کتاب نماز مسافر · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 1739

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب نماز مسافر
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

از مسلم تا زُرَارَةَ

Sahih (معتبر)
  1. 1مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّآن را به مسلم روایت کرد
  2. 2مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ
  3. 3سَعِيدٍ
  4. 4قَتَادَةَ
  5. 5زُرَارَةَ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، أَنَّ سَعْدَ بْنَ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، أَرَادَ أَنْ يَغْزُوَ، فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ فَأَرَادَ أَنْ يَبِيعَ عَقَارًا لَهُ بِهَا فَيَجْعَلَهُ فِي السِّلاَحِ وَالْكُرَاعِ وَيُجَاهِدَ الرُّومَ حَتَّى يَمُوتَ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ لَقِيَ أُنَاسًا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَنَهَوْهُ عَنْ ذَلِكَ وَأَخْبَرُوهُ أَنَّ رَهْطًا سِتَّةً أَرَادُوا ذَلِكَ فِي حَيَاةِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَاهُمْ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا حَدَّثُوهُ بِذَلِكَ رَاجَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ كَانَ طَلَّقَهَا وَأَشْهَدَ عَلَى رَجْعَتِهَا فَأَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَنْ قَالَ عَائِشَةُ ‏.‏ فَأْتِهَا فَاسْأَلْهَا ثُمَّ ائْتِنِي فَأَخْبِرْنِي بِرَدِّهَا عَلَيْكَ فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهَا فَأَتَيْتُ عَلَى حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ فَاسْتَلْحَقْتُهُ إِلَيْهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِقَارِبِهَا لأَنِّي نَهَيْتُهَا أَنْ تَقُولَ فِي هَاتَيْنِ الشِّيعَتَيْنِ شَيْئًا فَأَبَتْ فِيهِمَا إِلاَّ مُضِيًّا ‏.‏ - قَالَ - فَأَقْسَمْتُ عَلَيْهِ فَجَاءَ فَانْطَلَقْنَا إِلَى عَائِشَةَ فَاسْتَأْذَنَّا عَلَيْهَا فَأَذِنَتْ لَنَا فَدَخَلْنَا عَلَيْهَا ‏.‏ فَقَالَتْ أَحَكِيمٌ فَعَرَفَتْهُ ‏.‏ فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَتْ مَنْ مَعَكَ قَالَ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ ‏.‏ قَالَتْ مَنْ هِشَامٌ قَالَ ابْنُ عَامِرٍ فَتَرَحَّمَتْ عَلَيْهِ وَقَالَتْ خَيْرًا - قَالَ قَتَادَةُ وَكَانَ أُصِيبَ يَوْمَ أُحُدٍ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَتْ فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ الْقُرْآنَ ‏.‏ - قَالَ - فَهَمَمْتُ أَنْ أَقُومَ وَلاَ أَسْأَلَ أَحَدًا عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَمُوتَ ثُمَّ بَدَا لِي فَقُلْتُ أَنْبِئِينِي عَنْ قِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَتْ أَلَسْتَ تَقْرَأُ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ‏}‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَتْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ قِيَامَ اللَّيْلِ فِي أَوَّلِ هَذِهِ السُّورَةِ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ حَوْلاً وَأَمْسَكَ اللَّهُ خَاتِمَتَهَا اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا فِي السَّمَاءِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِي آخِرِ هَذِهِ السُّورَةِ التَّخْفِيفَ فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ ‏.‏ - قَالَ - قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ مَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي تِسْعَ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهَا إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يَنْهَضُ وَلاَ يُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي التَّاسِعَةَ ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ وَهُوَ قَاعِدٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ فَلَمَّا أَسَنَّ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَنَعَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِثْلَ صَنِيعِهِ الأَوَّلِ فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَىَّ وَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا غَلَبَهُ نَوْمٌ أَوْ وَجَعٌ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلاَ أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلاَ صَلَّى لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ وَلاَ صَامَ شَهْرًا كَامِلاً غَيْرَ رَمَضَانَ ‏.‏ - قَالَ - فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسِ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا فَقَالَ صَدَقَتْ لَوْ كُنْتُ أَقْرَبُهَا أَوْ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي بِهِ ‏.‏ - قَالَ - قُلْتُ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهَا مَا حَدَّثْتُكَ حَدِيثَهَا ‏.‏

ترجمه

محمد بن مثنی عنزی به ما حدیث کرد، گفت: محمد بن ابی عدی از سعید، از قتاده، از زراره روایت کرد که سعد بن هشام بن عامر قصد داشت در راه الله جهاد کند؛ پس به مدینه آمد و خواست ملک خود را در آنجا بفروشد و پول آن را صرف خرید سلاح و اسب نماید و با رومیان بجنگد تا زمانی که بمیرد. چون به مدینه رسید، با گروهی از اهل مدینه برخورد کرد که او را از این کار نهی کردند و به او خبر دادند که شش نفر در زمان حیات پیامبر الله ﷺ چنین قصدی داشتند، اما پیامبر الله ﷺ آنان را منع فرمود و گفت:

«آیا من برای شما الگوی نیکویی نیستم؟» وقتی این ماجرا را برای سعد نقل کردند، او به سوی همسرش بازگشت -در حالی که پیش‌تر او را طلاق داده بود- و بر رجوع خود گواه گرفت. سپس نزد ابن عباس رفت و درباره وتر رسول الله ﷺ از او پرسید. ابن عباس گفت: آیا تو را به داناترین مردم زمین نسبت به وتر رسول الله ﷺ راهنمایی نکنم؟ سعد گفت: چه کسی است؟ ابن عباس گفت: عایشه. پس نزد او برو و بپرس، سپس پیش من بیا و پاسخ او را برایم بازگو کن. سعد می‌گوید: نزد حکیم بن افلح رفتم و از او خواستم مرا همراه خود به نزد عایشه ببرد. او گفت: من به او نزدیک نمی‌شوم، زیرا او را نهی کرده بودم که درباره اختلاف میان آن دو گروه سخنی بگوید، اما او سرپیچی کرد و در آن ماجرا وارد شد. سعد گفت: من او را قسم دادم، پس قبول کرد و با هم به نزد عایشه رفتیم. اجازه ورود خواستیم و او اجازه داد، پس داخل شدیم. عایشه پرسید: آیا حکیم هستی؟ و او را شناخت. حکیم گفت: بله. عایشه پرسید: چه کسی همراه توست؟ گفت: سعد بن هشام. پرسید: کدام هشام؟ گفت: پسر عامر. عایشه بر او رحمت فرستاد و به نیکی از او یاد کرد (قتاده می‌گوید: او در روز احد شهید شد). سعد گفت: ای ام‌المؤمنین، مرا از اخلاق رسول الله ﷺ آگاه ساز. عایشه فرمود: آیا قرآن نمی‌خوانی؟ گفتم: چرا. فرمود: همانا اخلاق پیامبر الله ﷺ قرآن بود. سعد گفت: تصمیم گرفتم برخیزم و دیگر از کسی چیزی نپرسم تا بمیرم، اما نظرم تغییر کرد و گفتم: مرا از نماز شب رسول الله ﷺ آگاه کن. فرمود: آیا سوره «یا ایها المزمل» را نمی‌خوانی؟ گفتم: چرا. فرمود: الله عزوجل در ابتدای این سوره قیام شب را واجب گرداند. پس پیامبر الله ﷺ و یارانش یک سال تمام به پاخاستن پرداختند. الله انتهای این سوره را دوازده ماه در آسمان نگه داشت تا اینکه در پایان این مدت، آیات پایانی را نازل فرمود که در آن تخفیف بود و بدین ترتیب نماز شب پس از وجوب، به سنت مستحب تبدیل شد. سعد گفت: ای ام‌المؤمنین، مرا از وتر رسول الله ﷺ آگاه کن. فرمود: ما مسواک و آب وضوی ایشان را آماده می‌کردیم. الله هر مقدار از شب را که می‌خواست او را بیدار می‌فرمود. ایشان مسواک می‌زدند، وضو می‌گرفتند و نه رکعت نماز می‌خواندند که تنها در رکعت هشتم می‌نشستند و الله را ذکر می‌گفتند، حمد می‌کردند و دعا می‌نمودند؛ سپس بدون سلام دادن برمی‌خاستند و رکعت نهم را می‌خواندند. آنگاه می‌نشستند، الله را ذکر می‌گفتند، حمد می‌کردند و دعا می‌نمودند و سپس سلامی می‌دادند که صدای آن را می‌شنیدیم. بعد از سلام، دو رکعت دیگر در حال نشسته می‌خواندند که مجموعاً یازده رکعت می‌شد. ای پسرم، اما هنگامی که پیامبر الله ﷺ مسن شدند و وزنشان زیاد شد، هفت رکعت وتر می‌خواندند و در دو رکعت آخر همانند روش سابق عمل می‌کردند که مجموعاً نه رکعت می‌شد. ای پسرم، پیامبر الله ﷺ هرگاه نمازی را آغاز می‌کردند، دوست داشتند بر آن مداومت ورزند و اگر خواب یا درد مانع نماز شبشان می‌شد، در طول روز دوازده رکعت نماز می‌خواندند. و من نمی‌دانم که پیامبر الله ﷺ قرآن را در یک شب کامل خوانده باشند، یا شبی را تا صبح به نماز گذرانده باشند، یا ماهی کامل غیر از رمضان را روزه گرفته باشند. سعد گفت: سپس نزد ابن عباس رفتم و حدیث عایشه را برایش نقل کردم. او گفت: راست گفته است؛ اگر امکان نزدیکی یا ورود به نزد او را داشتم، حتماً می‌رفتم تا این حدیث را مستقیماً از خودش بشنوم. سعد گفت: اگر می‌دانستم که تو به نزد او نمی‌روی، این حدیث را برایت نقل نمی‌کردم.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ به نماز شب پایبند بود و اعتدالی پایدار را برمی‌گزید.

توضیح واژه‌های دشوار
وتر

نماز شبی با تعداد فردی از رکعت‌ها که اغلب پایان‌بخش عبادت شبانه است.

رکعت

یک واحد نماز که از جمله شامل ایستادن، قرائت، رکوع و سجده است.

مسواک

شاخه یا وسیله‌ای برای پاک‌کردن دندان‌ها.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که پس از واجب‌بودن اولیه، نماز شب به عبادتی مستحب تبدیل شد. روایت همچنین نشان می‌دهد که پیامبر ﷺ تعدادهای گوناگونی رکعت می‌خواند و با افزایش سن، عبادت همیشگی خود را متناسب می‌ساخت. الگوی او هم بر پایداری و هم بر اعتدال تأکید دارد: او عبادت منظم را دوست داشت، اما آن را بی‌دلیل دشوار نمی‌کرد. توصیف عایشه از اینکه اخلاق او قرآن بود، نشان می‌دهد که رفتار پیامبر ﷺ رهنمودهای قرآن را در عمل متجلی می‌ساخت.

درس‌هایی برای امروز
  1. نماز شبی را انتخاب کن که بتوانی به‌طور منظم، حتی اگر کوتاه باشد، بر آن مداومت کنی.
  2. هنگام بیماری یا خستگی عبادتت را متناسب با توانت انجام بده و هرگاه توانستی آن را از سر بگیر.
  3. قرآن را نه‌فقط تلاوت کن، بلکه بگذار رهنمودهایش شخصیتت را نیز شکل دهد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.