کتاب مساجد و اماکن نماز · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 1562

روایت‌شده توسط Abu Qatadah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب مساجد و اماکن نماز
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Qatadah

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

وَحَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ تَسِيرُونَ عَشِيَّتَكُمْ وَلَيْلَتَكُمْ وَتَأْتُونَ الْمَاءَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ غَدًا ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ النَّاسُ لاَ يَلْوِي أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ - قَالَ أَبُو قَتَادَةَ - فَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسِيرُ حَتَّى ابْهَارَّ اللَّيْلُ وَأَنَا إِلَى جَنْبِهِ - قَالَ - فَنَعَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَالَ عَنْ رَاحِلَتِهِ فَأَتَيْتُهُ فَدَعَمْتُهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أُوقِظَهُ حَتَّى اعْتَدَلَ عَلَى رَاحِلَتِهِ - قَالَ - ثُمَّ سَارَ حَتَّى تَهَوَّرَ اللَّيْلُ مَالَ عَنْ رَاحِلَتِهِ - قَالَ - فَدَعَمْتُهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أُوقِظَهُ حَتَّى اعْتَدَلَ عَلَى رَاحِلَتِهِ - قَالَ - ثُمَّ سَارَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ مَالَ مَيْلَةً هِيَ أَشَدُّ مِنَ الْمَيْلَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ حَتَّى كَادَ يَنْجَفِلُ فَأَتَيْتُهُ فَدَعَمْتُهُ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَبُو قَتَادَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَتَى كَانَ هَذَا مَسِيرَكَ مِنِّي ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ مَا زَالَ هَذَا مَسِيرِي مُنْذُ اللَّيْلَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَفِظَكَ اللَّهُ بِمَا حَفِظْتَ بِهِ نَبِيَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَانَا نَخْفَى عَلَى النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَى مِنْ أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ هَذَا رَاكِبٌ ‏.‏ ثُمَّ قُلْتُ هَذَا رَاكِبٌ آخَرُ ‏.‏ حَتَّى اجْتَمَعْنَا فَكُنَّا سَبْعَةَ رَكْبٍ - قَالَ - فَمَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الطَّرِيقِ فَوَضَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ احْفَظُوا عَلَيْنَا صَلاَتَنَا ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالشَّمْسُ فِي ظَهْرِهِ - قَالَ - فَقُمْنَا فَزِعِينَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ارْكَبُوا ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبْنَا فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَتِ الشَّمْسُ نَزَلَ ثُمَّ دَعَا بِمِيضَأَةٍ كَانَتْ مَعِي فِيهَا شَىْءٌ مِنْ مَاءٍ - قَالَ - فَتَوَضَّأَ مِنْهَا وُضُوءًا دُونَ وُضُوءٍ - قَالَ - وَبَقِيَ فِيهَا شَىْءٌ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ لأَبِي قَتَادَةَ ‏"‏ احْفَظْ عَلَيْنَا مِيضَأَتَكَ فَسَيَكُونُ لَهَا نَبَأٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَذَّنَ بِلاَلٌ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى الْغَدَاةَ فَصَنَعَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ كُلَّ يَوْمٍ - قَالَ - وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكِبْنَا مَعَهُ - قَالَ - فَجَعَلَ بَعْضُنَا يَهْمِسُ إِلَى بَعْضٍ مَا كَفَّارَةُ مَا صَنَعْنَا بِتَفْرِيطِنَا فِي صَلاَتِنَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَا لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ عَلَى مَنْ لَمْ يُصَلِّ الصَّلاَةَ حَتَّى يَجِيءَ وَقْتُ الصَّلاَةِ الأُخْرَى فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَلْيُصَلِّهَا حِينَ يَنْتَبِهُ لَهَا فَإِذَا كَانَ الْغَدُ فَلْيُصَلِّهَا عِنْدَ وَقْتِهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا تَرَوْنَ النَّاسَ صَنَعُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَصْبَحَ النَّاسُ فَقَدُوا نَبِيَّهُمْ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَكُمْ لَمْ يَكُنْ لِيُخَلِّفَكُمْ ‏.‏ وَقَالَ النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فَإِنْ يُطِيعُوا أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَرْشُدُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَانْتَهَيْنَا إِلَى النَّاسِ حِينَ امْتَدَّ النَّهَارُ وَحَمِيَ كُلُّ شَىْءٍ وَهُمْ يَقُولُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْنَا عَطِشْنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ هُلْكَ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَطْلِقُوا لِي غُمَرِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَدَعَا بِالْمِيضَأَةِ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُبُّ وَأَبُو قَتَادَةَ يَسْقِيهِمْ فَلَمْ يَعْدُ أَنْ رَأَى النَّاسُ مَاءً فِي الْمِيضَأَةِ تَكَابُّوا عَلَيْهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحْسِنُوا الْمَلأَ كُلُّكُمْ سَيَرْوَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَفَعَلُوا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُبُّ وَأَسْقِيهِمْ حَتَّى مَا بَقِيَ غَيْرِي وَغَيْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - ثُمَّ صَبَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي ‏"‏ اشْرَبْ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ أَشْرَبُ حَتَّى تَشْرَبَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّ سَاقِيَ الْقَوْمِ آخِرُهُمْ شُرْبًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَشَرِبْتُ وَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَأَتَى النَّاسُ الْمَاءَ جَامِّينَ رِوَاءً ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ إِنِّي لأُحَدِّثُ هَذَا الْحَدِيثَ فِي مَسْجِدِ الْجَامِعِ إِذْ قَالَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ انْظُرْ أَيُّهَا الْفَتَى كَيْفَ تُحَدِّثُ فَإِنِّي أَحَدُ الرَّكْبِ تِلْكَ اللَّيْلَةَ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَأَنْتَ أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ ‏.‏ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتَ قُلْتُ مِنَ الأَنْصَارِ ‏.‏ قَالَ حَدِّثْ فَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِحَدِيثِكُمْ ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ الْقَوْمَ فَقَالَ عِمْرَانُ لَقَدْ شَهِدْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ وَمَا شَعَرْتُ أَنَّ أَحَدًا حَفِظَهُ كَمَا حَفِظْتُهُ ‏.‏

ترجمه

شیبان بن فروخ برای ما حدیث کرد، سلیمان -یعنی ابن مغیره- برای ما حدیث کرد، ثابت از عبدالله بن رباح، از ابوقتاده روایت کرد که گفت: رسول الله ﷺ برای ما خطبه خواند و فرمود:

«شما عصر و شب خود را در سفر خواهید بود و ان‌شاءالله فردا به آب خواهید رسید.» مردم حرکت کردند و هیچ‌کس به دیگری توجهی نداشت. ابوقتاده گفت: در حالی که رسول الله ﷺ در حال حرکت بود تا اینکه نیمه شب فرا رسید و من در کنار ایشان بودم، رسول الله ﷺ خوابش گرفت و از مرکبش خم شد. من به سراغش رفتم و بدون اینکه بیدارش کنم او را نگه داشتم تا روی مرکبش استوار شد. سپس به راه ادامه داد تا اینکه بخش زیادی از شب گذشت و دوباره از مرکبش خم شد. من بدون اینکه بیدارش کنم او را نگه داشتم تا روی مرکبش استوار شد. سپس به راه ادامه داد تا اینکه در پایان سحر، چنان خم شد که شدیدتر از دو بار قبل بود و نزدیک بود بیفتد. من به سراغش رفتم و او را نگه داشتم. سرش را بلند کرد و فرمود: «این کیست؟» گفتم: ابوقتاده است. فرمود: «از چه زمانی این‌گونه همراه من بوده‌ای؟» گفتم: از ابتدای شب همین‌طور همراهتان بوده‌ام. فرمود: «خداوند تو را حفظ کند، همان‌گونه که پیامبرش را حفظ کردی.» سپس فرمود: «آیا می‌بینی که ما از دید مردم پنهان شده‌ایم؟» و دوباره فرمود: «آیا کسی را می‌بینی؟» گفتم: این یک سواره است. سپس گفتم: این یک سواره دیگر است. تا اینکه جمع شدیم و هفت سواره بودیم. رسول الله ﷺ از جاده کناره گرفت و سرش را گذاشت و فرمود: «نماز ما را برایمان نگه دارید.» اولین کسی که بیدار شد رسول الله ﷺ بود در حالی که خورشید بر پشتش می‌تابید. ما با وحشت برخاستیم. ایشان فرمود: «سوار شوید.» پس سوار شدیم و حرکت کردیم تا اینکه خورشید بالا آمد. سپس پیاده شد و ظرف آبی که همراهم بود و مقداری آب در آن داشت طلبید. از آن وضویی سبک‌تر از وضوی معمول گرفت و مقداری آب در آن باقی ماند. سپس به ابوقتاده فرمود: «ظرف آبت را برایمان نگه دار، زیرا به زودی خبری درباره آن خواهد بود.» سپس بلال اذان گفت و رسول الله ﷺ دو رکعت نماز خواند و سپس نماز صبح را همان‌گونه که هر روز می‌خواند، اقامه کرد. رسول الله ﷺ سوار شد و ما نیز همراه ایشان سوار شدیم. برخی از ما به یکدیگر زمزمه می‌کردند که کفاره کوتاهی ما در نمازمان چیست؟ ایشان فرمود: «آیا من برای شما الگو نیستم؟» سپس فرمود: «بدانید که در خواب کوتاهی نیست؛ کوتاهی تنها برای کسی است که نمازش را نخواند تا وقت نماز بعدی فرا رسد. هر کس چنین کند، باید هنگامی که متوجه شد نمازش را بخواند و اگر فردا شد، آن را در وقت خودش بخواند.» سپس فرمود: «فکر می‌کنید مردم چه کرده‌اند؟» و افزود: «مردم صبح کردند و پیامبرشان را نیافتند. ابوبکر و عمر گفتند: رسول الله ﷺ پشت سر شماست و ممکن نیست شما را رها کرده باشد. اما مردم گفتند: رسول الله ﷺ پیش روی شماست. اگر از ابوبکر و عمر اطاعت کنند، هدایت خواهند یافت.» سپس وقتی روز کاملاً بالا آمد و هوا گرم شد، به مردم رسیدیم در حالی که می‌گفتند: ای رسول الله، از تشنگی هلاک شدیم! ایشان فرمود: «هیچ هلاکتی بر شما نیست.» سپس فرمود: «جام کوچک مرا بیاورید.» و ظرف آب را طلبید. رسول الله ﷺ آب می‌ریخت و ابوقتاده به مردم می‌داد. وقتی مردم دیدند که آب در ظرف هست، بر سر آن هجوم آوردند. رسول الله ﷺ فرمود: «نیکو رفتار کنید، همه شما سیراب خواهید شد.» پس آنها آرام گرفتند و رسول الله ﷺ آب می‌ریخت و من به آنها می‌دادم تا اینکه جز من و رسول الله ﷺ کسی باقی نماند. سپس رسول الله ﷺ آب ریخت و به من فرمود: «بنوش.» گفتم: ای رسول الله، نمی‌نوشم تا شما بنوشید. فرمود: «ساقی قوم، آخرین نفری است که می‌نوشد.» پس من نوشیدم و رسول الله ﷺ نیز نوشید و مردم در حالی که کاملاً سیراب و خوشحال بودند به آب رسیدند. عبدالله بن رباح گفت: من این حدیث را در مسجد جامع نقل می‌کردم که عمران بن حصین گفت: ای جوان، ببین چگونه حدیث نقل می‌کنی، زیرا من یکی از سواران آن شب بودم. گفتم: پس شما به حدیث داناترید. پرسید: از کدام قومی؟ گفتم: از انصار. گفت: حدیث بگو، زیرا شما به احادیث خودتان داناترید. پس من حدیث را برای مردم نقل کردم. عمران گفت: من نیز آن شب حاضر بودم، اما نمی‌دانم کسی آن را چنان که تو حفظ کرده‌ای، حفظ کرده باشد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

کسی که به‌سبب خواب نمازی را از دست بدهد، به‌محض بیدار شدن آن را به‌جا می‌آورد.

پیشینه و سبب بیان

در سفری، پیامبر ﷺ و گروهی از صحابه از کاروان عقب ماندند و تا پس از طلوع آفتاب خواب ماندند. وقتی بیدار شدند، نماز صبحِ ازدست‌رفته را به‌جا آوردند.

توضیح واژه‌های دشوار
نماز قضا

نمازی که چون در وقت مقرر از دست رفته، پس از آن وقت خوانده می‌شود.

رکعت‌ها

واحدهایی که نماز آیینی اسلام از آن‌ها تشکیل می‌شود.

وضو

طهارت آیینی پیش از نماز؛ در اینجا منظور وضوی کوچک است.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که هرکس ناخواسته به‌سبب خواب نمازی را از دست بدهد، به‌محض بیدار شدن آن را به‌جا می‌آورد؛ نمازهای بعدی را نیز در وقت خود می‌خواند. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت قضای نماز واجبِ ازدست‌رفته را لازم می‌دانند. به‌تعویق‌انداختن عمدی نماز تا پایان وقت آن، خوابِ عذرآور به‌شمار نمی‌آید و مستلزم توبه و قضای نماز است.

درس‌هایی برای امروز
  1. اگر پس از پایان وقت نماز بیدار شدی، به‌محض آنکه به یادت آمد نماز ازدست‌رفته را به‌جا آور.
  2. برای نماز تدابیر احتیاطی بیندیش؛ مثلاً ساعت زنگ‌دار تنظیم کن یا از کسی بخواه بیدارت کند.
  3. در سفر شلوغ، به کسانی که از آن‌ها مراقبت می‌کنی یا راهنمایی‌شان می‌کنی، با آرامش نوبت بده و امکانات را عادلانه تقسیم کن.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.