حسن خلق و آداب · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 6207

روایت‌شده توسط Usama ibn Zayd. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: حسن خلق و آداب
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا پیامبر ﷺ

Sahih (معتبر)
  1. 1أَبُو الْيَمَانِآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2شُعَيْبٌ
  3. 3الزُّهْرِيِّ
  4. 4إِسْمَاعِيلُ
  5. 5أَخِي
  6. 6سُلَيْمَانَ
  7. 7مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ
  8. 8ابْنِ شِهَابٍ
  9. 9عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ
  10. 10أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ
  11. 11رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ فَدَكِيَّةٌ وَأُسَامَةُ وَرَاءَهُ، يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فِي بَنِي حَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ، فَسَارَا حَتَّى مَرَّا بِمَجْلِسٍ فِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، فَإِذَا فِي الْمَجْلِسِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ، وَفِي الْمُسْلِمِينَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ، فَلَمَّا غَشِيَتِ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ ابْنُ أُبَىٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ وَقَالَ لاَ تُغَبِّرُوا عَلَيْنَا‏.‏ فَسَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ، ثُمَّ وَقَفَ فَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ وَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ، فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ أَيُّهَا الْمَرْءُ لاَ أَحْسَنَ مِمَّا تَقُولُ إِنْ كَانَ حَقًّا، فَلاَ تُؤْذِنَا بِهِ فِي مَجَالِسِنَا، فَمَنْ جَاءَكَ فَاقْصُصْ عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاغْشَنَا فِي مَجَالِسِنَا فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ‏.‏ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى كَادُوا يَتَثَاوَرُونَ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْفِضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا، ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَابَّتَهُ فَسَارَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَىْ سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ ـ يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ـ قَالَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ، اعْفُ عَنْهُ وَاصْفَحْ، فَوَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ لَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالْحَقِّ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ، وَلَقَدِ اصْطَلَحَ أَهْلُ هَذِهِ الْبَحْرَةِ عَلَى أَنْ يُتَوِّجُوهُ وَيُعَصِّبُوهُ بِالْعِصَابَةِ، فَلَمَّا رَدَّ اللَّهُ ذَلِكَ بِالْحَقِّ الَّذِي أَعْطَاكَ شَرِقَ بِذَلِكَ فَذَلِكَ فَعَلَ بِهِ مَا رَأَيْتَ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ يَعْفُونَ عَنِ الْمُشْرِكِينَ وَأَهْلِ الْكِتَابِ كَمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ، وَيَصْبِرُونَ عَلَى الأَذَى، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ‏}‏ الآيَةَ، وَقَالَ ‏{‏وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ‏}‏ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَأَوَّلُ فِي الْعَفْوِ عَنْهُمْ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ حَتَّى أَذِنَ لَهُ فِيهِمْ، فَلَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدْرًا، فَقَتَلَ اللَّهُ بِهَا مَنْ قَتَلَ مِنْ صَنَادِيدِ الْكُفَّارِ، وَسَادَةِ قُرَيْشٍ، فَقَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ مَنْصُورِينَ غَانِمِينَ مَعَهُمْ أُسَارَى مِنْ صَنَادِيدِ الْكُفَّارِ وَسَادَةِ قُرَيْشٍ قَالَ ابْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ هَذَا أَمْرٌ قَدْ تَوَجَّهَ فَبَايِعُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَسْلَمُوا‏.‏

ترجمه

ابو الیمان ما را حدیث کرد، شعیب ما را خبر داد، از زهری، اسماعیل ما را حدیث کرد و گفت: برادرم برایم حدیث کرد، از سلیمان، از محمد بن ابی عتیق، از ابن شهاب، از عروة بن زبیر، که اسامة بن زید رضی الله عنهما به او خبر داد که رسول خدا ﷺ بر الاغی سوار شدند که روی آن قطیفه‌ای فدکیه بود و اسامة پشت سر ایشان سوار بود. ایشان برای عیادت سعد بن عباده در میان بنی حارث بن خزرج می‌رفتند و این پیش از جنگ بدر بود. پس رفتند تا اینکه از مجلسی گذشتند که عبدالله بن اُبیّ بن سلول در آن حضور داشت، و این پیش از اسلام آوردن عبدالله بن اُبیّ بود. در آن مجلس گروهی آمیخته از مسلمانان، مشرکان بت‌پرست و یهودیان بودند و در میان مسلمانان عبدالله بن رواحه نیز حضور داشت. چون گرد و غبار برخاسته از حرکت مرکب مجلس را فرا گرفت، ابن اُبیّ بینی خود را با ردایش پوشاند و گفت:

«بر ما گرد و خاک نکنید.» رسول خدا ﷺ به آنان سلام کردند، سپس ایستادند و پیاده شدند و آنان را به سوی خدا دعوت نمودند و قرآن را بر آنان خواندند. عبدالله بن اُبیّ بن سلول به ایشان گفت: «ای مرد! سخنی نیکوتر از آنچه می‌گویی نیست اگر حق باشد؛ پس در مجالس ما با آن ما را آزار مده، اما هر کس نزد تو آمد برایش بخوان.» عبدالله بن رواحه گفت: «آری ای رسول خدا ﷺ! در مجالس ما بر ما وارد شو که ما این را دوست داریم.» پس مسلمانان، مشرکان و یهودیان به دشنام دادن به یکدیگر پرداختند تا نزدیک بود با هم درگیر شوند. رسول خدا ﷺ پیوسته آنان را آرام می‌کردند تا همه ساکت شدند. سپس رسول خدا ﷺ بر مرکب خود سوار شدند و رفتند تا نزد سعد بن عباده درآمدند. رسول خدا ﷺ فرمودند: «ای سعد! آیا نشنیدی ابو حباب (منظور عبدالله بن اُبیّ) چه گفت؟ فلان و فلان گفت.» سعد بن عباده عرض کرد: «ای رسول خدا ﷺ! پدرم فدایت باد! از او درگذر و چشم‌پوشی کن. سوگند به آن ذاتی که کتاب را بر تو نازل کرده است، خداوند حقی را که بر تو نازل فرمود آورده است، و مردم این دیار توافق کرده بودند که او را تاجگذاری کنند و دستار ریاست بر سرش بگذارند؛ اما چون خداوند با حقی که به تو داد مانع آن شد، او از این امر به تنگ آمد و همین باعث شد رفتاری را که دیدی انجام دهد.» پس رسول خدا ﷺ از او درگذشتند. رسم رسول خدا ﷺ و اصحابشان این بود که از مشرکان و اهل کتاب همان‌گونه که خداوند فرمان داده بود درمی‌گذشتند و بر آزارها صبر می‌کردند. خداوند متعال فرمود: {وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ...} و فرمود: {وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ...}. بنابراین رسول خدا ﷺ در مورد عفو از آنان، دستور خداوند را تأویل و اجرا می‌کردند تا زمانی که اجازه مبارزه با آنان صادر شد. هنگامی که رسول خدا ﷺ جنگ بدر را انجام دادند و خداوند در آن هر که را خواست از سرکردگان کفار و بزرگان قریش هلاک کرد، و رسول خدا ﷺ و اصحابشان پیروزمند و غنیمت‌آور بازگشتند و با خود تنی چند از سرکردگان کفار و بزرگان قریش را به اسارت آوردند، عبدالله بن اُبیّ بن سلول و مشرکان بت‌پرستی که با او بودند گفتند: «این کار (اسلام) اکنون چهره واقعی خود را نشان داده است (پیروز شده است).» پس با رسول خدا ﷺ بر اسلام بیعت کردند و مسلمان شدند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ در برابر توهین با آرامش واکنش نشان داد و از روی حکمت گذشت کرد.

پیشینه و سبب بیان

این ماجرا پیش از جنگ بدر رخ داد؛ زمانی که پیامبر ﷺ برای دیدار سعد بن عباده در راه بود. در محفلی، عبدالله بن اُبی به ایشان توهین کرد و سعد توضیح داد که چه سرخوردگی سیاسی‌ای پشت این رفتار بود. پیامبر ﷺ او را بخشید و رفتار آزاردهنده‌اش را تحمل کرد، چنان‌که خداوند در آن زمان فرمان داده بود.

توضیح واژه‌های دشوار
فدکیه

پارچه‌ای از فدک که در اینجا به‌عنوان پارچه‌ای مخملی یا نرم توصیف شده است.

ابو حباب

لقبی که سعد بن عباده برای اشاره به عبدالله بن اُبی به کار برد.

اهل کتاب

عنوانی برای گروه‌هایی از جمله یهودیان و مسیحیان.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که شکیبایی و گذشت در برابر توهین پسندیده است، به‌ویژه هنگامی که به حفظ صلح کمک کند و زیان بزرگ‌تری در پی نداشته باشد. پیامبر ﷺ همچنان گروه‌های درگیر را آرام می‌کرد و در چارچوب فرمان الهیِ آن زمان، بردباری را برگزید. عالمان همچنین میان انتقام شخصی، که می‌توان از آن چشم پوشید، و محافظت مشروع در برابر تجاوز تفاوت می‌گذارند؛ گذشت به معنای تأیید بی‌عدالتی نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. به توهین، بی‌درنگ با توهین پاسخ ندهید؛ نخست از شدت تنش بکاهید.
  2. شرایط پشت رفتار افراد را بشنوید، بی‌آنکه رفتار آزاردهنده را توجیه کنید.
  3. هرگاه گذشت به بهبود روابط کمک می‌کند و خطری برای دیگران نمی‌آفریند، آن را برگزینید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.