Sahih Muslim، حدیث 2467
روایتشده توسط Ali ibn Abi Talib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از مسلم تا زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّ
- 1عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍآن را به مسلم روایت کرد
- 2عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ
- 3عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ
- 4سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ
- 5زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّ، أَنَّهُ كَانَ فِي الْجَيْشِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ عَلِيٍّ - رضى الله عنه - الَّذِينَ سَارُوا إِلَى الْخَوَارِجِ فَقَالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَيْسَ قِرَاءَتُكُمْ إِلَى قِرَاءَتِهِمْ بِشَىْءٍ وَلاَ صَلاَتُكُمْ إِلَى صَلاَتِهِمْ بِشَىْءٍ وَلاَ صِيَامُكُمْ إِلَى صِيَامِهِمْ بِشَىْءٍ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَحْسِبُونَ أَنَّهُ لَهُمْ وَهُوَ عَلَيْهِمْ لاَ تُجَاوِزُ صَلاَتُهُمْ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ " . لَوْ يَعْلَمُ الْجَيْشُ الَّذِينَ يُصِيبُونَهُمْ مَا قُضِيَ لَهُمْ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِمْ صلى الله عليه وسلم لاَتَّكَلُوا عَنِ الْعَمَلِ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنَّ فِيهِمْ رَجُلاً لَهُ عَضُدٌ وَلَيْسَ لَهُ ذِرَاعٌ عَلَى رَأْسِ عَضُدِهِ مِثْلُ حَلَمَةِ الثَّدْىِ عَلَيْهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌ فَتَذْهَبُونَ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَأَهْلِ الشَّامِ وَتَتْرُكُونَ هَؤُلاَءِ يَخْلُفُونَكُمْ فِي ذَرَارِيِّكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَكُونُوا هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ فَإِنَّهُمْ قَدْ سَفَكُوا الدَّمَ الْحَرَامَ وَأَغَارُوا فِي سَرْحِ النَّاسِ فَسِيرُوا عَلَى اسْمِ اللَّهِ . قَالَ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ فَنَزَّلَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ مَنْزِلاً حَتَّى قَالَ مَرَرْنَا عَلَى قَنْطَرَةٍ فَلَمَّا الْتَقَيْنَا وَعَلَى الْخَوَارِجِ يَوْمَئِذٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ الرَّاسِبِيُّ فَقَالَ لَهُمْ أَلْقُوا الرِّمَاحَ وَسُلُّوا سُيُوفَكُمْ مِنْ جُفُونِهَا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يُنَاشِدُوكُمْ كَمَا نَاشَدُوكُمْ يَوْمَ حَرُورَاءَ . فَرَجَعُوا فَوَحَّشُوا بِرِمَاحِهِمْ وَسَلُّوا السُّيُوفَ وَشَجَرَهُمُ النَّاسُ بِرِمَاحِهِمْ - قَالَ - وَقُتِلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَمَا أُصِيبَ مِنَ النَّاسِ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ رَجُلاَنِ فَقَالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه الْتَمِسُوا فِيهِمُ الْمُخْدَجَ . فَالْتَمَسُوهُ فَلَمْ يَجِدُوهُ فَقَامَ عَلِيٌّ - رضى الله عنه - بِنَفْسِهِ حَتَّى أَتَى نَاسًا قَدْ قُتِلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ قَالَ أَخِّرُوهُمْ . فَوَجَدُوهُ مِمَّا يَلِي الأَرْضَ فَكَبَّرَ ثُمَّ قَالَ صَدَقَ اللَّهُ وَبَلَّغَ رَسُولُهُ - قَالَ - فَقَامَ إِلَيْهِ عَبِيدَةُ السَّلْمَانِيُّ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَسَمِعْتَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِي وَاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ . حَتَّى اسْتَحْلَفَهُ ثَلاَثًا وَهُوَ يَحْلِفُ لَهُ .
عبد بن حمید به ما حدیث کرد، عبدالرزاق بن همام به ما حدیث کرد، عبدالملک بن ابی سلیمان به ما حدیث کرد، سلمه بن کهیل به ما حدیث کرد، زید بن وهب جهنی برایم حدیث کرد که او در میان لشکریانی بود که همراه علی (رضی الله عنه) به سوی خوارج حرکت کردند. علی (رضی الله عنه) فرمود: ای مردم! من از رسول الله ﷺ شنیدم که میفرمودند:
«گروهی از امت من پدیدار خواهند شد که قرآن میخوانند، اما قرائت شما در برابر قرائت آنان هیچ است، و نماز شما در برابر نماز آنان هیچ است، و روزه شما در برابر روزه آنان هیچ است. آنان قرآن را میخوانند و گمان میکنند که به نفع ایشان است، در حالی که علیه آنان خواهد بود. نمازشان از استخوان ترقوهشان فراتر نمیرود؛ و همانگونه که تیر از شکار عبور میکند، آنان نیز از اسلام خارج میشوند.» اگر آن لشکری که با آنان روبهرو میشوند بدانند که بر زبان پیامبرشان ﷺ چه پاداشی برای آنان مقرر شده است، تنها به همین عمل اکتفا کرده و دست از سایر اعمال برمیدارند. نشانه آنان این است که مردی در میانشان هست که بازو دارد اما ساعد ندارد، و بر سر بازوی او گوشتی مانند نوک پستان است که موهای سفیدی بر آن روییده است. شما به سوی معاویه و اهل شام روانه شدهاید و این گروه را در میان فرزندان و اموال خود پشت سر گذاشتهاید. به خدا سوگند! امیدوارم که اینان همان قوم باشند (که دستور جنگ با آنان داده شده)، زیرا خون حرام ریختهاند و به چارپایان مردم یورش بردهاند. پس به نام خدا پیش بروید. سلمه بن کهیل گفت: زید بن وهب مرا در هر منزلی پیاده کرد تا اینکه به پلی رسیدیم. هنگامی که با خوارج مواجه شدیم، عبدالله بن وهب راسبی فرماندهی آنان را بر عهده داشت. او به سپاهش گفت: نیزهها را بیندازید و شمشیرهایتان را از غلاف بیرون کشید، زیرا میترسم که از شما درخواست امان کنند همانگونه که در روز حرورا از شما درخواست کردند. آنان بازگشتند، نیزههایشان را انداختند و شمشیرها را کشیدند، و مردم با نیزهها آنان را محاصره کردند و کشتند؛ آنان یکی پس از دیگری کشته شدند و از یاران علی در آن روز تنها دو نفر شهید شدند. علی (رضی الله عنه) فرمود: در میان اجسادشان به دنبال آن شخص ناقصالخلقه بگردید. جستجو کردند اما او را نیافتند. سپس علی (رضی الله عنه) شخصاً برخاست و به سوی اجسادی آمد که روی هم افتاده بودند و فرمود: آنان را کنار بزنید. سرانجام او را نزدیک زمین یافتند. علی تکبیر گفت و سپس فرمود: خدا راست گفت و رسولش ﷺ ابلاغ نمود. سپس عبیده سلمانی نزد او آمد و گفت: ای امیرالمؤمنین! به خدایی که جز او معبودی نیست سوگند، آیا این حدیث را از رسول الله ﷺ شنیدهاید؟ فرمود: آری، به خدایی که جز او معبودی نیست سوگند. سه بار از او قسم خواست و او هر بار قسم خورد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
ظاهرِ پارسایی کافی نیست، اگر قرآن کردارِ کسی را محکوم کند.
علی بن ابیطالب این روایت را در جریان لشکرکشی علیه خوارج نقل کرد. صحابه در میان کشتهشدگان، مردی را با ویژگی جسمانیِ توصیفشده بازشناختند؛ همانگونه که پیامبر ﷺ پیشتر خبر داده بود.
گروهی که در زمان علی در برابر حکومت او شوریدند و به خشونت روی آوردند.
عبادتشان از پذیرش صادقانه و اثرگذاری در دل و رفتار بیبهره است.
تشبیهی به تیری که با شتاب از هدف میگذرد؛ نشاندهندهٔ گسستی جدی از راه اسلام است.
دانشمندان کلاسیک، از جمله نووی، از این روایت چنین برداشت کردهاند که تلاوت فراوان و عبادت، بهتنهایی نشانهٔ اخلاص یا فهم درست نیست. قرآن باید انسان را به اطاعت و عدالت رهنمون شود؛ کسی که از متون بهصورت سطحی برای توجیه ستم و خشونت استفاده میکند، حجت را علیه خود به کار میگیرد. این حدیث گروه افراطیِ توصیفشده را نکوهش میکند و مجوزی نمیدهد که مسلمانان دیگر را بیپروا خوارج یا کافر بنامیم. دانشمندان تأکید میکنند که داوری دربارهٔ چنین مواردی باید بر دانش روشن و نظر صاحبان صلاحیت استوار باشد.
- پایبندی دینی را تنها با مناسک ظاهری نسنجید؛ عدالت، فروتنی و رفتار را نیز در نظر بگیرید.
- قرآن را با دانش بخوانید و بگذارید رفتار خودتان را اصلاح کند، نه اینکه از آیات برای تأیید پیشداوریها استفاده کنید.
- از جانب خود به مردم برچسب افراطی یا کافر نزنید؛ در پی دانش معتبر باشید و مانع دامنزدن اتهامها به خشونت شوید.
این روایت صحیح نیز عبادت چشمگیر آنان و انحرافشان از هدایت دینی را توصیف میکند.
Sahih Muslim · #2466 (Sahih)این روایت هشدار پیامبر دربارهٔ خوارج را تأیید میکند و به روشنشدن توصیف آنان در این روایت کمک میکند.
Sahih Muslim · #2468 (Sahih)این روایت صحیح نیز به بازشناختن نشانهٔ جسمانی ویژه بهدست علی اشاره میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.