَالَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ بِالْمَوَاطِنِ، فَيَذْهَبَ كَثِيرٌ مِنَ الْقُرْآنِ وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْمُرَ بِجَمْعِ الْقُرْآنِ. قُلْتُ لِعُمَرَ كَيْفَ تَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ عُمَرُ هَذَا وَاللَّهِ خَيْرٌ. فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِذَلِكَ، وَرَأَيْتُ فِي ذَلِكَ الَّذِي رَأَى عُمَرُ. قَالَ زَيْدٌ قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ لاَ نَتَّهِمُكَ، وَقَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْىَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفُونِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَىَّ مِمَّا أَمَرَنِي مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلُونَ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ أَبُو بَكْرٍ يُرَاجِعُنِي حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الْعُسُبِ وَاللِّخَافِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ حَتَّى وَجَدْتُ آخِرَ سُورَةِ التَّوْبَةِ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ لَمْ أَجِدْهَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرَهُ {لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ} حَتَّى خَاتِمَةِ بَرَاءَةَ، فَكَانَتِ الصُّحُفُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَيَاتَهُ ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ.
موسی بن اسماعیل از ابراهیم بن سعد، و او از ابن شهاب، و وی از عبید بن سباق روایت کردهاند که زید بن ثابت رضی الله عنه فرمود: ابوبکر رضی الله عنه پس از کشته شدن بسیاری از مسلمانان در جنگ یمامه مرا فراخواند. چون نزد او رفتم، عمر بن خطاب را نیز در کنارش دیدم. ابوبکر رضی الله عنه گفت:
«عمر نزد من آمد و گفت: در روز یمامه تلفات سنگینی به قاریان قرآن وارد شد و بیم آن دارم که در دیگر میدانهای نبرد نیز قاریان زیادی شهید شوند و بخش بزرگی از قرآن از میان برود؛ لذا پیشنهاد میکنم دستور دهی تا قرآن جمعآوری شود.» من به عمر گفتم: «چگونه کاری را انجام دهی که رسول الله ﷺ انجام نداده است؟» عمر پاسخ داد: «به خدا سوگند این کار خیر است.» عمر پیوسته با من بحث کرد تا اینکه الله سینهام را برای این امر گشاد و همان چیزی را دیدم که عمر دیده بود.» زید گفت: ابوبکر به من فرمود: «تو جوانی عاقل هستی و مورد اعتماد مایی؛ تو برای رسول الله ﷺ وحی مینوشتی، پس اکنون قرآن را جستجو و جمعآوری کن.» به خدا سوگند اگر مرا مأمور به جابهجا کردن کوهی از کوهها میکردند، برایم سنگینتر از دستور جمعآوری قرآن نبود. گفتم: «چگونه کاری میکنید که رسول الله ﷺ انجام نداده است؟» فرمود: «به خدا سوگند که خیر است.» ابوبکر پیوسته با من صحبت کرد تا اینکه الله سینهام را برای همان چیزی گشود که سینه ابوبکر و عمر رضی الله عنهما را گشوده بود. سپس قرآن را از روی شاخههای خرما، سنگهای نازک سفید و سینه مردان (حافظان) جمعآوری کردم، تا اینکه آخرین آیه سوره توبه را نزد ابوخزیمه انصاری یافتم و آن را نزد هیچکس جز او پیدا نکردم: {لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ} تا پایان سوره براءت (توبه). سپس این مصحف نزد ابوبکر ماند تا اینکه الله او را وفات داد، سپس نزد عمر بود تا پایان عمرش، و بعد از آن نزد حفصه بنت عمر رضی الله عنها قرار گرفت.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
ابوبکر پس از تلفات یمامه، قرآن را با دقت گردآوری کرد.
پس از تلفات سنگین قاریان قرآن در نبرد یمامه، عمر پیشنهاد کرد قرآن گردآوری شود. ابوبکر به زید بن ثابت مأموریت داد این کار را با دقت انجام دهد.
قاریان قرآن؛ در اینجا منظور کسانی است که بخش زیادی از قرآن را از حفظ داشتند.
برگههای مکتوبی که قرآن در آنها گردآوری شده بود.
سورهٔ نهم قرآن که سورهٔ برائت نیز نامیده میشود.
عالمان از این روایت نتیجه میگیرند که گردآوری قرآن اقدامی جایز و پسندیده برای حفظ وحی بود. اینکه پیامبر ﷺ پیشتر آن را در قالب یک مجموعه گرد نیاورده بود، فرمان بعدی را نامشروع نمیکرد؛ زیرا صحابه آن را وسیلهای تازه برای پاسداری از هدفی پذیرفتهشده میدانستند. این روایت همچنین اهمیت بررسی دقیق، منابع مکتوب، دانش حفظی و بهرهگیری از افراد متخصص و مورد اعتماد در حفظ دانش دینی را نشان میدهد.
- دانش مهم را با دقت حفظ کنید و آن را با منابع معتبر بسنجید.
- به توصیهٔ متخصصان توجه کنید، حتی اگر اقدام ضروری تازه باشد.
- برای حفظ و انتقال دانش ارزشمند، مسئولیت را بهصورت جمعی بر عهده بگیرید.
این روایت مرحلهٔ بعدیِ حفظ قرآن را شرح میدهد: یکسانسازی نسخهٔ مکتوب قرآن در دوران عثمان.
Sahih al-Bukhari · #4987 (Sahih)این روایت میگوید عثمان دستور داد نسخههای قرآن رونویسی و منتشر شوند تا از اختلاف در قرائت جلوگیری شود.
Sahih al-Bukhari · #4988 (Sahih)زید بن ثابت در آن روایت دقتی را شرح میدهد که با آن آیهای هنگام رونویسی مصحف بازشناسی شد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.