کتاب جهاد و سریه‌ها · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 4582

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب جهاد و سریه‌ها
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكٍ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْمَلُ بِهِ إِلاَّ عَمِلْتُ بِهِ إِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ إِلَى الْيَوْمِ ‏.‏

ترجمه

ابن نمیر برای ما حدیث کرد، یعقوب بن ابراهیم برای ما حدیث کرد، پدرم حدیث کرد. و زهیر بن حرب و حسن بن علی حلوانی برای ما حدیث کردند و گفتند: یعقوب —که همان ابن ابراهیم است— برای ما حدیث کرد، پدرم از صالح، او از ابن شهاب روایت کرد، عروة بن زبیر به من خبر داد که عایشه، همسر پیامبر ﷺ، به او اطلاع داد که فاطمه دختر رسول خدا ﷺ پس از وفات رسول خدا ﷺ از ابوبکر درخواست کرد که سهم‌الارث او را از آنچه رسول خدا ﷺ از اموالی که خداوند به ایشان بخشیده بود بر جای گذاشته بود، تعیین کند. ابوبکر به او گفت:

«همانا رسول خدا ﷺ فرموده است: ما ارث نمی‌گذاریم؛ آنچه از ما بماند صدقه است.» راوی گفت: فاطمه شش ماه پس از وفات رسول خدا ﷺ زندگی کرد و پیوسته از ابوبکر سهم خود را از میراث رسول خدا ﷺ شامل خیبر، فدک و صدقات ایشان در مدینه مطالبه می‌کرد. اما ابوبکر از پذیرش این درخواست سر باز زد و گفت: «من هیچ کاری را که رسول خدا ﷺ انجام می‌دادند ترک نخواهم کرد، بلکه من نیز آن را انجام خواهم داد. بیم آن دارم که اگر چیزی از دستور ایشان را رها کنم، دچار انحراف شوم.» اما درباره صدقات ایشان در مدینه، عمر آن را به علی و عباس واگذار کرد، ولی علی بر آن تسلط یافت و آن را در اختیار گرفت. و اما خیبر و فدک، عمر آن دو را نزد خود نگه داشت و گفت: این دو صدقه رسول خدا ﷺ هستند که برای حقوق و نیازهای اضطراری ایشان اختصاص داشتند و اداره آن‌ها با کسی است که عهده‌دار حکومت باشد. راوی گفت: و بدین ترتیب تا امروز بر همین منوال باقی مانده‌اند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

دارایی‌های پیامبر ﷺ به‌عنوان صدقه اداره می‌شد و به‌صورت ارث تقسیم نمی‌شد.

پیشینه و سبب بیان

پس از درگذشت پیامبر ﷺ، فاطمه از ابوبکر سهم خود را از دارایی‌های به‌جامانده درخواست کرد. ابوبکر به سخنی استناد کرد که می‌گوید پیامبران ارثی به‌جا نمی‌گذارند و آنچه از آنان باقی می‌ماند صدقه است.

توضیح واژه‌های دشوار
صدقه

انفاق؛ در اینجا منظور دارایی‌ای است که درآمد آن برای هزینه‌های عمومی و ضروری به کار می‌رفت.

فدک

مکانی که درآمد آن در شمار دارایی‌های مورد بحث در این روایت بود.

متولی

کسی که دارایی را اداره می‌کند و درآمد آن را مطابق هدف تعیین‌شده به مصرف می‌رساند.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان کلاسیک اهل‌سنت از این روایت چنین برداشت می‌کنند که بر پایهٔ این سخن، پیامبران ارث شخصی به‌جا نمی‌گذارند؛ داراییِ باقی‌مانده از آنان برای صدقه و مصالح عمومی اختصاص دارد. ابوبکر به روش پیامبر ﷺ پایبند ماند، در حالی که عمر ادارهٔ دارایی‌ها را زیر نظارت حاکمیت قرار داد. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت این قاعده را می‌پذیرند؛ این روایت دربارهٔ جایگاه حقوقی ویژهٔ پیامبران است و قاعده‌ای کلی نیست که مردم عادی ارث به‌جا نمی‌گذارند.

درس‌هایی برای امروز
  1. دارایی‌های عمومی یا خیریه را شفاف اداره کنید و در راه اهداف تعیین‌شده به مصرف برسانید.
  2. هنگام اختلاف بر سر دارایی، پیش از تصمیم‌گیری منابع و قواعد مرتبط را با دقت کنار هم بگذارید.
  3. کسی که مسئولیتی بر عهده دارد باید به توافق‌های روشن پایبند بماند و دربارهٔ نحوهٔ ادارهٔ دارایی پاسخ‌گو باشد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.