Sahih al-Bukhari، حدیث 5344
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Abbas
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا شِبْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، {وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا} قَالَ كَانَتْ هَذِهِ الْعِدَّةُ تَعْتَدُّ عِنْدَ أَهْلِ زَوْجِهَا وَاجِبًا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ {وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ} قَالَ جَعَلَ اللَّهُ لَهَا تَمَامَ السَّنَةِ سَبْعَةَ أَشْهُرٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَصِيَّةً إِنْ شَاءَتْ سَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى {غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ} فَالْعِدَّةُ كَمَا هِيَ، وَاجِبٌ عَلَيْهَا، زَعَمَ ذَلِكَ عَنْ مُجَاهِدٍ. وَقَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَقَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى {غَيْرَ إِخْرَاجٍ}. وَقَالَ عَطَاءٌ إِنْ شَاءَتِ اعْتَدَّتْ عِنْدَ أَهْلِهَا، وَسَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ {فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ}. قَالَ عَطَاءٌ ثُمَّ جَاءَ الْمِيرَاثُ فَنَسَخَ السُّكْنَى، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَلاَ سُكْنَى لَهَا.
مجاهد بیان کرد: {و کسانی از شما که فوت میکنند و همسرانی بر جای میگذارند} — این همان عِدّهای بود که زن بیوه واجب بود آن را در خانه شوهر متوفای خود سپری کند. سپس خداوند نازل فرمود: {و کسانی از شما که فوت میکنند و همسرانی بر جای میگذارند، باید برای همسرانشان تا یک سال نفقه و مسکن وصیت کنند، بدون اینکه آنان را اخراج نمایند؛ اما اگر خودشان خارج شدند، در کاری که به طور پسندیده برای خود انجام دهند، گناهی بر شما نیست} (۲:۲۴۰). مجاهد گفت: خداوند برای تکمیل یک سال، هفت ماه و بیست شب را به عنوان وصیت برای او قرار داد؛ پس اگر بخواهد طبق وصیت در آنجا ساکن میشود و اگر بخواهد خارج میگردد. و این همان قول خدای تعالی است: {بدون اخراج آنان، اما اگر خارج شدند گناهی بر شما نیست}. بنابراین عِدّه همچنان بر او واجب باقی ماند. این روایت از مجاهد نقل شده است. عطاء گفت: ابن عباس فرمود که این آیه حکم گذراندن عِدّه نزد خانواده شوهر را نسخ کرد، لذا زن میتواند هر جا که بخواهد عِدّه نگه دارد، و خداوند متعال میفرماید: {بدون اخراج آنان}. عطاء گفت: اگر زن بخواهد میتواند نزد خانوادهاش عِدّه نگه دارد و طبق وصیت در آنجا ساکن شود، و اگر بخواهد میتواند خارج شود، زیرا خداوند فرموده است: {پس در آنچه انجام میدهند گناهی بر شما نیست}. عطاء افزود: سپس آیات ارث نازل شد و حکم سکونت را نسخ کرد، بنابراین زن هر جا بخواهد عِدّه نگه میدارد و دیگر حقی برای سکونت ندارد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
این روایت به چگونگی گذراندن دورهٔ انتظار و محل سکونت زنان بیوه میپردازد.
مدت انتظار مقرر پس از درگذشت شوهر یا پس از طلاق.
اینکه وحیِ متأخر حکمی پیشین را جایگزین یا اصلاح کند.
حق زن برای سکونت در خانهٔ شوهر پس از درگذشت او.
این روایت چند تفسیر آغازین از آیهٔ ۲۴۰ سورهٔ بقره و تحول احکام مربوط به زنان بیوه را نقل میکند. مجاهد میان عدّهٔ واجب و سکونتِ افزون بر آن تفاوت میگذارد: به گفتهٔ او، زن بیوه میتوانست آنجا را ترک کند، در حالی که دورهٔ انتظار همچنان برقرار بود. از ابنعباس، از طریق عطا، نقل شده است که الزام به گذراندن عدّه نزد خانوادهٔ شوهر از میان رفت. عطا همچنین احکام متأخر ارث را دلیل زوال حق سکونتِ مقرر در وصیت میداند. این بخش بازتابی از این تفسیرهای آغازین است و بهتنهایی شرحی کامل از همهٔ احکام فقهی به شمار نمیآید؛ مذاهب فقهی عدّه و مسکن را با توجه به مجموعهٔ گستردهتری از ادله بررسی میکنند.
- در پاسخ به پرسشهای مربوط به عدّه، میان مدت انتظار واجب و محل گذراندن آن تفاوت بگذارید.
- حقوق زن بیوه را با دقت بررسی کنید و تصمیمهای عملی را بر آگاهی معتبر از احکام مربوطه استوار سازید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.