توحید و یگانگی الله · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 7440

روایت‌شده توسط Anas ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: توحید و یگانگی الله
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Anas ibn Malik

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

وَقَالَ حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُحْبَسُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُهِمُّوا بِذَلِكَ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيُرِيحُنَا مِنْ مَكَانِنَا‏.‏ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو النَّاسِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْكَنَكَ جَنَّتَهُ، وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ، وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، لِتَشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا، قَالَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ قَالَ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ أَكْلَهُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَقَدْ نُهِيَ عَنْهَا ـ وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ‏.‏ فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ سُؤَالَهُ رَبَّهُ بِغَيْرِ عِلْمٍ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ الرَّحْمَنِ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ ثَلاَثَ كَلِمَاتٍ كَذَبَهُنَّ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا آتَاهُ اللَّهُ التَّوْرَاةَ وَكَلَّمَهُ وَقَرَّبَهُ نَجِيًّا‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ قَتْلَهُ النَّفْسَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَرُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي فَيَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ أَيْضًا يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، حَتَّى مَا يَبْقَى فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ـ قَالَ ـ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا‏}‏ قَالَ وَهَذَا الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ الَّذِي وُعِدَهُ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم ‏"‏‏.‏

ترجمه

حجاج بن منهال گفت: همام بن یحیی برای ما حدیث کرد، قتاده برای ما حدیث کرد، از انس رضی الله عنه که پیامبر ﷺ فرمودند:

«مؤمنان در روز قیامت چنان معطل می‌شوند که سخت نگران گردند و گویند: کاش کسی را می‌یافتیم تا نزد پروردگارمان برای ما شفاعت کند تا ما را از این جایگاه آسوده سازد. سپس نزد آدم می‌آیند و می‌گویند: تو آدم هستی، پدر بشریت؛ خداوند تو را با دست خود آفرید، در بهشتش ساکن کرد، فرشتگانش را فرمان داد بر تو سجده کنند و نام همه چیز را به تو آموخت. آیا نزد پروردگارت برای ما شفاعت می‌کنی تا ما را از این مکان راحت کند؟ آدم می‌گوید: من شایسته این کار نیستم. و خطایی را که با خوردن از درخت ممنوعه مرتکب شد یادآوری می‌کند. سپس می‌گوید: اما نزد نوح بروید، نخستین پیامبری که خداوند به سوی مردم زمین فرستاد. پس نزد نوح می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم. و خطایی را که با پرسش از پروردگارش بدون علم مرتکب شد یادآوری می‌کند. سپس می‌گوید: اما نزد ابراهیم، خلیل الرحمن بروید. نزد ابراهیم می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم. و سه سخن دروغی را که گفته بود یادآوری می‌کند. سپس می‌گوید: اما نزد موسی بروید، بنده‌ای که خداوند تورات را به او داد، با او سخن گفت و او را به نجوا نزدیک ساخت. نزد موسی می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم. و خطایی را که با کشتن یک نفس مرتکب شد یادآوری می‌کند. سپس می‌گوید: اما نزد عیسی بروید، بنده خدا و رسول او، و روح و کلمه او. نزد عیسی می‌آیند، او می‌گوید: من شایسته این کار نیستم، اما نزد محمد ﷺ بروید، بنده‌ای که خداوند گناهان گذشته و آینده‌اش را آمرزیده است. پس نزد من می‌آیند، من از پروردگارم اجازه ورود به خانه‌اش را می‌طلبم و به من اجازه داده می‌شود. چون او را ببینم به سجده می‌افتم، خداوند مرا هر قدر بخواهد در آن حالت نگه می‌دارد. سپس می‌فرماید: ای محمد! سر بردار و بگو که شنیده می‌شوی، شفاعت کن که شفاعتت پذیرفته می‌شود، و بخواه که به تو داده می‌شود. فرمود: سرم را برمی‌دارم و پروردگارم را با ثنا و حمدی که به من آموخته ستایش می‌کنم. سپس حدی برای من تعیین می‌کند، بیرون می‌روم و آنان را وارد بهشت می‌کنم.» قتاده گفت: همچنین شنیدم که فرمود: «بیرون می‌روم و آنان را از دوزخ خارج کرده وارد بهشت می‌کنم، سپس بازمی‌گردم و از پروردگارم اجازه ورود به خانه‌اش را می‌طلبم و به من اجازه داده می‌شود. چون او را ببینم به سجده می‌افتم، خداوند مرا هر قدر بخواهد نگه می‌دارد. سپس می‌فرماید: ای محمد! سر بردار و بگو که شنیده می‌شوی، شفاعت کن که شفاعتت پذیرفته می‌شود، و بخواه که به تو داده می‌شود. فرمود: سرم را برمی‌دارم و پروردگارم را با ثنا و حمدی که به من آموخته ستایش می‌کنم. سپس شفاعت می‌کنم، حدی برای من تعیین می‌کند، بیرون می‌روم و آنان را وارد بهشت می‌کنم.» قتاده گفت: شنیدم که فرمود: «بیرون می‌روم و آنان را از دوزخ خارج کرده وارد بهشت می‌کنم. سپس بار سوم بازمی‌گردم و از پروردگارم اجازه ورود به خانه‌اش را می‌طلبم و به من اجازه داده می‌شود. چون او را ببینم به سجده می‌افتم، خداوند مرا هر قدر بخواهد نگه می‌دارد. سپس می‌فرماید: ای محمد! سر بردار و بگو که شنیده می‌شوی، شفاعت کن که شفاعتت پذیرفته می‌شود، و بخواه که به تو داده می‌شود. فرمود: سرم را برمی‌دارم و پروردگارم را با ثنا و حمدی که به من آموخته ستایش می‌کنم. سپس شفاعت می‌کنم، حدی برای من تعیین می‌کند، بیرون می‌روم و آنان را وارد بهشت می‌کنم.» قتاده گفت: شنیدم که فرمود: «بیرون می‌روم و آنان را از دوزخ خارج کرده وارد بهشت می‌کنم، تا اینکه هیچ‌کس در دوزخ نماند مگر کسی که قرآن او را نگه داشته است (یعنی خلود در آتش بر او واجب شده).» راوی گفت: سپس این آیه را تلاوت کرد: {امید است که پروردگارت تو را به مقام محمود برساند}. فرمود: این همان مقام محمودی است که به پیامبرتان ﷺ وعده داده شده است.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ در روز قیامت با اجازهٔ الله شفاعت می‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
شفاعت

درخواستی برای خیر دیگران که در روز قیامت تنها با اجازهٔ الله پذیرفته می‌شود.

مقام محمود

جایگاه ویژه و شفاعتی که الله در روز قیامت به پیامبر ﷺ عطا می‌کند.

سجده

نهادن پیشانی بر زمین به‌عنوان عبادت.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک، از جمله ابن حجر، از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که شفاعت بزرگ پیامبر ﷺ در روز قیامت واقعیت دارد و تنها به اجازه و داوری الله وابسته است. پی‌درپی آمدن پیامبران، فروتنی آنان در برابر الله را نشان می‌دهد؛ و سرانجام افتخار شفاعت به محمد ﷺ می‌رسد. متن همچنین بیان می‌کند که مؤمنانی که در آتش‌اند، به رحمت الله و شفاعت پیامبر ﷺ از آن بیرون آورده می‌شوند، درحالی‌که کسانی که ماندن ابدی برایشان مقرر شده است، در آن باقی می‌مانند. عالمان اهل‌سنت بر پایهٔ وحی این شفاعت را می‌پذیرند؛ شفاعت قدرتی مستقل در کنار الله نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. از الله طلب رحمت کنید و همچنان به او توکل داشته باشید؛ هر شفاعتی تنها با اجازهٔ او انجام می‌شود.
  2. عبادت را با فروتنی به‌جا آورید؛ حتی پیامبران نیز به وابستگی خود به الله اذعان دارند.
  3. با جدی گرفتن ایمان، توبه و اعمال نیک، خود را برای روز قیامت آماده کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.