حسن خلق و آداب · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 6148

روایت‌شده توسط Salama ibn al-Akwa. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: حسن خلق و آداب
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Salama ibn al-Akwa

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ فَسِرْنَا لَيْلاً، فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ لِعَامِرِ بْنِ الأَكْوَعِ أَلاَ تُسْمِعُنَا مِنْ هُنَيْهَاتِكَ، قَالَ وَكَانَ عَامِرٌ رَجُلاً شَاعِرًا، فَنَزَلَ يَحْدُو بِالْقَوْمِ يَقُولُ اللَّهُمَّ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا فَاغْفِرْ فِدَاءٌ لَكَ مَا اقْتَفَيْنَا وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا وَأَلْقِيَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا إِنَّا إِذَا صِيحَ بِنَا أَتَيْنَا وَبِالصِّيَاحِ عَوَّلُوا عَلَيْنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ هَذَا السَّائِقُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا عَامِرُ بْنُ الأَكْوَعِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَرْحَمُهُ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ وَجَبَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، لَوْ أَمْتَعْتَنَا بِهِ‏.‏ قَالَ فَأَتَيْنَا خَيْبَرَ فَحَاصَرْنَاهُمْ حَتَّى أَصَابَتْنَا مَخْمَصَةٌ شَدِيدَةٌ، ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ فَتَحَهَا عَلَيْهِمْ، فَلَمَّا أَمْسَى النَّاسُ الْيَوْمَ الَّذِي فُتِحَتْ عَلَيْهِمْ أَوْقَدُوا نِيرَانًا كَثِيرَةً‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذِهِ النِّيرَانُ، عَلَى أَىِّ شَىْءٍ تُوقِدُونَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا عَلَى لَحْمٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَى أَىِّ لَحْمٍ ‏"‏‏.‏ قَالُوا عَلَى لَحْمِ حُمُرٍ إِنْسِيَّةٍ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَهْرِقُوهَا وَاكْسِرُوهَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْ نُهَرِيقُهَا وَنَغْسِلُهَا قَالَ ‏"‏ أَوْ ذَاكَ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا تَصَافَّ الْقَوْمُ كَانَ سَيْفُ عَامِرٍ فِيهِ قِصَرٌ، فَتَنَاوَلَ بِهِ يَهُودِيًّا لِيَضْرِبَهُ، وَيَرْجِعُ ذُبَابُ سَيْفِهِ فَأَصَابَ رُكْبَةَ عَامِرٍ فَمَاتَ مِنْهُ، فَلَمَّا قَفَلُوا قَالَ سَلَمَةُ رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَاحِبًا‏.‏ فَقَالَ لِي ‏"‏ مَا لَكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ فِدًى لَكَ أَبِي وَأُمِّي زَعَمُوا أَنَّ عَامِرًا حَبِطَ عَمَلُهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ قَالَهُ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَأُسَيْدُ بْنُ الْحُضَيْرِ الأَنْصَارِيُّ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَذَبَ مَنْ قَالَهُ، إِنَّ لَهُ لأَجْرَيْنِ ـ وَجَمَعَ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ ـ إِنَّهُ لَجَاهِدٌ مُجَاهِدٌ، قَلَّ عَرَبِيٌّ نَشَأَ بِهَا مِثْلَهُ ‏"‏‏.‏

ترجمه

قتیبة بن سعید به ما حدیث نقل کرد، گفت: حاتم بن اسماعیل از یزید بن ابی عبید، و او از سلمة بن اکوع روایت کرد که گفت: همراه رسول خدا ﷺ به سوی خیبر خارج شدیم و شبانه حرکت کردیم. مردی از میان مردم به عامر بن اکوع گفت:

«آیا از اشعار خود برایمان نمی‌خوانی؟» (راوی می‌گوید) عامر شاعر بود، پس پیاده شد و با خواندن ترانه‌های هُدا (اشعار مخصوص کاروان) مردم را همراهی می‌کرد و می‌گفت: «بار خدایا! اگر تو نبودی، هدایت نمی‌شدیم و صدقه نمی‌دادیم و نماز نمی‌خواندیم. پس آنچه را مرتکب شده‌ایم ببخش، جانمان فدای تو باد. چون با دشمن روبرو شویم، گام‌هایمان را استوار گردان و آرامش بر ما فرو فرست. همانا هرگاه فرا خوانده شویم، پاسخ می‌گوییم و دشمنان با فریاد علیه ما کمک می‌طلبند.» رسول خدا ﷺ پرسیدند: «این ساربان کیست؟» گفتند: «عامر بن اکوع.» فرمودند: «خداوند او را رحمت کند.» مردی از مردم گفت: «ای پیامبر خدا! آیا شهادت بر او واجب شد؟ کاش بیشتر از وجودش بهره‌مندمان می‌کردی.» (سلمه می‌گوید) سپس به خیبر رسیدیم و آنان را محاصره کردیم تا اینکه دچار قحطی شدید شدیم، آنگاه خداوند آنجا را بر مسلمانان گشود. عصر روزی که فتح حاصل شد، مردم آتش‌های بسیاری افروختند. رسول خدا ﷺ پرسیدند: «این آتش‌ها چیست؟ بر چه چیزی آتش افروخته‌اید؟» گفتند: «بر گوشت.» فرمودند: «چه گوشتی؟» گفتند: «گوشت خران اهلی.» رسول خدا ﷺ فرمودند: «آن را دور بریزید و دیگ‌ها را بشکنید.» مردی گفت: «ای رسول خدا! یا اینکه گوشت را دور ریخته و دیگ‌ها را بشوییم؟» فرمودند: «یا آن کار را بکنید.» هنگامی که صفوف دو سپاه در برابر هم قرار گرفتند، شمشیر عامر کوتاه بود؛ او خواست با آن بر یهودی ضربه زند، اما لبه شمشیر برگشت و به زانوی عامر اصابت کرد و او بر اثر آن جان سپرد. وقتی بازگشتند، سلمه می‌گوید: رسول خدا ﷺ مرا رنگ‌پریده دیدند و فرمودند: «تو را چه شده است؟» عرض کردم: «پدر و مادرم فدایت باد! مردم گمان می‌کنند که اعمال عامر تباه شده است.» فرمودند: «چه کسی چنین گفته است؟» گفتم: «فلان و فلان و اسید بن حضیر انصاری.» آنگاه رسول خدا ﷺ فرمودند: «هر کس چنین گفته دروغ گفته است. همانا برای او دو پاداش است» — و دو انگشت خود را به هم چسباندند — «او مجاهدی راستین بود و کمتر عربی مانند او پرورش یافته است.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

عامر برای تلاش‌هایش پاداش گرفت و پیامبر ﷺ تردید بی‌اساس را رد کرد.

پیشینه و سبب بیان

این رویداد در جریان سفر به خیبر رخ داد. پیامبر ﷺ پس از مرگ عامر روشن ساخت که تلاش‌های او بی‌ثمر نشده بود و دو پاداش دریافت کرده بود.

توضیح واژه‌های دشوار
حداء

آواز آهنگینی که هنگام سفر برای تنظیم گام شترها خوانده می‌شد.

مجاهد

کسی که در راه خدا تلاش می‌کند؛ در اینجا کسی که عملاً در نبرد شرکت کرده بود.

الاغ‌های اهلی

الاغ‌های اهلی‌شده؛ خوردن گوشت آن‌ها در جریان خیبر ممنوع شد.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه گرفته‌اند که آواز آهنگین در سفر، اگر واژگان نیکو داشته باشد، جایز است و می‌تواند مسافران را تشویق کند. سخن پیامبر ﷺ این داوری را اصلاح می‌کند که گویا اعمال عامر از میان رفته بود: مرگ ناخواستهٔ او با شمشیر خودش، تلاش‌هایش را بی‌ارزش نکرد. بخش مربوط به گوشت الاغ نشان می‌دهد که پیامبر ﷺ می‌توانست اجرای ممنوعیت را به‌روشنی فرمان دهد و در عین حال، شستن دیگ‌ها به‌جای شکستن آن‌ها کافی بود. مذاهب فقهی احکام گوشت الاغ و پاک‌سازی را با تفصیل بیشتری بررسی کرده‌اند؛ این روایت دلیلی برای باطل دانستن اعمال کسی بدون مدرک به دست نمی‌دهد.

درس‌هایی برای امروز
  1. بدون آگاهی و دلیل روشن حکم نکنید که اعمال نیک کسی بی‌ثمر شده است.
  2. در سفر از سخنان دلگرم‌کننده استفاده کنید، به شرط آنکه محتوای آن نیکو باشد و نماز و واجبات نادیده گرفته نشوند.
  3. از دستورهای روشن پیامبر دربارهٔ خوراک پیروی کنید و در موقعیت‌های مشکوک با دقت رفتار کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.