Sahih al-Bukhari، حدیث 7439
روایتشده توسط Abu Sa'id al-Khudri. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abu Sa'id al-Khudri
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ " هَلْ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ إِذَا كَانَتْ صَحْوًا ". قُلْنَا لاَ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ لاَ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ يَوْمَئِذٍ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُونَ فِي رُؤْيَتِهِمَا ـ ثُمَّ قَالَ ـ يُنَادِي مُنَادٍ لِيَذْهَبْ كُلُّ قَوْمٍ إِلَى مَا كَانُوا يَعْبُدُونَ. فَيَذْهَبُ أَصْحَابُ الصَّلِيبِ مَعَ صَلِيبِهِمْ، وَأَصْحَابُ الأَوْثَانِ مَعَ أَوْثَانِهِمْ، وَأَصْحَابُ كُلِّ آلِهَةٍ مَعَ آلِهَتِهِمْ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، وَغُبَّرَاتٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ، ثُمَّ يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ تُعْرَضُ كَأَنَّهَا سَرَابٌ فَيُقَالُ لِلْيَهُودِ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ. فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ فَمَا تُرِيدُونَ قَالُوا نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا، فَيُقَالُ اشْرَبُوا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي جَهَنَّمَ ثُمَّ يُقَالُ لِلنَّصَارَى مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ فَيَقُولُونَ كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ. فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ، فَمَا تُرِيدُونَ فَيَقُولُونَ نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا. فَيُقَالُ اشْرَبُوا. فَيَتَسَاقَطُونَ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا يَحْبِسُكُمْ وَقَدْ ذَهَبَ النَّاسُ فَيَقُولُونَ فَارَقْنَاهُمْ وَنَحْنُ أَحْوَجُ مِنَّا إِلَيْهِ الْيَوْمَ وَإِنَّا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِيَلْحَقْ كُلُّ قَوْمٍ بِمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ. وَإِنَّمَا نَنْتَظِرُ رَبَّنَا ـ قَالَ ـ فَيَأْتِيهِمُ الْجَبَّارُ. فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا. فَلاَ يُكَلِّمُهُ إِلاَّ الأَنْبِيَاءُ فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ تَعْرِفُونَهُ فَيَقُولُونَ السَّاقُ. فَيَكْشِفُ عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ، وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ رِيَاءً وَسُمْعَةً، فَيَذْهَبُ كَيْمَا يَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا، ثُمَّ يُؤْتَى بِالْجَسْرِ فَيُجْعَلُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ ". قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجَسْرُ قَالَ " مَدْحَضَةٌ مَزِلَّةٌ، عَلَيْهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكَةٌ مُفَلْطَحَةٌ، لَهَا شَوْكَةٌ عُقَيْفَاءُ تَكُونُ بِنَجْدٍ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ، الْمُؤْمِنُ عَلَيْهَا كَالطَّرْفِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ، فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَنَاجٍ مَخْدُوشٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ، حَتَّى يَمُرَّ آخِرُهُمْ يُسْحَبُ سَحْبًا، فَمَا أَنْتُمْ بِأَشَدَّ لِي مُنَاشَدَةً فِي الْحَقِّ، قَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِ يَوْمَئِذٍ لِلْجَبَّارِ، وَإِذَا رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ نَجَوْا فِي إِخْوَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَعْمَلُونَ مَعَنَا. فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ. وَيُحَرِّمُ اللَّهُ صُوَرَهُمْ عَلَى النَّارِ، فَيَأْتُونَهُمْ وَبَعْضُهُمْ قَدْ غَابَ فِي النَّارِ إِلَى قَدَمِهِ وَإِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ، فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ فَأَخْرِجُوهُ. فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ. فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَإِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي فَاقْرَءُوا {إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا} " فَيَشْفَعُ النَّبِيُّونَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَالْمُؤْمِنُونَ فَيَقُولُ الْجَبَّارُ بَقِيَتْ شَفَاعَتِي. فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ أَقْوَامًا قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرٍ بِأَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ فِي حَافَتَيْهِ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، قَدْ رَأَيْتُمُوهَا إِلَى جَانِبِ الصَّخْرَةِ إِلَى جَانِبِ الشَّجَرَةِ، فَمَا كَانَ إِلَى الشَّمْسِ مِنْهَا كَانَ أَخْضَرَ، وَمَا كَانَ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ كَانَ أَبْيَضَ، فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمُ اللُّؤْلُؤُ، فَيُجْعَلُ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِيمُ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ الرَّحْمَنِ أَدْخَلَهُمُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ. فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ".
یحیی بن بُکیر به ما حدیث کرد، لیث به ما حدیث کرد از خالد بن یزید، از سعید بن ابیهلال، از زید، از عطاء بن یسار، از ابوسعید خُدری رضیاللهعنه که گفت: پرسیدیم:
«ای رسول خدا ﷺ! آیا پروردگارمان را در روز قیامت خواهیم دید؟» فرمودند: «آیا در دیدن خورشید و ماه وقتی آسمان صاف است دچار دشواری میشوید؟» گفتیم: «خیر.» فرمودند: «پس در دیدن پروردگارتان در آن روز نیز دچار دشواری نخواهید شد، همانگونه که در دیدن آن دو دچار دشواری نمیشوید.» سپس فرمودند: «آنگاه منادی فریاد میزند: هر قوم به سوی آنچه میپرستیدند بروند. پس صلیبداران با صلیبهایشان، بتپرستان با بتهایشان و پیروان هر معبود باطل با معبودانشان میروند تا تنها کسانی باقی بمانند که الله را میپرستیدند، چه نیکوکار و چه بدکار، و بازماندگانی از اهل کتاب. سپس جهنم چنان نمایانده میشود که گویی سرابی بیش نیست. به یهودیان گفته میشود: چه چیزی را میپرستیدید؟ گویند: عُزیر پسر الله را میپرستیدیم. گفته میشود: دروغ گفتید؛ الله نه همسری دارد و نه فرزندی. اکنون چه میخواهید؟ گویند: میخواهیم به ما آب بنوشانی. گفته میشود: بنوشید؛ و آنان در جهنم فرو میافتند. سپس به نصارا گفته میشود: چه چیزی را میپرستیدید؟ گویند: مسیح پسر الله را میپرستیدیم. گفته میشود: دروغ گفتید؛ الله نه همسری دارد و نه فرزندی. چه میخواهید؟ گویند: میخواهیم به ما آب بنوشانی. گفته میشود: بنوشید؛ و آنان نیز فرو میافتند. وقتی تنها پرستندگان الله — نیکوکار و بدکار — باقی ماندند، به آنان گفته میشود: چه چیز شما را نگه داشته در حالی که مردم رفتهاند؟ گویند: در دنیا از آنان جدا شدیم آنگاه که بیش از امروز به آنان نیاز داشتیم. شنیدیم منادی فریاد زد هر قوم به سوی معبودانش برود، و اکنون منتظر پروردگارمان هستیم. آنگاه جبّار (الله) به صورتی غیر از آنچه نخستین بار دیده بودند نزدشان میآید و میفرماید: من پروردگار شمایم. گویند: تو پروردگار ما نیستی. در آن لحظه جز پیامبران کسی با او سخن نمیگوید. گفته میشود: آیا میان شما و او نشانهای هست که او را بشناسید؟ گویند: ساق پا. پس ساق پای خود را آشکار میکند و هر مؤمنی برای او سجده میکند، اما کسانی که برای ریا و شهرت سجده میکردند باقی میمانند؛ میخواهند سجده کنند ولی پشتشان چون یک تکه چوب خشک میشود و نمیتوانند سجده کنند. سپس پلی بر فراز جهنم نهاده میشود.» پرسیدیم: «ای رسول خدا ﷺ! آن پل چیست؟» فرمودند: «لغزنده و سرخورنده است؛ بر آن خارها، قلابها و تیغهای پهن با نوکهای خمیده است، مانند گیاه سعدان که در نجد یافت میشود. مؤمنان بر آن چون برق، چون باد تند، و چون اسبان و مرکبهای تیزرو میگذرند. برخی سالم عبور میکنند، برخی خراشیده ولی نجاتیافته، و برخی در آتش جهنم فرو میافتند تا آخرین نفر کشانکشان عبور کند. شما در مطالبه حق روشن خود از من شدیدتر نیستید نسبت به مؤمنانی که آن روز وقتی خود را ایمن دیدند، از جبّار برای برادرانشان شفاعت میطلبند. گویند: پروردگارا! برادرانمان را دریاب که با ما نماز میخواندند، روزه میگرفتند و کار نیک میکردند. الله تعالی میفرماید: بروید و هر کس در دلش به اندازه یک دینار ایمان یافتید بیرون آورید. الله چهرههایشان را بر آتش حرام میکند. میروند و میبینند برخی تا مچ پا و برخی تا نیمه ساق در آتش فرو رفتهاند؛ کسانی را که شناختند بیرون میآورند و بازمیگردند. الله میفرماید: بروید و هر کس در دلش به اندازه نیم دینار ایمان یافتید بیرون آورید. آشنايان را بيرون مىآورند و بازمىگردند. الله مىفرمايد: برويد و هر كس در دلش به اندازه ذرهاى ايمان يافتيد بيرون آوريد. پس همه آشنايان را بيرون مىآورند.» ابوسعید گفت: اگر مرا باور ندارید این آیه را بخوانید: {همانا الله حتی به اندازه ذرهای ستم نمیکند و اگر نیکی باشد آن را دوچندان میکند}. «سپس پیامبران، فرشتگان و مؤمنان شفاعت میکنند و جبّار میفرماید: شفاعت من باقی مانده است. مشتی از آتش برمیدارد و مردمانی را که سوختهاند بیرون میآورد و در نهری به نام آب حیات در دهانه بهشت افکنده میشوند. در کنار آن میرویند همچون دانهای که سیل حمل میکند؛ دیدهاید که کنار سنگ یا درخت چگونه میروید: سمت آفتاب سبزتر و سمت سایه سفیدتر است. چون مروارید بیرون میآیند، گردنبندهایی بر گردنشان نهاده میشود و وارد بهشت میشوند. بهشتیان گویند: اینان آزادشدگان رحماناند که بدون عمل و بدون پیشفرستادن نیکی وارد بهشت شدند. به آنان گفته میشود: آنچه دیدید و مانند آن نیز برای شماست.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
خداوند رحمت خود را به مؤمنان عطا میکند و در روز قیامت شفاعت را میپذیرد.
باور به اینکه تنها خداوند شایستهٔ پرستش است.
پلی که بنا بر روایت بر فراز جهنم قرار داده میشود.
میانجیگریای که خداوند اجازه میدهد؛ مانند درخواست برای مؤمنان در روز قیامت.
دانشمندانی چون ابن حجر توضیح دادهاند که این روایت تأیید میکند مؤمنان در آخرت خداوند را خواهند دید، به شیوهای شایستهٔ او و بیآنکه او را به آفریدگان تشبیه کنند. آنان همچنین تأکید میکنند که شفاعت تنها با اجازهٔ خداوند انجام میشود و ایمان، عبادت خالصانه و رحمت خداوند در رستگاری نهایی به هم میپیوندند. بخش مربوط به سجده نیز در برابر عبادت از روی خودنمایی هشدار میدهد: اعمال ظاهری بدون اخلاص سودی ندارند.
- عبادت خود را از خودنمایی پاک کن و کارهای نیک را تنها برای خداوند انجام بده.
- به نماز و روزه ادامه بده و به مؤمنانی که نیازمند پشتیبانیاند توجه کن.
- از خداوند ایمان پایدار و امید به رحمتش را بخواه و به اعمال خود تکیه نکن.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.