کتاب زکات · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 2481

روایت‌شده توسط Abd al-Muttalib ibn Rabi'a. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب زکات
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

از مسلم تا الزُّهْرِيِّ

Sahih (معتبر)
  1. 1عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّآن را به مسلم روایت کرد
  2. 2جُوَيْرِيَةُ
  3. 3مَالِكٍ
  4. 4الزُّهْرِيِّ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ الْمُطَّلِبِ بْنَ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ حَدَّثَهُ قَالَ اجْتَمَعَ رَبِيعَةُ بْنُ الْحَارِثِ وَالْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالاَ وَاللَّهِ لَوْ بَعَثْنَا هَذَيْنِ الْغُلاَمَيْنِ - قَالاَ لِي وَلِلْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَاهُ فَأَمَّرَهُمَا عَلَى هَذِهِ الصَّدَقَاتِ فَأَدَّيَا مَا يُؤَدِّي النَّاسُ وَأَصَابَا مِمَّا يُصِيبُ النَّاسُ - قَالَ - فَبَيْنَمَا هُمَا فِي ذَلِكَ جَاءَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَوَقَفَ عَلَيْهِمَا فَذَكَرَا لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ لاَ تَفْعَلاَ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ بِفَاعِلٍ ‏.‏ فَانْتَحَاهُ رَبِيعَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا تَصْنَعُ هَذَا إِلاَّ نَفَاسَةً مِنْكَ عَلَيْنَا فَوَاللَّهِ لَقَدْ نِلْتَ صِهْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَا نَفِسْنَاهُ عَلَيْكَ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ أَرْسِلُوهُمَا ‏.‏ فَانْطَلَقَا وَاضْطَجَعَ عَلِيٌّ - قَالَ - فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ سَبَقْنَاهُ إِلَى الْحُجْرَةِ فَقُمْنَا عِنْدَهَا حَتَّى جَاءَ فَأَخَذَ بِآذَانِنَا ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَخْرِجَا مَا تُصَرِّرَانِ ‏"‏ ثُمَّ دَخَلَ وَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ - قَالَ - فَتَوَاكَلْنَا الْكَلاَمَ ثُمَّ تَكَلَّمَ أَحَدُنَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْتَ أَبَرُّ النَّاسِ وَأَوْصَلُ النَّاسِ وَقَدْ بَلَغْنَا النِّكَاحَ فَجِئْنَا لِتُؤَمِّرَنَا عَلَى بَعْضِ هَذِهِ الصَّدَقَاتِ فَنُؤَدِّيَ إِلَيْكَ كَمَا يُؤَدِّي النَّاسُ وَنُصِيبَ كَمَا يُصِيبُونَ - قَالَ - فَسَكَتَ طَوِيلاً حَتَّى أَرَدْنَا أَنْ نُكَلِّمَهُ - قَالَ - وَجَعَلَتْ زَيْنَبُ تُلْمِعُ عَلَيْنَا مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ أَنْ لاَ تُكَلِّمَاهُ - قَالَ - ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الصَّدَقَةَ لاَ تَنْبَغِي لآلِ مُحَمَّدٍ ‏.‏ إِنَّمَا هِيَ أَوْسَاخُ النَّاسِ ادْعُوَا لِي مَحْمِيَةَ - وَكَانَ عَلَى الْخُمُسِ - وَنَوْفَلَ بْنَ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَاهُ فَقَالَ لِمَحْمِيَةَ ‏"‏ أَنْكِحْ هَذَا الْغُلاَمَ ابْنَتَكَ ‏"‏ ‏.‏ لِلْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ فَأَنْكَحَهُ وَقَالَ لِنَوْفَلِ بْنِ الْحَارِثِ ‏"‏ أَنْكِحْ هَذَا الْغُلاَمَ ابْنَتَكَ ‏"‏ ‏.‏ لِي فَأَنْكَحَنِي وَقَالَ لِمَحْمِيَةَ ‏"‏ أَصْدِقْ عَنْهُمَا مِنَ الْخُمُسِ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَلَمْ يُسَمِّهِ لِي ‏.‏

ترجمه

عبدالله بن محمد بن اسماء ضُبَعی برایم حدیث کرد، جویریه برایمان حدیث کرد، از مالک، از زهری، که عبدالله بن عبدالله بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب به او خبر داد که عبدالمطلب بن ربیعه بن حارث به او گفت: ربیعه بن حارث و عباس بن عبدالمطلب گرد هم آمدند و گفتند:

«به خدا سوگند! اگر این دو جوان را — یعنی من و فضل بن عباس را — نزد رسول الله ﷺ می‌فرستادیم و با ایشان سخن می‌گفتند، قطعاً آنان را بر این صدقات مأمور می‌کرد. آنگاه آنان نیز مانند دیگران ادا می‌کردند و همانند دیگران سهم می‌بردند.» گوید: چون در این باره گفتگو می‌کردند، علی بن ابی‌طالب آمد و پیش آنان ایستاد و ماجرا را با او در میان گذاشتند. علی بن ابی‌طالب فرمود: «چنین نکنید؛ به خدا سوگند! ایشان (پیامبر ﷺ) چنین نخواهد کرد.» ربیعه بن حارث روی به او آورد و گفت: «به خدا سوگند! تو این حرف را جز از سر حسادت نسبت به ما نمی‌زنی. به خدا سوگند! تو به افتخار دامادی رسول الله ﷺ نائل شدی و ما هرگز بر تو حسد نورزیدیم.» علی فرمود: «اگر می‌خواهید بفرستیدشان.» آن دو روانه شدند و علی دراز کشید. گوید: چون رسول الله ﷺ نماز ظهر را گزارد، ما پیش از ایشان به حجره‌اش رفتیم و دم در ایستادیم تا ایشان رسید. با محبت گوش‌هایمان را گرفت و فرمود: «آنچه در دل پنهان داشته‌اید بیرون ریزید.» سپس داخل شد و ما نیز همراهش وارد شدیم؛ آن روز نزد زینب بنت جحش بود. گوید: هر کدام دیگری را به سخن گفتن وا می‌داشتیم تا اینکه یکی از ما عرض کرد: «یا رسول الله! شما نیکوترین مردم و پیوندنده‌ترین ایشان به خویشاوندان هستید. ما به سن ازدواج رسیده‌ایم و آمده‌ایم تا ما را بر برخی از این صدقات مأمور فرمایید تا مانند دیگران به شما تحویل دهیم و همچون آنان سهم ببریم.» گوید: پیامبر ﷺ مدتی طولانی سکوت کرد تا جایی که خواستیم دوباره سخن بگوییم، و زینب از پشت پرده به ما اشاره کرد که دیگر حرف نزنید. گوید: سپس فرمود: «صدقه شایستهٔ آل محمد نیست؛ چراکه چرک اموال مردم است. محمیه را — که مسئول خُمس بود — و نوفل بن حارث بن عبدالمطلب را بخوانید.» گوید: آن دو آمدند. پیامبر ﷺ به محمیه فرمود: «دخترت را به عقد این جوان درآور» — یعنی فضل بن عباس — و او را به نکاح وی درآورد. و به نوفل بن حارث فرمود: «دخترت را به عقد این جوان درآور» — یعنی من — و مرا به نکاح دخترش درآورد. و به محمیه فرمود: «از خُمس فلان مقدار و فلان مقدار مهریهٔ این دو را بپرداز.» زهری گفت: ولی مقدار دقیق آن را برایم ذکر نکرد.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

خانوادهٔ پیامبر ﷺ زکات دریافت نمی‌کنند و خمس می‌تواند حقوق آنان را تأمین کند.

پیشینه و سبب بیان

ربیعه بن حارث و عباس پرسیدند آیا پسران بالغشان می‌توانند زکات گردآوری کنند و سهمی از آن بگیرند. پیامبر ﷺ این کار را نپذیرفت و سپس ازدواج و مهریهٔ آنان را از خمس تأمین کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
صدقه

در اینجا منظور زکات واجبی است که به دریافت‌کنندگانِ تعیین‌شده پرداخت می‌شود.

خمس

یک‌پنجمِ برخی غنیمت‌های جنگی که برای مصارف تعیین‌شده در شریعت اسلام در نظر گرفته می‌شود.

آل محمد

خانوادهٔ پیامبر ﷺ که در این روایت دریافت زکات برای آنان ممنوع دانسته شده است.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که خانوادهٔ پیامبر ﷺ زکات واجب دریافت نمی‌کنند، زیرا زکات به‌عنوان پاک‌کنندهٔ دارایی دیگران توصیف شده است. آنان دربارهٔ محدودهٔ دقیق این خانواده و حکم صدقهٔ مستحبی جداگانه بحث کرده‌اند. حدیث همچنین نشان می‌دهد که می‌توان از خمس برای تأمین حقوق و نیازهای شایسته استفاده کرد. مذاهب فقهی جزئیات گروه‌های دریافت‌کننده و موارد مصرف خمس را در چارچوب احکام خود دربارهٔ زکات و اموال عمومی بررسی می‌کنند.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام پرداخت زکات بررسی کنید که دریافت‌کننده طبق احکام اسلامی واجد شرایط باشد.
  2. برای خویشاوندانی که مجاز به دریافت زکات نیستند، راهی جایز برای حمایت پیدا کنید.
  3. دربارهٔ حقوق دینی صریح و روشن گفت‌وگو کنید و اگر درخواستی رد شد، از ارائهٔ کمک مناسب دریغ نکنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.