Sahih al-Bukhari، حدیث 7438
روایتشده توسط Abu Huraira. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِآن را به البخاري روایت کرد
- 2إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ
- 3ابْنِ شِهَابٍ
- 4عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ
- 5أَبِي هُرَيْرَةَ
- 6رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ. فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا. فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ. وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ". قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا. فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ. وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ. فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ. فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ. فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ " ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ " وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ". يَا أَبَا هُرَيْرَةَ. قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ " ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ " ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ.
عبدالعزيز بن عبدالله به ما حدیث کرد، ابراهيم بن سعد به ما حدیث کرد، از ابن شهاب، از عطاء بن يزيد ليثى، از ابوهريره، که مردم گفتند:
«ای رسول خدا ﷺ! آیا پروردگارمان را در روز قیامت خواهیم دید؟» پس رسول خدا ﷺ فرمودند: «آیا در دیدن ماه در شب چهارده دشواری دارید؟» گفتند: «خیر، ای رسول خدا ﷺ.» فرمودند: «آیا در دیدن خورشید وقتی ابری نیست دشواری دارید؟» گفتند: «خیر، ای رسول خدا ﷺ.» فرمودند: «پس شما او را همینگونه خواهید دید. الله مردم را در روز قیامت گرد میآورد و میفرماید: هر کس چیزی را میپرستید، پس آن را دنبال کند. پس هر کس خورشید را میپرستید، خورشید را دنبال میکند و هر کس ماه را میپرستید، ماه را دنبال میکند و هر کس طاغوتها را میپرستید، طاغوتها را دنبال میکند. و این امت باقی میماند همراه با شفاعتکنندگانش — یا منافقانش (ابراهيم ترديد کرد) — سپس الله نزد آنان میآید و میفرماید: من پروردگار شما هستم. میگویند: اینجا جای ماست تا پروردگارمان نزد ما بیاید؛ چون پروردگارمان بیاید، او را خواهیم شناخت. پس الله به صورتی که میشناسند نزد آنان میآید و میفرماید: من پروردگار شما هستم. میگویند: تو پروردگار مایی. پس او را دنبال میکنند. سپس صراط بر روی جهنم گسترده میشود و من و امتم نخستین کسانی هستیم که از آن میگذریم و در آن روز جز پیامبران کسی سخن نمیگوید و دعای پیامبران در آن روز این است: بار الها! نجات ده، نجات ده! در جهنم قلابهایی مانند خارهای سعدان است. آیا سعدان را دیدهاید؟» گفتند: «بله، ای رسول خدا ﷺ.» فرمودند: «آن قلابها مانند خارهای سعدان است، اما هیچکس جز الله بزرگی آنها را نمیداند. آنها مردم را بر اساس اعمالشان میربایند. برخی به سبب اعمالشان هلاک میشوند، برخی گرفتار یا تکهتکه میشوند و برخی پس از مجازات رهایی مییابند. چون الله داوری میان بندگان را به پایان رساند و خواست با رحمت خود هر که را بخواهد از دوزخیان خارج کند، به فرشتگان فرمان میدهد تا از آتش کسانی را که برای الله شریکی قائل نبودند خارج سازند، از میان کسانی که الله اراده رحمت بر آنان کرده و گواهی داده بودند که هیچ معبودی جز الله نیست. فرشتگان آنان را در آتش از اثر سجده میشناسند. آتش همه وجود فرزند آدم را میسوزاند جز اثر سجده را؛ الله بر آتش حرام کرده است که اثر سجده را بسوزاند. پس سوخته و سیاه از آتش بیرون میآیند، سپس آب حیات بر آنان ریخته میشود و همچون دانهای که در گلولای سیل میروید، میرویند. سپس الله داوری میان بندگان را به پایان میرساند و مردی باقی میماند که رویش به سوی آتش است؛ او آخرین نفر از دوزخیان است که وارد بهشت میشود. میگوید: ای پروردگارم! رویم را از آتش برگردان، زیرا بوی آن مرا آزار داده و گرمای شدیدش مرا سوزانده است. پس الله را چنانکه او بخواهد میخواند، سپس الله میفرماید: اگر این را به تو بدهم، آیا چیز دیگری خواهی خواست؟ میگوید: نه، به عزتت سوگند! غیر از آن نخواهم خواست. و هر چه الله بخواهد از عهد و پیمان به پروردگارش میدهد. پس الله رویش را از آتش برمیگرداند. چون به سوی بهشت روی آورد و آن را ببیند، تا هر مدت که الله بخواهد خاموش میماند، سپس میگوید: ای پروردگارم! مرا به درِ بهشت نزدیک کن. الله به او میفرماید: مگر عهد و پیمان ندادی که جز آنچه به تو داده شده چیزی نخواهی؟ وای بر تو ای فرزند آدم! چه بسیار بدعهدی! میگوید: ای پروردگارم، و الله را میخواند تا اینکه او بفرماید: اگر این را به تو بدهم، آیا چیز دیگری خواهی خواست؟ میگوید: نه، به عزتت سوگند! غیر از آن نخواهم خواست. و عهد و پیمان میدهد، پس الله او را به درِ بهشت نزدیک میکند. چون به درِ بهشت رسید، بهشت برایش گشوده میشود و زیبایی و شادی آن را میبیند، پس تا هر مدت که الله بخواهد خاموش میماند، سپس میگوید: ای پروردگارم! مرا وارد بهشت کن. الله میفرماید: مگر عهد و پیمان ندادی که جز آنچه به تو داده شده چیزی نخواهی؟ الله میفرماید: وای بر تو ای فرزند آدم! چه بسیار بدعهدی! میگوید: ای پروردگارم! مرا بدبختترین مخلوقات خود مساز. و پیوسته دعا میکند تا الله از گفتههایش بخندد. چون الله بخندد
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
مؤمنان الله را خواهند دید و به رحمت او وارد بهشت خواهند شد.
پلی که در روز رستاخیز بر فراز دوزخ قرار داده میشود.
نشانههای قابل تشخیصِ سجده در نماز؛ بنا بر روایت، این نشانهها از آتش محفوظ میمانند.
آبی که نجاتیافتگان پس از ماندن در آتش با آن دوباره رشد میکنند و زندگی مییابند.
عالمان کلاسیک، از جمله امام نووی و ابن حجر، توصیف دیدن الله را همانگونه که نقل شده میپذیرند، بیآنکه الله را به آفریدگان تشبیه کنند یا چگونگی آن را تعیین کنند. تشبیه به خورشید و ماه کامل، روشنی و یقینِ دیدن را توضیح میدهد، نه اینکه الله به آفریدهای شباهت داشته باشد. این بخش همچنین میآموزد که توحید اساسی است و الله از روی رحمت، مؤمنان را از آتش نجات میدهد؛ اما این مطلب مجوزی برای بیاعتنایی به گناهان نیست، زیرا اعمال در داوری و آزمون صراط نقش دارند.
- با پرستش تنها الله و خالصانه انجام دادن عبادت برای او، توحید خود را استوار ساز.
- در نماز پایدار بمان: سجده نشانهٔ بندگی است و روایت آن را با امید به رهایی پیوند میدهد.
- از الله پایداری و رحمت بخواه و در عین حال مسئولیت اعمال خود را بپذیر.
این روایت از همان سلسلهٔ راویان، دیدن الله در روز رستاخیز را نیز مطرح میکند و این موضوع را روشنتر میسازد.
Sahih al-Bukhari · #7439 (Sahih)ابوسعید خدری دربارهٔ همین پرسش نقل میکند و دیدن پروردگار را با دیدن خورشید و ماه، بدون مانع، مقایسه میکند.
Sahih al-Bukhari · #7440 (Sahih)این روایت بیان میکند که مؤمنان پروردگارشان را خواهند دید و توصیفی مرتبط از روز رستاخیز میافزاید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.