Sahih Muslim، حدیث 3704
روایتشده توسط Fatima bint Qays. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Fatima bint Qays
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لِعَبْدٍ - قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ، الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، خَرَجَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلَى الْيَمَنِ فَأَرْسَلَ إِلَى امْرَأَتِهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ بِتَطْلِيقَةٍ كَانَتْ بَقِيَتْ مِنْ طَلاَقِهَا وَأَمَرَ لَهَا الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِنَفَقَةٍ فَقَالاَ لَهَا وَاللَّهِ مَا لَكِ نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونِي حَامِلاً . فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ لَهُ قَوْلَهُمَا . فَقَالَ " لاَ نَفَقَةَ لَكِ " . فَاسْتَأْذَنَتْهُ فِي الاِنْتِقَالِ فَأَذِنَ لَهَا . فَقَالَتْ أَيْنَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ " إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " . وَكَانَ أَعْمَى تَضَعُ ثِيَابَهَا عِنْدَهُ وَلاَ يَرَاهَا فَلَمَّا مَضَتْ عِدَّتُهَا أَنْكَحَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا مَرْوَانُ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ يَسْأَلُهَا عَنِ الْحَدِيثِ فَحَدَّثَتْهُ بِهِ فَقَالَ مَرْوَانُ لَمْ نَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنِ امْرَأَةٍ سَنَأْخُذُ بِالْعِصْمَةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا . فَقَالَتْ فَاطِمَةُ حِينَ بَلَغَهَا قَوْلُ مَرْوَانَ فَبَيْنِي وَبَيْنَكُمُ الْقُرْآنُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ} الآيَةَ قَالَتْ هَذَا لِمَنْ كَانَتْ لَهُ مُرَاجَعَةٌ فَأَىُّ أَمْرٍ يَحْدُثُ بَعْدَ الثَّلاَثِ فَكَيْفَ تَقُولُونَ لاَ نَفَقَةَ لَهَا إِذَا لَمْ تَكُنْ حَامِلاً فَعَلاَمَ تَحْبِسُونَهَا
اسحاق بن ابراهیم و عبد بن حمید برای ما حدیث کردند — این لفظ از عبد است — هر دو گفتند: عبدالرزاق به ما خبر داد، معمر از زهری، او از عبیدالله بن عتبه روایت کرد که ابوعمررو بن حفص بن مغیره همراه با علی بن ابیطالب به یمن رفت و یک طلاق باقیمانده از طلاقهای همسرش فاطمه بنت قیس را برای او فرستاد و به حارث بن هشام و عیاش بن ابیربیعه دستور داد تا نفقه او را بپردازند. اما آن دو به فاطمه گفتند:
«به خدا قسم! نفقهای برای تو نیست مگر اینکه باردار باشی.» پس نزد پیامبر ﷺ آمد و سخن آن دو را بازگو کرد. پیامبر ﷺ فرمودند: «نفقهای برای تو نیست.» سپس اجازه خواست تا به جای دیگری نقل مکان کند و پیامبر ﷺ به او اجازه دادند. پرسید: «ای رسول خدا! به کجا بروم؟» فرمودند: «به خانه ابن اممکتوم.» او نابینا بود؛ فاطمه میتوانست در حضور او لباسهایش را بردارد زیرا او وی را نمیدید. چون عدهاش تمام شد، پیامبر ﷺ او را به ازدواج اسامة بن زید درآورد. بعدها مروان، قبیسة بن ذؤیب را فرستاد تا درباره این حدیث از او بپرسد. فاطمه حدیث را برای او نقل کرد. مروان گفت: «ما این حدیث را جز از یک زن نشنیدهایم؛ ما همان راه احتیاط را پیش میگیریم که مردم بر آن هستند.» وقتی سخنان مروان به فاطمه رسید، گفت: «میان من و شما قرآن است. خداوند عزوجل فرموده است: {آنان را از خانههایشان بیرون نکنید}. این آیه درباره زنانی است که حق رجوع دارند. پس از سه طلاق چه امری باقی میماند؟ چرا میگویید اگر باردار نباشد نفقه ندارد؟ پس بر چه اساسی او را نگه میدارید؟»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
بر اساس این دیدگاه، پس از طلاق قطعی حق نفقه او از میان میرود.
فاطمه بنت قیس پس از آنکه شوهرش آخرین صیغهٔ طلاق را برای او فرستاد، از پیامبر ﷺ درخواست داوری کرد. ایشان تأیید کردند که نفقهای به او تعلق نمیگیرد و اجازه دادند در جای دیگری سکونت کند.
مدت انتظار مقرر پس از طلاق یا درگذشت شوهر.
تأمین مالی، مانند هزینهٔ زندگی و مخارج ضروری.
طلاقی که در دوران عده، مرد میتواند زندگی زناشویی را از سر بگیرد.
دانشمندان این روایت را در بحث حقوق زن پس از طلاق قطعی بررسی میکنند. فاطمه بنت قیس برداشت کرده بود که آیهٔ قرآن دربارهٔ سکونت در خانهٔ زناشویی ناظر به طلاق رجعی است. مذاهب فقهی دربارهٔ نفقه و محل سکونت پس از طلاق قطعی اختلاف دارند: مذهب حنفی معمولاً هر دو را مقرر میداند، درحالیکه مذاهب شافعی و حنبلی اصولاً برای زن غیر باردار نفقهای قائل نیستند؛ در مذهب مالکی نیز تفصیلهای بیشتری وجود دارد. ازاینرو، این روایت در کنار دیگر ادله و شرایط فقهی بررسی میشود.
- در صورت طلاق، دربارهٔ نفقه، محل سکونت و مدت عده از متخصص آگاه راهنمایی بگیرید؛ جزئیات ممکن است با توجه به شرایط و مذهب فقهی متفاوت باشد.
- توافقهای مربوط به تأمین مالی و محل سکونت را روشن و دقیق ثبت کنید و با زنِ درگیر ماجرا با کرامت رفتار کنید.
- هنگام اختلافنظر میان دانشمندان، ادلهٔ مرتبط را بسنجید و از راهنمایی معتبر و صلاحیتدار پیروی کنید.
این روایت صحیح، نقل دیگری از ماجرای فاطمه بنت قیس را ارائه میکند و به مقایسهٔ زمینهٔ فقهی کمک میکند.
Sahih Muslim · #3703 (Sahih)این نقل به همان واقعه میپردازد و جزئیات بیشتری دربارهٔ طلاق او و حکم نفقه ارائه میدهد.
Sahih Muslim · #3705 (Sahih)این روایت صحیح نیز به وضعیت او پس از طلاق میپردازد و در تبیین حقوق او در دوران عده مرتبط است.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.