Sahih Muslim، حدیث 3779
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ، بْنُ عُرْوَةَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَتْ عَلَىَّ بَرِيرَةُ فَقَالَتْ إِنَّ أَهْلِي كَاتَبُونِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي تِسْعِ سِنِينَ فِي كُلِّ سَنَةٍ أُوقِيَّةٌ . فَأَعِينِينِي . فَقُلْتُ لَهَا إِنْ شَاءَ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَأُعْتِقَكِ وَيَكُونَ الْوَلاَءُ لِي فَعَلْتُ . فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ فَأَتَتْنِي فَذَكَرَتْ ذَلِكَ قَالَتْ فَانْتَهَرْتُهَا فَقَالَتْ لاَهَا اللَّهِ إِذَا قَالَتْ . فَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَنِي فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ " اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ " . فَفَعَلْتُ - قَالَتْ - ثُمَّ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةً فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ كِتَابُ اللَّهِ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ فُلاَنًا وَالْوَلاَءُ لِي إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ " .
ابو کریب محمد بن علاء همدانی برای ما حدیث کرد، ابواسامه برای ما حدیث کرد، هشام بن عروه برای ما حدیث کرد، پدرم به من خبر داد، از عایشه رضی الله عنها که گفت: بریره نزد من آمد و گفت:
«اهل من (مالکانم) با من بر سر نه اوقیه نقره در طی نه سال قرارداد آزادی بستهاند، هر سال یک اوقیه. مرا یاری کن.» به او گفتم: «اگر اهل تو بخواهند، حاضرم همه مبلغ را یکجا بپردازم و تو را آزاد کنم، اما حق وَلاء (ارث بردن از موالی) متعلق به من خواهد بود.» او این موضوع را با اهل خود مطرح کرد، اما آنان نپذیرفتند مگر اینکه وَلاء برای خودشان باشد. بریره نزد من بازگشت و این مطلب را نقل کرد. عایشه گفت: «او را سرزنش کردم، پس بریره گفت: "به خدا سوگند! امکان ندارد (هرگز قبول نخواهند کرد)." هنگامی که او این سخن را میگفت، رسول الله ﷺ شنیدند و از من پرسیدند. من ماجرا را به ایشان اطلاع دادم. فرمودند: «او را بخر و آزاد کن و شرط وَلاء را برای آنان بگذار، زیرا همانا وَلاء تنها از آنِ کسی است که آزاد میکند.» عایشه گفت: «پس چنین کردم.» سپس یک شامگاه رسول الله ﷺ خطبه خواندند؛ خداوند را حمد و ثنا گفتند آنگونه که شایسته اوست، سپس فرمودند: «اما بعد، مردم را چه شده است که شرایطی را تعیین میکنند که در کتاب الله نیست؟ هر شرطی که در کتاب الله عزوجل نباشد، باطل است، حتی اگر صد شرط باشد. کتاب الله حقتر است و شرط الله محکمتر. برخی از مردان شما را چه شده است که یکی از آنان میگوید: "فلانی را آزاد کن ولی وَلاء مال من باشد"؟ همانا وَلاء تنها از آنِ کسی است که آزاد میکند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
حقّ ولاء از آنِ کسی است که آزاد میکند؛ شرطهای مخالف باطلاند.
قراردادی که در آن فردِ بردهشده مبلغی توافقشده میپردازد تا آزاد شود.
پیوندی ویژه که با آزادسازی پدید میآید و از جمله بر ارث اثر میگذارد.
واحدی تاریخی برای سنجش وزن نقره.
عالمان از این روایت نتیجه میگیرند که هر شرط قراردادی که با حکمی مقرر در شریعت اسلامی تعارض داشته باشد، باطل است. حقّ ولاء از آنِ کسی است که واقعاً آزاد میکند، نه کسی که میکوشد این حق را بهعنوان شرط برای خود بگیرد. مذاهب فقهی این قاعدهٔ کلی را میپذیرند و دربارهٔ کاربرد دقیق شروط و مکاتبه در چارچوب مباحث فقهی خود بحث میکنند.
- شرطها را با دقت بخوانید و هیچ بندی را که با حکمی روشن دینی تعارض دارد نپذیرید.
- به کسانی که در پی آزادیاند، بهگونهای کمک کنید که کرامت و حقوقشان محترم شمرده شود.
- پیش از دادن تعهد در قراردادهای پیچیده، از متخصصان مشورت بگیرید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.