Sahih Muslim، حدیث 3692
روایتشده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Abbas
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - أَخْبَرَنِي يَحْيَى، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ بْنُ حُنَيْنٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، يُحَدِّثُ قَالَ مَكَثْتُ سَنَةً وَأَنَا أُرِيدُ، أَنْ أَسْأَلَ، عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنْ آيَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْلَهُ حَتَّى خَرَجَ حَاجًّا فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعَ فَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ إِلَى الأَرَاكِ لِحَاجَةٍ لَهُ فَوَقَفْتُ لَهُ حَتَّى فَرَغَ ثُمَّ سِرْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَزْوَاجِهِ فَقَالَ تِلْكَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ هَذَا مُنْذُ سَنَةٍ فَمَا أَسْتَطِيعُ هَيْبَةً لَكَ . قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ مَا ظَنَنْتَ أَنَّ عِنْدِي مِنْ عِلْمٍ فَسَلْنِي عَنْهُ فَإِنْ كُنْتُ أَعْلَمُهُ أَخْبَرْتُكَ - قَالَ - وَقَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ إِنْ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَا نَعُدُّ لِلنِّسَاءِ أَمْرًا حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِنَّ مَا أَنْزَلَ وَقَسَمَ لَهُنَّ مَا قَسَمَ قَالَ فَبَيْنَمَا أَنَا فِي أَمْرٍ أَأْتَمِرُهُ إِذْ قَالَتْ لِي امْرَأَتِي لَوْ صَنَعْتَ كَذَا وَكَذَا فَقُلْتُ لَهَا وَمَا لَكِ أَنْتِ وَلِمَا هَا هُنَا وَمَا تَكَلُّفُكِ فِي أَمْرٍ أُرِيدُهُ فَقَالَتْ لِي عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ مَا تُرِيدُ أَنْ تُرَاجَعَ أَنْتَ وَإِنَّ ابْنَتَكَ لَتُرَاجِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ . قَالَ عُمَرُ فَآخُذُ رِدَائِي ثُمَّ أَخْرُجُ مَكَانِي حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا يَا بُنَيَّةُ إِنَّكِ لَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ . فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَاللَّهِ إِنَّا لَنُرَاجِعُهُ . فَقُلْتُ تَعْلَمِينَ أَنِّي أُحَذِّرُكِ عُقُوبَةَ اللَّهِ وَغَضَبَ رَسُولِهِ يَا بُنَيَّةُ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي قَدْ أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا وَحُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا . ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لِقَرَابَتِي مِنْهَا فَكَلَّمْتُهَا فَقَالَتْ لِي أُمُّ سَلَمَةَ عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ قَدْ دَخَلْتَ فِي كُلِّ شَىْءٍ حَتَّى تَبْتَغِي أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ . قَالَ فَأَخَذَتْنِي أَخْذًا كَسَرَتْنِي عَنْ بَعْضِ مَا كُنْتُ أَجِدُ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهَا وَكَانَ لِي صَاحِبٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غِبْتُ أَتَانِي بِالْخَبَرِ وَإِذَا غَابَ كُنْتُ أَنَا آتِيهِ بِالْخَبَرِ وَنَحْنُ حِينَئِذٍ نَتَخَوَّفُ مَلِكًا مِنْ مُلُوكِ غَسَّانَ ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَسِيرَ إِلَيْنَا فَقَدِ امْتَلأَتْ صُدُورُنَا مِنْهُ فَأَتَى صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَدُقُّ الْبَابَ وَقَالَ افْتَحِ افْتَحْ . فَقُلْتُ جَاءَ الْغَسَّانِيُّ فَقَالَ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ اعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَزْوَاجَهُ . فَقُلْتُ رَغِمَ أَنْفُ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ . ثُمَّ آخُذُ ثَوْبِي فَأَخْرُجُ حَتَّى جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ يُرْتَقَى إِلَيْهَا بِعَجَلَةٍ وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ هَذَا عُمَرُ . فَأُذِنَ لِي . قَالَ عُمَرُ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ فَلَمَّا بَلَغْتُ حَدِيثَ أُمِّ سَلَمَةَ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَعَلَى حَصِيرٍ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَىْءٌ وَتَحْتَ رَأْسِهِ وِسَادَةٌ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ وَإِنَّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ قَرَظًا مَضْبُورًا وَعِنْدَ رَأْسِهِ أُهُبًا مُعَلَّقَةً فَرَأَيْتُ أَثَرَ الْحَصِيرِ فِي جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَكَيْتُ فَقَالَ " مَا يُبْكِيكَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ كِسْرَى وَقَيْصَرَ فِيمَا هُمَا فِيهِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَهُمَا الدُّنْيَا وَلَكَ الآخِرَةُ " .
هارون بن سعید ایلی به ما حدیث کرد، عبدالله بن وهب به ما حدیث کرد، سلیمان -یعنی ابن بلال- به من خبر داد، یحیی به من خبر داد، عبید بن حنین به من خبر داد که شنید عبدالله بن عباس روایت میکرد و گفت: یک سال تمام در پی آن بودم که از عمر بن خطاب درباره آیهای بپرسم، اما از هیبت او جرأت نمیکردم تا اینکه برای حج خارج شد و من نیز با او همراه شدم. هنگام بازگشت، در بین راه برای قضای حاجت به سوی درختان اراک رفت؛ من منتظر ماندم تا فارغ شد، سپس با او به راه افتادم و گفتم:
«ای امیرالمؤمنین! کدام دو تن از همسران رسول الله ﷺ بودند که بر ضد ایشان با یکدیگر همکاری کردند؟» فرمود: «آن دو حفصه و عایشه بودند.» راوی گفت: به او گفتم: «به خدا سوگند، یک سال است که میخواستم این مطلب را از تو بپرسم اما از هیبتت جرأت نکردم.» فرمود: «این کار را نکن؛ هرگاه گمان بردی که نزد من علمی هست، از من بپرس؛ اگر بدانم تو را آگاه خواهم کرد.» راوی گفت: عمر فرمود: «به خدا سوگند، ما در دوران جاهلیت برای زنان هیچ جایگاهی قائل نبودیم تا اینکه خدای متعال درباره آنان آنچه را نازل کرد، نازل فرمود و سهمی را که مقرر داشت، برایشان تقسیم کرد.» عمر ادامه داد: «روزی مشغول فکری بودم که همسرم به من گفت: کاش فلان کار را میکردی. به او گفتم: تو را چه کار؟ چرا خود را در امری که من قصد انجامش را دارم دخالت میدهی؟ گفت: ای پسر خطاب، شگفتا! تو دوست نداری کسی با تو مخالفت کند، در حالی که دخترت با رسول الله ﷺ مجادله میکند تا جایی که ایشان تمام روز را خشمگین میمانند.» عمر گفت: «ردایم را برداشتم و فوراً از خانه بیرون رفتم تا نزد حفصه آمدم و به او گفتم: ای دخترم! شنیدهام که با رسول الله ﷺ مجادله میکنی تا جایی که ایشان تمام روز را خشمگین میمانند. حفصه گفت: به خدا سوگند، ما با ایشان مجادله میکنیم. گفتم: ای دخترم، بدان که تو را از عقوبت خدا و خشم پیامبرش بیم میدهم. مبادا فریب آن کسی را بخوری که زیباییاش او را مغرور کرده و محبت رسول الله ﷺ نسبت به او زیاد است.» سپس به خاطر خویشاوندیام با ام سلمه، نزد او رفتم و با او صحبت کردم. ام سلمه به من گفت: ای پسر خطاب، شگفتا! در هر چیزی وارد شدهای تا جایی که اکنون میخواهی میان رسول الله ﷺ و همسرانش فاصله بیندازی. این سخن چنان مرا تحت تأثیر قرار داد که از برخی حرفهایی که در دل داشتم منصرف شدم و از نزد او بیرون آمدم. من دوستی از انصار داشتم که وقتی من غایب بودم خبرها را برایم میآورد و وقتی او غایب بود من خبرها را برایش میبردم. در آن زمان ما از یکی از پادشاهان غسان بیم داشتیم؛ به ما گفته بودند که قصد حمله به ما را دارد و دلمان پر از اضطراب بود. دوست انصاریام آمد و در را کوبید و گفت: باز کن، باز کن! گفتم: آیا غسانی آمده است؟ گفت: ماجرا سختتر از این است؛ رسول الله ﷺ از همسرانش کنارهگیری کردهاند. گفتم: بینی حفصه و عایشه به خاک مالیده باد! سپس لباسم را پوشیدم و بیرون رفتم تا اینکه رسیدم؛ دیدم رسول الله ﷺ در اتاق بالایی هستند که با نردبانی از لیف خرما بالا میرفتند و غلام سیاهچهرهای از رسول الله ﷺ بالای پلهها نشسته بود. گفتم: من عمر هستم. پس به من اجازه ورود داده شد. عمر گفت: این ماجرا را برای رسول الله ﷺ نقل کردم و چون به سخنان ام سلمه رسیدم، رسول الله ﷺ لبخند زدند. ایشان روی حصیری خوابیده بودند و میان بدن مبارکشان و حصیر چیزی نبود؛ زیر سرشان بالشی از چرم بود که با لیف پر شده بود و نزد پاهایشان مقداری پوست قرظ (برای دباغی) انباشته شده و نزدیک سرشان مشکهایی آویزان بود. اثر حصیر را بر پهلوی رسول الله ﷺ دیدم و گریستم. فرمودند: «چه چیزی تو را به گریه انداخته است؟» گفتم: ای رسول خدا! خسرو و قیصر در ناز و نعمت به سر میبرند، در حالی که شما پیامبر خدا هستید. رسول الله ﷺ فرمودند: «آیا راضی نیستی که دنیا برای آنان باشد و آخرت برای تو؟»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
پیامبر ﷺ سادگی و آخرت را بر تجملات دنیوی ترجیح میداد.
عمر از دورهای روایت میکند که پیامبر ﷺ پس از تنشهایی درباره خواستههای همسرانش در امور خانه، مدتی از آنان کناره گرفت. روایت میگوید که ایشان ﷺ در شرایطی ساده اقامت داشت و عمر با دیدن اثر حصیر بر پهلوی او گریست.
حفصه و عایشه در درخواستهای خود از پیامبر ﷺ از یکدیگر پشتیبانی کردند.
محل اقامتی ساده و مرتفع که با نردبان میشد به آن رسید.
برگهای درخت اقاقیا که از جمله برای دباغی چرم به کار میرفت.
عالمان اشاره میکنند که پیامبر ﷺ با وجود مقام والایش، داوطلبانه زندگی سادهای داشت و ثروت بهخودیخود معیار لطف خداوند نیست. بخشی که به نگرش پیشین عمر درباره زنان اشاره دارد، همچنین نشان میدهد که وحی جایگاه و حقوق آنان را تعیین کرد. سخنان مربوط به آخرت میآموزد که مؤمنان نباید رفاه دنیوی را هدف نهایی خود قرار دهند. این روایت بهتنهایی حکمی درباره اعتبار شرعی طلاق بیان نمیکند.
- در تصمیمهای مالی و خانوادگی، آگاهانه چیزی را برگزینید که واقعاً ارزشمند است، نه صرفاً آسایش یا جایگاه اجتماعی را.
- از اهل تخصص دانش بخواهید، اما با احترام و بیآنکه از درخواست توضیح بترسید.
- با اعضای خانواده با کرامت رفتار کنید و حقوقی را که خداوند برای آنان قرار داده به رسمیت بشناسید.
این روایت صحیح از ابنعباس نیز دیدار عمر با پیامبر ﷺ را در دوران کنارهگیری ایشان از همسرانش شرح میدهد.
Sahih Muslim · #3694 (Sahih)این روایت گزارش مربوط به عمر، همسران پیامبر ﷺ و انتخاب آخرت را کاملتر میکند.
Sahih Muslim · #3690 (Sahih)این روایت صحیح نیز کنارهگیری پیامبر ﷺ از همسرانش را شرح میدهد.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.