Sahih al-Bukhari، حدیث 5140
روایتشده توسط Aisha bint Abi Bakr. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha bint Abi Bakr
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَ لَهَا يَا أُمَّتَاهْ {وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى} إِلَى {مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} قَالَتْ عَائِشَةُ يَا ابْنَ أُخْتِي هَذِهِ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا، فَيَرْغَبُ فِي جَمَالِهَا وَمَالِهَا، وَيُرِيدُ أَنْ يَنْتَقِصَ مِنْ صَدَاقِهَا، فَنُهُوا عَنْ نِكَاحِهِنَّ. إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ فِي إِكْمَالِ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا بِنِكَاحِ مَنْ سِوَاهُنَّ مِنَ النِّسَاءِ، قَالَتْ عَائِشَةُ اسْتَفْتَى النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ {وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ} إِلَى {وَتَرْغَبُونَ} فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُمْ فِي هَذِهِ الآيَةِ أَنَّ الْيَتِيمَةَ إِذَا كَانَتْ ذَاتَ مَالٍ وَجَمَالٍ، رَغِبُوا فِي نِكَاحِهَا وَنَسَبِهَا وَالصَّدَاقِ، وَإِذَا كَانَتْ مَرْغُوبًا عَنْهَا فِي قِلَّةِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ، تَرَكُوهَا وَأَخَذُوا غَيْرَهَا مِنَ النِّسَاءِ ـ قَالَتْ ـ فَكَمَا يَتْرُكُونَهَا حِينَ يَرْغَبُونَ عَنْهَا، فَلَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَنْكِحُوهَا إِذَا رَغِبُوا فِيهَا، إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهَا وَيُعْطُوهَا حَقَّهَا الأَوْفَى مِنَ الصَّدَاقِ.
ابوالیمان برای ما حدیث کرد، شعیب از زهری به ما خبر داد. و لیث گفت: عقیل از ابن شهاب برایم حدیث کرد، عروة بن زبیر به من خبر داد که او از عایشه رضی الله عنها پرسید و به ایشان گفت:
«ای مادر من! درباره آیه {و اگر بیم آن دارید که در حق دختران یتیم عدالت ورزید} تا {آنچه دستهای راستتان مالک شده است} چیست؟» عایشه فرمود: «ای برادرزادهام! این درباره دختر یتیمی است که تحت سرپرستی ولیّ خود قرار دارد، سپس ولیّ به زیبایی و مال او رغبت پیدا میکند و میخواهد از مهریهاش بکاهد. پس آنان از ازدواج با این دختران یتیم نهی شدند، مگر اینکه با پرداخت کامل مهریه در حقشان عدالت ورزند. و دستور داده شدند که با زنان دیگر غیر از آنان ازدواج کنند.» عایشه گفت: «سپس مردم بعد از آن از رسول الله ﷺ فتوا خواستند، پس خداوند نازل فرمود: {و از تو درباره زنان فتوا میخواهند} تا {و شما رغبت دارید}.» آنگاه الله عزوجل در این آیه برای آنان نازل کرد که اگر دختر یتیم دارای مال و جمال باشد، به ازدواج با او و نسبش و کاستن از مهریهاش رغبت میورزند؛ اما اگر به دلیل کمی مال و جمال مورد رغبت نباشد، او را رها کرده و زن دیگری اختیار میکنند. ایشان فرمود: «همانگونه که هنگام بیرغبتی او را رها میکنند، حق ندارند هنگام رغبت نیز با او ازدواج کنند، مگر اینکه در حقش عدالت ورزند و کاملترین حق مهریهاش را به او بپردازند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
قیّم تنها در صورتی میتواند با دختر یتیم ازدواج کند که تمام مهر او را بپردازد.
عایشه سبب نزول و معنای آیهٔ ۴:۳ قرآن را توضیح میدهد و همچنین به نزول آیهٔ ۴:۱۲۷ اشاره میکند؛ این آیه دربارهٔ قیّمهایی است که بهخاطر مال یا نسب دختران یتیم به ازدواج با آنان تمایل دارند، اما میخواهند مهرشان را کاهش دهند.
دختری که پیش از رسیدن به بلوغ پدرش را از دست داده است.
کسی که مسئول مراقبت از یتیم و حفظ منافع اوست.
مالی که بهعنوان مهر ازدواج به زن تعلق میگیرد.
مفسران کلاسیک، از جمله ابن حجر، از توضیح عایشه چنین برداشت کردهاند که قیّم نباید با ازدواج با دختر یتیم و کاهش مهر او از جایگاه سرپرستی خود سود ببرد. رعایت عدالت و پرداخت کامل مهر، از حق مالکیت او حمایت میکند؛ اگر قیّم نتواند این حق را تضمین کند، نباید با او ازدواج کند. مذاهب فقهی دربارهٔ جزئیات اختیار قیّم برای جاری کردن عقد ازدواج اختلاف دارند، اما همگی میپذیرند که زن حق دریافت مهر خود را دارد و ستم حرام است.
- قیّم باید در هر تصمیم مربوط به ازدواج، منافع و حقوق دختر یتیم را در اولویت قرار دهد.
- مهر را روشن و دقیق مطرح و ثبت کنید؛ هرگز از مال، زیبایی یا وابستگی او برای کاستن از حقش استفاده نکنید.
- اگر دربارهٔ قرارداد ازدواج تردید دارید، از متخصصی مشورت بگیرید که از حقوق هر دو طرف حمایت میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.