کتاب جهاد و سریه‌ها · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 4580

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب جهاد و سریه‌ها
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، أَخْبَرَنَا حُجَيْنٌ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكٍ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمْسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ - صلى الله عليه وسلم - فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ - قَالَ - فَهَجَرَتْهُ فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ لَيْلاً وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وِجْهَةٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ وَلَمْ يَكُنْ بَايَعَ تِلْكَ الأَشْهُرَ فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا وَلاَ يَأْتِنَا مَعَكَ أَحَدٌ - كَرَاهِيَةَ مَحْضَرِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - فَقَالَ عُمَرُ لأَبِي بَكْرٍ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلْ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَاهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي إِنِّي وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ ‏.‏ فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ ‏.‏ فَتَشَهَّدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا يَا أَبَا بَكْرٍ فَضِيلَتَكَ وَمَا أَعْطَاكَ اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ وَكُنَّا نَحْنُ نَرَى لَنَا حَقًّا لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ يُكَلِّمُ أَبَا بَكْرٍ حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ فَإِنِّي لَمْ آلُ فِيهِ عَنِ الْحَقِّ وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ صَلاَةَ الظُّهْرِ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ ثُمَّ اسْتَغْفَرَ وَتَشَهَّدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ وَأَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ وَلَكِنَّا كُنَّا نَرَى لَنَا فِي الأَمْرِ نَصِيبًا فَاسْتُبِدَّ عَلَيْنَا بِهِ فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ ‏.‏ فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ ‏.‏

ترجمه

محمد بن رافع به من حدیث کرد، حُجَین به ما خبر داد، لیث برایمان حدیث کرد، از عُقَیل، از ابن شهاب، از عروة بن زبیر، از عایشه که او را خبر داد: فاطمه دختر رسول الله ﷺ کسی را نزد ابوبکر صدیق فرستاد تا میراث خود را از رسول الله ﷺ مطالبه کند؛ آنچه خداوند در مدینه و فَدَک به ایشان بخشیده بود و نیز باقی‌ماندهٔ خُمس خیبر. ابوبکر گفت:

«رسول الله ﷺ فرمودند: "ما ارث نمی‌گذاریم؛ آنچه از ما بماند صدقه است و آل محمد ﷺ تنها از این مال می‌خورند."» و سوگند به خدا، من هیچ چیز از صدقهٔ رسول الله ﷺ را از وضعیتی که در عهد ایشان داشت تغییر نخواهم داد و قطعاً همان‌گونه عمل خواهم کرد که رسول الله ﷺ عمل می‌کردند. بدین ترتیب ابوبکر از دادن چیزی به فاطمه امتناع ورزید و فاطمه از این بابت بر ابوبکر خشم گرفت و با او قهر کرد و تا پایان عمر با وی سخن نگفت. او پس از وفات رسول الله ﷺ شش ماه زندگی کرد و چون درگذشت، همسرش علی بن ابی‌طالب شبانه او را دفن کرد و ابوبکر را از مرگش آگاه نساخت و خودش بر او نماز خواند. تا زمانی که فاطمه زنده بود، علی نزد مردم جایگاه ویژه‌ای داشت، اما پس از وفات او، علی احساس کرد که چهره‌ها نسبت به او تغییر کرده است؛ لذا به دنبال صلح با ابوبکر و بیعت با او برآمد، زیرا در آن ماه‌ها هنوز با او بیعت نکرده بود. علی پیامی به ابوبکر فرستاد که: «نزد ما بیا، ولی کسی را همراه خود نیاور» - چرا که حضور عمر بن خطاب را خوش نمی‌داشت -. عمر به ابوبکر گفت: «سوگند به خدا، هرگز نباید تنها نزد آنان بروی.» ابوبکر پاسخ داد: «مگر آنان با من چه خواهند کرد؟ سوگند به خدا، حتماً نزدشان خواهم رفت.» سپس ابوبکر وارد شد. علی بن ابی‌طالب تشهد خواند و سپس گفت: «ای ابوبکر، ما فضیلت تو و آنچه خدا به تو داده است را به خوبی می‌شناسیم و بر خیری که خدا به تو رسانده حسادت نمی‌ورزیم، اما تو در امر خلافت بر ما پیشی گرفتی و تصمیم را یک‌جانبه گرفتی، در حالی که ما به سبب خویشاوندی‌مان با رسول الله ﷺ برای خود حقی قائل بودیم.» علی پیوسته با ابوبکر سخن می‌گفت تا اینکه چشمان ابوبکر پر از اشک شد. آنگاه ابوبکر فرمود: «سوگند به آنکه جانم در دست اوست، پیوند خویشاوندی با رسول الله ﷺ برای من محبوب‌تر از پیوند با خویشان خودم است. اما درباره اختلافی که میان من و شما بر سر این اموال پیش آمده، من از حق منحرف نشده‌ام و کاری را که دیدم رسول الله ﷺ انجام می‌دادند، فرو نگذاشته‌ام مگر اینکه خود نیز همان را انجام دادم.» علی به ابوبکر گفت: «وعدهٔ بیعت تو عصر امروز است.» پس چون ابوبکر نماز ظهر را گزارد، بر منبر رفت و تشهد خواند و مقام علی و تأخیر او در بیعت و عذری که آورده بود را بازگو کرد، سپس استغفار نمود. آنگاه علی بن ابی‌طالب تشهد خواند و حق ابوبکر را بزرگ شمرد و گفت که آنچه کرد نه از روی رقابت با ابوبکر بود و نه انکار فضیلتی که خدا به او داده است، بلکه ما گمان می‌کردیم در امر حکومت سهمی داریم که بدون مشورت با ما تصمیم گرفته شد و این موجب رنجش ما گردید. مسلمانان از این سخنان خرسند شدند و گفتند: «کار درستی کردی.» و بدین ترتیب وقتی علی به روش صحیح بازگشت، مسلمانان بار دیگر با محبت به او نگریستند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوبکر و علی پس از اختلاف، آشتی و رابطهٔ دوستانهٔ خود را از سر گرفتند.

پیشینه و سبب بیان

متن، درخواست فاطمه برای دریافت اموال به‌عنوان ارث، استناد ابوبکر به سخن پیامبر ﷺ دربارهٔ میراث پیامبران و گفت‌وگوی بعدی علی و ابوبکر را شرح می‌دهد؛ گفت‌وگویی که در آن اختلافشان و مسئلهٔ بیعت مطرح شد.

توضیح واژه‌های دشوار
صدقه

بخشش یا مالی که برای منفعت عمومی نگهداری و اداره می‌شود.

بیعت

پیمان وفاداری با رهبر.

فدک

مکانی که در این گزارش از درآمد آن یاد شده است.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این گزارش چنین برداشت کرده‌اند که از نظر ابوبکر، اموالی که پیامبر ﷺ بر جای گذاشت به‌عنوان ارث تقسیم نمی‌شد، بلکه همچنان به شیوهٔ زمان حیات پیامبر ﷺ اداره می‌شد. آنان همچنین تأکید می‌کنند که ابوبکر برای خویشاوندی با پیامبر ﷺ حرمت قائل بود و علی آشکارا توضیح داد که چرا دربارهٔ مشارکت در ادارهٔ امور اعتراض داشت. این روایت نشان می‌دهد که گفت‌وگو، به‌رسمیت‌شناختن شایستگی‌های یکدیگر و آشتی علنی چگونه می‌توانست جامعه را دوباره متحد کند؛ اما به‌تنهایی شرح کاملی از همهٔ احکام ارث نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. دربارهٔ اختلاف‌ها مستقیم گفت‌وگو کنید و به شایستگی‌های طرف مقابل احترام بگذارید.
  2. در هنگام اختلاف، روشن توضیح دهید چه باور یا دغدغه‌ای رفتار شما را شکل می‌دهد.
  3. پس از اختلاف، برای آشتی و بازسازی اعتماد در جامعه فعالانه تلاش کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.