کتاب نماز مسافر · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 1930

روایت‌شده توسط Amr ibn Abasa al-Sulami. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب نماز مسافر
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Amr ibn Abasa al-Sulami

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَعْقِرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو عَمَّارٍ، وَيَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، - قَالَ عِكْرِمَةُ وَلَقِيَ شَدَّادٌ أَبَا أُمَامَةَ وَوَاثِلَةَ وَصَحِبَ أَنَسًا إِلَى الشَّامِ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَضْلاً وَخَيْرًا - عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ قَالَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ السُّلَمِيُّ كُنْتُ وَأَنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَظُنُّ أَنَّ النَّاسَ عَلَى ضَلاَلَةٍ وَأَنَّهُمْ لَيْسُوا عَلَى شَىْءٍ وَهُمْ يَعْبُدُونَ الأَوْثَانَ فَسَمِعْتُ بِرَجُلٍ بِمَكَّةَ يُخْبِرُ أَخْبَارًا فَقَعَدْتُ عَلَى رَاحِلَتِي فَقَدِمْتُ عَلَيْهِ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَخْفِيًا جُرَءَاءُ عَلَيْهِ قَوْمُهُ فَتَلَطَّفْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَيْهِ بِمَكَّةَ فَقُلْتُ لَهُ مَا أَنْتَ قَالَ ‏"‏ أَنَا نَبِيٌّ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ وَمَا نَبِيٌّ قَالَ ‏"‏ أَرْسَلَنِي اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ وَبِأَىِّ شَىْءٍ أَرْسَلَكَ قَالَ ‏"‏ أَرْسَلَنِي بِصِلَةِ الأَرْحَامِ وَكَسْرِ الأَوْثَانِ وَأَنْ يُوَحَّدَ اللَّهُ لاَ يُشْرَكُ بِهِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لَهُ فَمَنْ مَعَكَ عَلَى هَذَا قَالَ ‏"‏ حُرٌّ وَعَبْدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَمَعَهُ يَوْمَئِذٍ أَبُو بَكْرٍ وَبِلاَلٌ مِمَّنْ آمَنَ بِهِ ‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي مُتَّبِعُكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ يَوْمَكَ هَذَا أَلاَ تَرَى حَالِي وَحَالَ النَّاسِ وَلَكِنِ ارْجِعْ إِلَى أَهْلِكَ فَإِذَا سَمِعْتَ بِي قَدْ ظَهَرْتُ فَأْتِنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَهَبْتُ إِلَى أَهْلِي وَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَكُنْتُ فِي أَهْلِي فَجَعَلْتُ أَتَخَبَّرُ الأَخْبَارَ وَأَسْأَلُ النَّاسَ حِينَ قَدِمَ الْمَدِينَةَ حَتَّى قَدِمَ عَلَىَّ نَفَرٌ مِنْ أَهْلِ يَثْرِبَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَقُلْتُ مَا فَعَلَ هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَقَالُوا النَّاسُ إِلَيْهِ سِرَاعٌ وَقَدْ أَرَادَ قَوْمُهُ قَتْلَهُ فَلَمْ يَسْتَطِيعُوا ذَلِكَ ‏.‏ فَقَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَعْرِفُنِي قَالَ ‏"‏ نَعَمْ أَنْتَ الَّذِي لَقِيتَنِي بِمَكَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ بَلَى ‏.‏ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ وَأَجْهَلُهُ ‏.‏ أَخْبِرْنِي عَنِ الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ صَلِّ صَلاَةَ الصُّبْحِ ثُمَّ أَقْصِرْ عَنِ الصَّلاَةِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ حَتَّى تَرْتَفِعَ فَإِنَّهَا تَطْلُعُ حِينَ تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَىْ شَيْطَانٍ وَحِينَئِذٍ يَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُ ثُمَّ صَلِّ فَإِنَّ الصَّلاَةَ مَشْهُودَةٌ مَحْضُورَةٌ حَتَّى يَسْتَقِلَّ الظِّلُّ بِالرُّمْحِ ثُمَّ أَقْصِرْ عَنِ الصَّلاَةِ فَإِنَّ حِينَئِذٍ تُسْجَرُ جَهَنَّمُ فَإِذَا أَقْبَلَ الْفَىْءُ فَصَلِّ فَإِنَّ الصَّلاَةَ مَشْهُودَةٌ مَحْضُورَةٌ حَتَّى تُصَلِّيَ الْعَصْرَ ثُمَّ أَقْصِرْ عَنِ الصَّلاَةِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَغْرُبُ بَيْنَ قَرْنَىْ شَيْطَانٍ وَحِينَئِذٍ يَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ فَالْوُضُوءُ حَدِّثْنِي عَنْهُ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ رَجُلٌ يُقَرِّبُ وَضُوءَهُ فَيَتَمَضْمَضُ وَيَسْتَنْشِقُ فَيَنْتَثِرُ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا وَجْهِهِ وَفِيهِ وَخَيَاشِيمِهِ ثُمَّ إِذَا غَسَلَ وَجْهَهُ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا وَجْهِهِ مِنْ أَطْرَافِ لِحْيَتِهِ مَعَ الْمَاءِ ثُمَّ يَغْسِلُ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا يَدَيْهِ مِنْ أَنَامِلِهِ مَعَ الْمَاءِ ثُمَّ يَمْسَحُ رَأْسَهُ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا رَأْسِهِ مِنْ أَطْرَافِ شَعْرِهِ مَعَ الْمَاءِ ثُمَّ يَغْسِلُ قَدَمَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ إِلاَّ خَرَّتْ خَطَايَا رِجْلَيْهِ مِنْ أَنَامِلِهِ مَعَ الْمَاءِ فَإِنْ هُوَ قَامَ فَصَلَّى فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَمَجَّدَهُ بِالَّذِي هُوَ لَهُ أَهْلٌ وَفَرَّغَ قَلْبَهُ لِلَّهِ إِلاَّ انْصَرَفَ مِنْ خَطِيئَتِهِ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَحَدَّثَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَبَا أُمَامَةَ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ أَبُو أُمَامَةَ يَا عَمْرَو بْنَ عَبَسَةَ انْظُرْ مَا تَقُولُ فِي مَقَامٍ وَاحِدٍ يُعْطَى هَذَا الرَّجُلُ فَقَالَ عَمْرٌو يَا أَبَا أُمَامَةَ لَقَدْ كَبِرَتْ سِنِّي وَرَقَّ عَظْمِي وَاقْتَرَبَ أَجَلِي وَمَا بِي حَاجَةٌ أَنْ أَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَلاَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ لَوْ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - حَتَّى عَدَّ سَبْعَ مَرَّاتٍ - مَا حَدَّثْتُ بِهِ أَبَدًا وَلَكِنِّي سَمِعْتُهُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏

ترجمه

احمد بن جعفر معقری به من حدیث کرد، نضر بن محمد به ما حدیث کرد، عکرمه بن عمار به ما حدیث کرد، شداد بن عبدالله ابوعمار و یحیی بن ابی‌کثیر از ابوامامه روایت کردند - عکرمه گفت: شداد با ابوامامه و واثلّه دیدار داشت و انس را تا شام همراهی کرد و او را بسیار ستود و از فضیلت و نیکی‌اش یاد کرد - ابوامامه گفت: عمرو بن عبسه سلمی فرمود: در دوران جاهلیت گمان می‌کردم که مردم در گمراهی هستند و بر هیچ راه درستی نیستند و بت‌ها را می‌پرستند. سپس شنیدم مردی در مکه خبرهایی می‌دهد؛ پس بر مرکب خود سوار شدم و به نزد او رفتم. ناگهان دیدم رسول الله ﷺ پنهان شده است، زیرا قومش بر او سخت گرفته بودند. من با زیرکی رفتار کردم تا توانستم در مکه به محضر ایشان برسم. به او گفتم:

«تو کیستی؟» فرمود: «من پیامبرم.» گفتم: «پیامبر چیست؟» فرمود: «خداوند مرا فرستاده است.» گفتم: «به چه چیزی تو را فرستاده است؟» فرمود: «مرا فرستاده تا پیوند خویشاوندی را برقرار کنم، بت‌ها را بشکنم و خداوند را یکتا بدانم و چیزی را شریک او قرار ندهم.» به ایشان گفتم: «چه کسانی در این امر با تو هستند؟» فرمود: «یک آزاد و یک برده.» راوی گفت: در آن روز ابوبکر و بلال از جمله کسانی بودند که به او ایمان آورده بودند. گفتم: «من می‌خواهم از تو پیروی کنم.» فرمود: «در این روز نمی‌توانی چنین کنی. آیا وضعیت من و مردم را نمی‌بینی؟ اما به نزد خانواده‌ات بازگرد و هرگاه شنیدی که من آشکار شده‌ام، به نزد من بیا.» گفت: پس به نزد خانواده‌ام رفتم. رسول الله ﷺ به مدینه آمد و من در میان قوم خود بودم. پیوسته جویای اخبار می‌شدم و وقتی ایشان به مدینه رسیدند، از مردم می‌پرسیدم تا اینکه گروهی از اهل یثرب (مدینه) به نزد من آمدند. گفتم: «آن مردی که به مدینه آمده چه کرده است؟» گفتند: «مردم با شتاب به سوی او می‌روند و قومش قصد کشتن او را داشتند اما نتوانستند.» پس به مدینه آمدم و به محضر ایشان رفتم و گفتم: «ای رسول الله، آیا مرا می‌شناسی؟» فرمود: «بله، تو همان کسی هستی که در مکه با من دیدار کرد.» گفتم: «آری.» سپس گفتم: «ای پیامبر خدا، آنچه خدا به تو آموخته و من نمی‌دانم به من بیاموز؛ درباره نماز به من خبر ده.» فرمود: «نماز صبح را بخوان، سپس از طلوع خورشید تا زمانی که بالا بیاید دست از نماز بردار، زیرا خورشید هنگام طلوع بین دو شاخ شیطان طلوع می‌کند و در آن هنگام کافران برای آن سجده می‌کنند. سپس نماز بخوان، زیرا نماز مورد حضور و شهادت (فرشتگان) است تا زمانی که سایه نیزه کوتاه شود. آنگاه از نماز دست بردار، زیرا در آن وقت جهنم افروخته می‌شود. چون سایه پیش آمد، نماز بخوان، زیرا نماز مورد حضور و شهادت است تا نماز عصر را بخوانی. سپس از نماز دست بردار تا خورشید غروب کند، زیرا خورشید بین دو شاخ شیطان غروب می‌کند و در آن هنگام کافران برای آن سجده می‌کنند.» گفت: گفتم: «ای پیامبر خدا، درباره وضو نیز به من خبر ده.» فرمود: «هیچ یک از شما نیست که آب وضوی خود را آماده کند و دهان بشوید و آب در بینی کشیده و بیرون کند، مگر اینکه گناهان صورت، دهان و بینی‌اش فرو ریزد. سپس چون صورتش را چنان که خدا فرمان داده بشوید، گناهان صورتش از لابه‌لای ریشش همراه آب فرو می‌ریزد. سپس دستانش را تا آرنج بشوید، مگر اینکه گناهان دستانش از نوک انگشتانش همراه آب فرو ریزد. سپس سرش را مسح کند، مگر اینکه گناهان سرش از نوک موهایش همراه آب فرو ریزد. سپس پاهایش را تا قوزک بشوید، مگر اینکه گناهان پاهایش از نوک انگشتانش همراه آب فرو ریزد. اگر برخیزد و نماز بخواند و خداوند را حمد و ثنا گوید و او را با صفاتی که سزاوار اوست تمجید کند و قلبش را برای خدا خالص گرداند، از گناهانش پاک می‌شود، درست مانند روزی که مادرش او را زاییده است.» عمرو بن عبسه این حدیث را برای ابوامامه، صحابی رسول الله ﷺ نقل کرد. ابوامامه به او گفت: «ای عمرو بن عبسه، ببین چه می‌گویی! آیا همه این پاداش تنها در یک جا به انسان داده می‌شود؟» عمرو گفت: «ای ابوامامه، سن من بالا رفته، استخوان‌هایم سست شده و مرگم نزدیک است. چه نیازی دارم که بر خدا یا رسول الله ﷺ دروغ ببندم؟ اگر این سخن را از رسول الله ﷺ تنها یک بار، دو بار یا سه بار - تا هفت بار شمرد - شنیده بودم، هرگز آن را نقل نمی‌کردم، اما من بیش از این‌ها از ایشان شنیده‌ام.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

عمرو بن عبسه درباره وقت‌های نماز، وضو و عبادت خالصانه می‌آموزد.

پیشینه و سبب بیان

عمرو بن عبسه برای دیدار پیامبر ﷺ به مکه سفر کرد و بعدتر در مدینه درباره نماز و وضو از ایشان پرسید.

توضیح واژه‌های دشوار
میان دو شاخ شیطان

تعبیری تصویری برای هشدار درباره زمان طلوع و غروب خورشید؛ به مسلمانان توصیه شده است در این زمان‌ها نماز مستحبی نخوانند.

سایه به اندازه یک نیزه

نشانه‌ای از زمانی که خورشید در آسمان بالا می‌آید و هنگام ظهر آغاز می‌شود.

دل را کاملاً متوجه خدا کردن

نماز خواندن با توجه و اخلاص، همراه با ستایش و بزرگداشت خداوند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که از نمازهای مستحبی هنگام طلوع خورشید، زمانی که خورشید در بالاترین نقطه خود است و هنگام غروب آن پرهیز می‌شود؛ جزئیات فقهی این مسئله در هر مذهب فقهی متفاوت است. نمازهای واجب وقت‌های معین خود را دارند. روایت همچنین تأکید می‌کند که وضو گناهان را می‌زداید و وعده آمرزش کامل با ستایش خالصانه و اخلاص در نماز پیوند دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. وقت‌های نماز را بیاموزید و نمازهای مستحبی را طوری برنامه‌ریزی کنید که از زمان‌های ناپسند دور بمانید.
  2. وضو را با دقت بگیرید و آن را فرصتی برای آغاز همراه با توبه و امید به آمرزش بدانید.
  3. پیش از نماز آگاهانه لحظه‌ای درنگ کنید تا توجهتان را به خداوند معطوف سازید و او را خالصانه بستایید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.