کتاب مساقات · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 4061

روایت‌شده توسط Ubadah ibn al-Samit. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب مساقات
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Ubadah ibn al-Samit

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ كُنْتُ بِالشَّامِ فِي حَلْقَةٍ فِيهَا مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ فَجَاءَ أَبُو الأَشْعَثِ قَالَ قَالُوا أَبُو الأَشْعَثِ أَبُو الأَشْعَثِ ‏.‏ فَجَلَسَ فَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْ أَخَانَا حَدِيثَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ غَزَوْنَا غَزَاةً وَعَلَى النَّاسِ مُعَاوِيَةُ فَغَنِمْنَا غَنَائِمَ كَثِيرَةً فَكَانَ فِيمَا غَنِمْنَا آنِيَةٌ مِنْ فِضَّةٍ فَأَمَرَ مُعَاوِيَةُ رَجُلاً أَنْ يَبِيعَهَا فِي أَعْطِيَاتِ النَّاسِ فَتَسَارَعَ النَّاسُ فِي ذَلِكَ فَبَلَغَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ فَقَامَ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ عَيْنًا بِعَيْنٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى ‏.‏ فَرَدَّ النَّاسُ مَا أَخَذُوا فَبَلَغَ ذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ أَلاَ مَا بَالُ رِجَالٍ يَتَحَدَّثُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَادِيثَ قَدْ كُنَّا نَشْهَدُهُ وَنَصْحَبُهُ فَلَمْ نَسْمَعْهَا مِنْهُ ‏.‏ فَقَامَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَأَعَادَ الْقِصَّةَ ثُمَّ قَالَ لَنُحَدِّثَنَّ بِمَا سَمِعْنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنْ كَرِهَ مُعَاوِيَةُ - أَوْ قَالَ وَإِنْ رَغِمَ - مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَصْحَبَهُ فِي جُنْدِهِ لَيْلَةً سَوْدَاءَ ‏.‏ قَالَ حَمَّادٌ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ‏.‏

ترجمه

عبیدالله بن عمر قواریری به ما حدیث کرد، حماد بن زید به ما حدیث کرد، از ایوب، از ابوقلابه که گفت: در شام در حلقه‌ای نشسته بودم که مسلم بن یسار نیز در آن حضور داشت. سپس ابوالاشعث آمد. راوی گفت: او را صدا زدند: ابوالاشعث، ابوالاشعث! او نشست. به او گفتم: برای برادرمان حدیث عباده بن صامت را بیان کن. گفت: بله، ما در غزوه‌ای شرکت کردیم در حالی که معاویه فرمانده مردم بود و غنایم بسیاری به دست آوردیم. در میان غنایمی که به دست آوردیم ظروف نقره‌ای بود. معاویه به مردی دستور داد تا آن‌ها را بفروشد و پولش را به عنوان عطا میان مردم (سربازان) تقسیم کند. مردم برای دریافت آن شتاب کردند. این خبر به عباده بن صامت رسید؛ او برخاست و گفت: من از رسول الله ﷺ شنیدم که از فروش طلا به طلا، نقره به نقره، گندم به گندم، جو به جو، خرما به خرما و نمک به نمک نهی فرمودند، مگر اینکه مساوی باشند و نقد (دست به دست) معامله شوند. هر کس زیاد دهد یا زیاد بگیرد، رباخواری کرده است. پس مردم آنچه را گرفته بودند پس دادند. این ماجرا به معاویه رسید؛ او برای خطبه خواندن برخاست و گفت: چه شده است مردانی که از رسول الله ﷺ احادیثی نقل می‌کنند که ما با وجود دیدن پیامبر و همراهی با ایشان، نشنیده‌ایم؟ آنگاه عباده بن صامت برخاست و داستان را تکرار کرد و سپس گفت: ما قطعاً آنچه را از رسول الله ﷺ شنیده‌ایم بازگو خواهیم کرد، حتی اگر معاویه ناخشنود باشد — یا گفت: حتی اگر معاویه خشمگین شود — باکی ندارم که در شبی تاریک در سپاهش نباشم. حماد گفت: همین یا چیزی شبیه به این.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

کالاهای ربویِ هم‌جنس را فقط به‌صورت فوری و با مقدار برابر مبادله کنید.

پیشینه و سبب بیان

در جریان لشکرکشی‌ای به فرماندهی معاویه، اشیای نقره‌ایِ غنیمت جنگی برای پرداخت مقرری فروخته می‌شد. عبادة بن صامت با استناد به سخن پیامبر ﷺ اعتراض کرد و پس از آن، خریداران اشیا را بازگرداندند.

توضیح واژه‌های دشوار
ربا

بهره یا زیادهٔ ممنوع؛ در اینجا منظور منفعت ممنوع در مبادلهٔ برخی کالاهاست.

برابر در برابر

در مبادلهٔ کالاهای هم‌جنسِ نام‌برده، مقدارها باید برابر باشند.

دست‌به‌دست

هر دو طرف کالاها را بی‌درنگ و بدون تأخیر تحویل می‌دهند.

برداشت‌های عالمان

فقیهان کلاسیک از این روایت چنین برداشت می‌کنند که طلا در برابر طلا و نقره در برابر نقره فقط با مقدار برابر و به‌صورت فوری قابل مبادله‌اند. متن همین حکم را دربارهٔ گندم، جو، خرما و نمک نیز بیان می‌کند. برای مبادلهٔ کالاهای متفاوت از این دسته‌ها، احکام دیگری مطرح است که فقیهان آن‌ها را در مبحث ربا و معاملات صَرف بررسی می‌کنند. مذاهب فقهی دربارهٔ مبنای حقوقیِ گسترش این دسته‌بندی اختلاف دارند، اما بر پرهیز از ربا و تأخیر ممنوع در چنین معاملاتی تأکید می‌کنند. همچنین از روایت برمی‌آید که یک صحابی می‌توانست تصمیمی حکومتی را که بر پایهٔ آگاهی از سخن پیامبر ﷺ گرفته شده بود، آشکارا اصلاح کند.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام مبادلهٔ طلا، نقره یا دیگر کالاهای نام‌برده، هم مقدار و هم زمان تحویل را بررسی کنید.
  2. اگر در معامله‌ای مالی روشن نیست که ربا یا تأخیر در قرارداد وجود دارد، از کارشناس آگاه راهنمایی بگیرید.
  3. اگر تصمیمی با یک دستور دینی روشن تعارض داشت، با احترام و استناد به دلیل سخن بگویید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.