الحيل · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 6980

روایت‌شده توسط Abu Rafi. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: الحيل
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا پیامبر ﷺ

Sahih (معتبر)
  1. 1أَبُو نُعَيْمٍآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2سُفْيَانُ
  3. 3إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ
  4. 4عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ
  5. 5أَبِي رَافِعٍ
  6. 6رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِنِ اشْتَرَى دَارًا بِعِشْرِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ، فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَحْتَالَ حَتَّى يَشْتَرِيَ الدَّارَ بِعِشْرِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ، وَيَنْقُدَهُ تِسْعَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَتِسْعَمِائَةَ دِرْهَمٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ، وَيَنْقُدَهُ دِينَارًا بِمَا بَقِيَ مِنَ الْعِشْرِينَ الأَلْفَ، فَإِنْ طَلَبَ الشَّفِيعُ أَخَذَهَا بِعِشْرِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ، وَإِلاَّ فَلاَ سَبِيلَ لَهُ عَلَى الدَّارِ، فَإِنِ اسْتُحِقَّتِ الدَّارُ، رَجَعَ الْمُشْتَرِي عَلَى الْبَائِعِ بِمَا دَفَعَ إِلَيْهِ، وَهْوَ تِسْعَةُ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَتِسْعُمِائَةٍ وَتِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ دِرْهَمًا وَدِينَارٌ، لأَنَّ الْبَيْعَ حِينَ اسْتُحِقَّ انْتَقَضَ الصَّرْفُ فِي الدِّينَارِ، فَإِنْ وَجَدَ بِهَذِهِ الدَّارِ عَيْبًا وَلَمْ تُسْتَحَقَّ، فَإِنَّهُ يَرُدُّهَا عَلَيْهِ بِعِشْرِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ‏.‏ قَالَ فَأَجَازَ هَذَا الْخِدَاعَ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ دَاءَ وَلاَ خِبْثَةَ وَلاَ غَائِلَةَ ‏"‏‏.‏

ترجمه

ابونعیم برای ما حدیث کرد، گفت: سفیان برای ما از ابراهیم بن میسره، از عمرو بن شرید، از ابورافع روایت کرد که گفت: پیامبر ﷺ فرمودند:

«همسایه به ملک مجاور خود سزاوارتر است.» برخی مردم گفتند: «اگر کسی خانه‌ای را به بیست هزار درهم بخرد، اشکالی ندارد که برای محروم کردن دیگری از حق شفعه حیله‌ای به کار برد؛ یعنی در ظاهر به بیست هزار درهم بخرد اما نقداً تنها نه هزار و نهصد و نود و نه درهم بپردازد و برای باقی‌ماندهٔ قیمت یک دینار نقد بدهد. پس اگر صاحب حق شفعه بیست هزار درهم پیشنهاد دهد، می‌تواند خانه را بگیرد، وگرنه راهی بر آن خانه ندارد. اما اگر معلوم شود خانه متعلق به غیر فروشنده است، خریدار آنچه پرداخته از فروشنده پس می‌گیرد، یعنی نه هزار و نهصد و نود و نه درهم و یک دینار؛ زیرا وقتی مالکیت خانه باطل شد، معاملهٔ تبدیل دینار نیز باطل می‌گردد. و اگر خریدار در خانه عیبی بیابد و خانه مستحق غیر نباشد، می‌تواند آن را در برابر بیست هزار درهم به فروشنده بازگرداند.» آن شخص چنین فریبی را میان مسلمانان جایز دانست، در حالی که پیامبر ﷺ فرموده بودند: «نه بیماری، نه فریب و نه خیانت.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

حق شُفعهٔ همسایه را نمی‌توان با یک معاملهٔ صوری دور زد.

توضیح واژه‌های دشوار
حق شُفعه

حق قانونی برای تملک ملک فروخته‌شده با همان قیمت توافق‌شده و تحت شرایطی معین.

حیلهٔ صوری

ساختاری ظاهری که شکل یک معاملهٔ معتبر را به خود می‌گیرد تا مانع تحقق حقی شود.

آنچه به ملک او چسبیده است

بخش مجاور یا ملک همسایه که حق شُفعه به آن مربوط می‌شود.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که حق شُفعهٔ همسایه در املاک مجاور مورد حمایت است و نباید با ترفندی بی‌اثر شود. این بخش، قراردادی را نکوهش می‌کند که در ظاهر بهایی به مبلغ بیست‌هزار درهم ذکر می‌کند، اما پرداخت را به شیوه‌ای دیگر تقسیم می‌کند تا دارندهٔ حق را از آن محروم سازد. مذاهب فقهی دربارهٔ شرایط دقیق و دامنهٔ شُفعه اختلاف‌نظر دارند؛ برای بررسی یک اختلاف مشخص، شکل قرارداد، طرف‌های درگیر و دیدگاه فقهیِ قابل اجرا اهمیت دارد. در هر حال، صداقت در معاملات اصلی بنیادین است.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام فروش ملک مجاور، شرایط و قیمت را برای همهٔ صاحبان حق روشن کنید.
  2. برای دور زدن حق قانونی کسی از قرارداد صوری یا تقسیم ساختگی پرداخت استفاده نکنید.
  3. در اختلاف بر سر حق شُفعه، از حقوقدان آگاهی که با فقه مربوط آشناست مشورت بگیرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.