کتاب طلاق · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 3691

روایت‌شده توسط Umar ibn al-Khattab. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب طلاق
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Umar ibn al-Khattab

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ سِمَاكٍ أَبِي زُمَيْلٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ لَمَّا اعْتَزَلَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ - قَالَ - دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا النَّاسُ يَنْكُتُونَ بِالْحَصَى وَيَقُولُونَ طَلَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُؤْمَرْنَ بِالْحِجَابِ فَقَالَ عُمَرُ فَقُلْتُ لأَعْلَمَنَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ يَا بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ أَقَدْ بَلَغَ مِنْ شَأْنِكِ أَنْ تُؤْذِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ مَا لِي وَمَا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ عَلَيْكَ بِعَيْبَتِكَ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ فَقُلْتُ لَهَا يَا حَفْصَةُ أَقَدْ بَلَغَ مِنْ شَأْنِكِ أَنْ تُؤْذِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُحِبُّكِ ‏.‏ وَلَوْلاَ أَنَا لَطَلَّقَكِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَبَكَتْ أَشَدَّ الْبُكَاءِ فَقُلْتُ لَهَا أَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ هُوَ فِي خِزَانَتِهِ فِي الْمَشْرُبَةِ ‏.‏ فَدَخَلْتُ فَإِذَا أَنَا بِرَبَاحٍ غُلاَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدًا عَلَى أُسْكُفَّةِ الْمَشْرُبَةِ مُدَلٍّ رِجْلَيْهِ عَلَى نَقِيرٍ مِنْ خَشَبٍ وَهُوَ جِذْعٌ يَرْقَى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيَنْحَدِرُ فَنَادَيْتُ يَا رَبَاحُ اسْتَأْذِنْ لِي عِنْدَكَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَنَظَرَ رَبَاحٌ إِلَى الْغُرْفَةِ ثُمَّ نَظَرَ إِلَىَّ فَلَمْ يَقُلْ شَيْئًا ثُمَّ قُلْتُ يَا رَبَاحُ اسْتَأْذِنْ لِي عِنْدَكَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَنَظَرَ رَبَاحٌ إِلَى الْغُرْفَةِ ثُمَّ نَظَرَ إِلَىَّ فَلَمْ يَقُلْ شَيْئًا ثُمَّ رَفَعْتُ صَوْتِي فَقُلْتُ يَا رَبَاحُ اسْتَأْذِنْ لِي عِنْدَكَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي أَظُنُّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَنَّ أَنِّي جِئْتُ مِنْ أَجْلِ حَفْصَةَ وَاللَّهِ لَئِنْ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِضَرْبِ عُنُقِهَا لأَضْرِبَنَّ عُنُقَهَا ‏.‏ وَرَفَعْتُ صَوْتِي فَأَوْمَأَ إِلَىَّ أَنِ ارْقَهْ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى حَصِيرٍ فَجَلَسْتُ فَأَدْنَى عَلَيْهِ إِزَارَهُ وَلَيْسَ عَلَيْهِ غَيْرُهُ وَإِذَا الْحَصِيرُ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَنَظَرْتُ بِبَصَرِي فِي خِزَانَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَنَا بِقَبْضَةٍ مِنْ شَعِيرٍ نَحْوِ الصَّاعِ وَمِثْلِهَا قَرَظًا فِي نَاحِيَةِ الْغُرْفَةِ وَإِذَا أَفِيقٌ مُعَلَّقٌ - قَالَ - فَابْتَدَرَتْ عَيْنَاىَ قَالَ ‏"‏ مَا يُبْكِيكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَمَا لِي لاَ أَبْكِي وَهَذَا الْحَصِيرُ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِكَ وَهَذِهِ خِزَانَتُكَ لاَ أَرَى فِيهَا إِلاَّ مَا أَرَى وَذَاكَ قَيْصَرُ وَكِسْرَى فِي الثِّمَارِ وَالأَنْهَارِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفْوَتُهُ وَهَذِهِ خِزَانَتُكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أَلاَ تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَنَا الآخِرَةُ وَلَهُمُ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى - قَالَ - وَدَخَلْتُ عَلَيْهِ حِينَ دَخَلْتُ وَأَنَا أَرَى فِي وَجْهِهِ الْغَضَبَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يَشُقُّ عَلَيْكَ مِنْ شَأْنِ النِّسَاءِ فَإِنْ كُنْتَ طَلَّقْتَهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مَعَكَ وَمَلاَئِكَتَهُ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَأَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَالْمُؤْمِنُونَ مَعَكَ وَقَلَّمَا تَكَلَّمْتُ وَأَحْمَدُ اللَّهَ بِكَلاَمٍ إِلاَّ رَجَوْتُ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ يُصَدِّقُ قَوْلِي الَّذِي أَقُولُ وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ آيَةُ التَّخْيِيرِ ‏{‏ عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ‏}‏ ‏{‏ وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاَهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلاَئِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ‏}‏ وَكَانَتْ عَائِشَةُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ وَحَفْصَةُ تَظَاهَرَانِ عَلَى سَائِرِ نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَطَلَّقْتَهُنَّ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ وَالْمُسْلِمُونَ يَنْكُتُونَ بِالْحَصَى يَقُولُونَ طَلَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ أَفَأَنْزِلُ فَأُخْبِرَهُمْ أَنَّكَ لَمْ تُطَلِّقْهُنَّ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِنْ شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ أَزَلْ أُحَدِّثُهُ حَتَّى تَحَسَّرَ الْغَضَبُ عَنْ وَجْهِهِ وَحَتَّى كَشَرَ فَضَحِكَ وَكَانَ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ ثَغْرًا ثُمَّ نَزَلَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَزَلْتُ فَنَزَلْتُ أَتَشَبَّثُ بِالْجِذْعِ وَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنَّمَا يَمْشِي عَلَى الأَرْضِ مَا يَمَسُّهُ بِيَدِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا كُنْتَ فِي الْغُرْفَةِ تِسْعَةً وَعِشْرِينَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّهْرَ يَكُونُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ ‏"‏ ‏.‏ فقُمْتُ عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ فَنَادَيْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي لَمْ يُطَلِّقْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ ‏.‏ وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ‏}‏ فَكُنْتُ أَنَا اسْتَنْبَطْتُ ذَلِكَ الأَمْرَ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ آيَةَ التَّخْيِيرِ ‏.‏

ترجمه

زهیر بن حرب به من حدیث کرد، عمر بن یونس حنفی به ما حدیث کرد، عکرمه بن عمار به ما حدیث کرد، از سماک ابوزمیل، عبدالله بن عباس به من حدیث کرد، عمر بن خطاب به من حدیث کرد و گفت: هنگامی که پیامبر خدا ﷺ از همسرانش کناره‌گیری کردند، وارد مسجد شدم و دیدم مردم با سنگریزه زمین را می‌کوبند و می‌گویند:

«رسول خدا ﷺ همسرانش را طلاق داده است.» این پیش از آن بود که به حجاب دستور داده شوند. عمر گفت: «امروز باید حقیقت این matter را بدانم.» سپس نزد عایشه رفتم و گفتم: «ای دختر ابوبکر، آیا کار به جایی رسیده که رسول خدا ﷺ را آزار می‌دهی؟» او گفت: «ای پسر خطاب، تو را با من چه کار؟ به فکر خانه خودت باش.» سپس نزد حفصه دختر عمر رفتم و به او گفتم: «ای حفصه، آیا کار به جایی رسیده که رسول خدا ﷺ را آزار می‌دهی؟ به خدا سوگند، می‌دانی که رسول خدا ﷺ تو را دوست ندارد و اگر من نبودم، رسول خدا ﷺ تو را طلاق می‌داد.» پس او سخت گریست. به او گفتم: «رسول خدا ﷺ کجاست؟» گفت: «در اتاق بالای خانه در انبار کوچکش هست.» پس بالا رفتم و رباح، غلام رسول خدا ﷺ را دیدم که بر لبه چوب نخل سوراخ‌شده‌ای که رسول خدا ﷺ با آن بالا و پایین می‌رفت، نشسته و پاهایش را آویزان کرده بود. فریاد زدم: «ای رباح، برای من از رسول خدا ﷺ اجازه بگیر.» رباح به اتاق نگاه کرد، سپس به من نگریست و چیزی نگفت. دوباره گفتم: «ای رباح، برای من از رسول خدا ﷺ اجازه بگیر.» باز هم به اتاق نگاه کرد و به من نگریست و سکوت کرد. سپس صدایم را بلند کردم و گفتم: «ای رباح، برای من از رسول خدا ﷺ اجازه بگیر! گمان می‌کنم رسول خدا ﷺ فکر کرده من به خاطر حفصه آمده‌ام. به خدا سوگند، اگر رسول خدا ﷺ مرا به زدن گردنش فرمان دهد، حتماً گردنش را خواهم زد!» صدایم را بلندتر کردم و او اشاره کرد که بالا بروم. وارد شدم و دیدم رسول خدا ﷺ روی حصیری دراز کشیده‌اند. نشستم و ایشان ازارشان را بالا کشیدند و جز آن چیزی بر تن نداشتند و اثر حصیر بر پهلویشان نمایان بود. به ذخیره رسول خدا ﷺ نگریستم و تنها یک مشت جو حدود یک صاع و مقداری مشابه آن برگ قرظ در گوشه اتاق و مشکیزه‌ای آویزان دیدم. اشک از چشمانم جاری شد. فرمودند: «ای پسر خطاب، چه چیز تو را می‌گریاند؟» گفتم: «ای پیامبر خدا، چرا گریه نکنم در حالی که این حصیر بر پهلوی شما اثر گذاشته و در ذخیره‌تان جز آنچه دیدم نیست؛ حال آنکه قیصر و کسری در میان میوه‌ها و رودها در نعمت و ناز زندگی می‌کنند و شما رسول خدا ﷺ و برگزیده او هستید و این هم ذخیره شماست!» فرمودند: «ای پسر خطاب، آیا خشنود نیستی که آخرت برای ما باشد و دنیا برای آنان؟» گفتم: «چرا.» وقتی وارد شدم آثار خشم را در چهره ایشان دیدم، پس عرض کردم: «ای رسول خدا، از جانب همسرانتان چه دشواری دارید؟ اگر آنان را طلاق داده‌اید، همانا خدا با شماست و فرشتگانش، جبرئیل، میکائیل، من، ابوبکر و مؤمنان نیز با شما هستند.» کمتر سخنی می‌گویم مگر آنکه امید دارم خداوند گفتارم را تصدیق کند. آنگاه آیه تخییر نازل شد: {چه بسا پروردگارش اگر شما را طلاق دهد، همسرانی بهتر از شما به او عطا کند...} و {و اگر شما دو نفر علیه او دست به دست هم دهید، همانا خدا سرپرست اوست و جبرئیل و صالحان مؤمنان و پس از آن فرشتگان یاور اویند.} عایشه دختر ابوبکر و حفصه بر دیگر همسران پیامبر ﷺ تبانی کرده بودند. گفتم: «ای رسول خدا، آیا آنان را طلاق داده‌اید؟» فرمودند: «خیر.» گفتم: «ای رسول خدا، من وارد مسجد شدم و مسلمانان را دیدم که با سنگریزه بازی می‌کنند و می‌گویند رسول خدا ﷺ همسرانش را طلاق داده است. آیا پایین بروم و به آنان خبر دهم که شما آنان را طلاق نداده‌اید؟» فرمودند: «آری، اگر می‌خواهی.» پیوسته با ایشان سخن گفتم تا آثار خشم از چهره‌شان زدوده شد و لبخند زدند و دندان‌هایشان زیباترین دندان‌های مردم بود. سپس پیامبر خدا ﷺ پایین آمدند و من نیز پایین آمدم؛ من تنه نخل را گرفتم و پایین آمدم، اما رسول خدا ﷺ چنان فرود آمدند که گویی بر زمین راه می‌روند و دستشان به چیزی نخورد. گفتم: «ای رسول خدا، شما تنها بیست و نه روز در اتاق بالا بودید.» فرمودند: «ماه گاهی بیست و نه روز است.» سپس بر در مسجد ایستادم و با بلندترین صدا ندا دادم: «رسول خدا ﷺ همسرانش را طلاق نداده است!» و این آیه نازل شد: {و چون خبری از امنیت یا بیم به آنان رسد، آن را پخش می‌کنند؛ در حالی که اگر آن را به پیامبر و اولیای امر خود بازگردانند، کسانی که از میان آنان اهل استنباط هستند، حقیقت آن را درمی‌یابند.} من بودم که این امر را استنباط کردم و خداوند عزوجل آیه تخییر را نازل فرمود.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

شایعات را از منبع معتبر بررسی کنید و آخرت را بر نعمت‌های دنیوی ترجیح دهید.

پیشینه و سبب بیان

پیامبر ﷺ به مدت یک ماه از همسرانش کناره گرفت. در مسجد شایعه شد که ایشان آنان را طلاق داده است. عمر این موضوع را مستقیماً از پیامبر ﷺ جویا شد و سپس اعلام کرد که طلاقی رخ نداده است.

توضیح واژه‌های دشوار
آیات تخییر

آیاتی که در آن همسران پیامبر ﷺ میان زندگی دنیا با سختی‌هایش و Allah و آخرت مخیّر شدند.

مُشارَبه

گیاهی خشک که برگ‌هایش در انبار قرار داشت.

استنباط

استخراج سنجیدهٔ معنای درست یا تصمیم مناسب از اطلاعات موجود.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت نتیجه می‌گیرند که نباید خبری را بدون بررسی منتشر کرد: قرآن فرمان می‌دهد که امور به پیامبر و صاحبان صلاحیت ارجاع داده شود تا آگاهان آن را ارزیابی کنند. این ماجرا همچنین فضیلت زهد را نشان می‌دهد: دارایی اندک به معنای کم‌ارزش بودن نزد Allah نیست و آخرت از ثروت دنیا مهم‌تر است. کناره‌گیری پیامبر ﷺ به معنای طلاق نبود؛ حدیث تصریح می‌کند که ایشان همسرانش را طلاق نداده بود.

درس‌هایی برای امروز
  1. پیش از بازنشر خبرهای مهم، آن‌ها را از منبعی قابل اعتماد بررسی کنید.
  2. در نقل خبر دربارهٔ ازدواج و زندگی خصوصی دیگران احتیاط کنید.
  3. ثروت را معیار موفقیت قرار ندهید؛ در پی آنچه Allah در آخرت وعده داده است باشید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.