کتاب جهاد و سریه‌ها · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 4588

روایت‌شده توسط Umar ibn al-Khattab. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب جهاد و سریه‌ها
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Umar ibn al-Khattab

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي سِمَاكٌ، الْحَنَفِيُّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنِي أَبُو زُمَيْلٍ - هُوَ سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ نَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَهُمْ أَلْفٌ وَأَصْحَابُهُ ثَلاَثُمِائَةٍ وَتِسْعَةَ عَشَرَ رَجُلاً فَاسْتَقْبَلَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقِبْلَةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَهْتِفُ بِرَبِّهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ آتِ مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ إِنْ تَهْلِكْ هَذِهِ الْعِصَابَةُ مِنْ أَهْلِ الإِسْلاَمِ لاَ تُعْبَدْ فِي الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏ فَمَازَالَ يَهْتِفُ بِرَبِّهِ مَادًّا يَدَيْهِ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ حَتَّى سَقَطَ رِدَاؤُهُ عَنْ مَنْكِبَيْهِ فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَأَلْقَاهُ عَلَى مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ الْتَزَمَهُ مِنْ وَرَائِهِ ‏.‏ وَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ كَذَاكَ مُنَاشَدَتُكَ رَبَّكَ فَإِنَّهُ سَيُنْجِزُ لَكَ مَا وَعَدَكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ مُرْدِفِينَ‏}‏ فَأَمَدَّهُ اللَّهُ بِالْمَلاَئِكَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو زُمَيْلٍ فَحَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَئِذٍ يَشْتَدُّ فِي أَثَرِ رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ أَمَامَهُ إِذْ سَمِعَ ضَرْبَةً بِالسَّوْطِ فَوْقَهُ وَصَوْتَ الْفَارِسِ يَقُولُ أَقْدِمْ حَيْزُومُ ‏.‏ فَنَظَرَ إِلَى الْمُشْرِكِ أَمَامَهُ فَخَرَّ مُسْتَلْقِيًا فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ قَدْ خُطِمَ أَنْفُهُ وَشُقَّ وَجْهُهُ كَضَرْبَةِ السَّوْطِ فَاخْضَرَّ ذَلِكَ أَجْمَعُ ‏.‏ فَجَاءَ الأَنْصَارِيُّ فَحَدَّثَ بِذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ صَدَقْتَ ذَلِكَ مِنْ مَدَدِ السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَتَلُوا يَوْمَئِذٍ سَبْعِينَ وَأَسَرُوا سَبْعِينَ ‏.‏ قَالَ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلَمَّا أَسَرُوا الأُسَارَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ ‏"‏ مَا تَرَوْنَ فِي هَؤُلاَءِ الأُسَارَى ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هُمْ بَنُو الْعَمِّ وَالْعَشِيرَةِ أَرَى أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُمْ فِدْيَةً فَتَكُونُ لَنَا قُوَّةً عَلَى الْكُفَّارِ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُمْ لِلإِسْلاَمِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَرَى يَا ابْنَ الْخَطَّابِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَرَى الَّذِي رَأَى أَبُو بَكْرٍ وَلَكِنِّي أَرَى أَنْ تُمَكِّنَّا فَنَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ فَتُمَكِّنَ عَلِيًّا مِنْ عَقِيلٍ فَيَضْرِبَ عُنُقَهُ وَتُمَكِّنِّي مِنْ فُلاَنٍ - نَسِيبًا لِعُمَرَ - فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ فَإِنَّ هَؤُلاَءِ أَئِمَّةُ الْكُفْرِ وَصَنَادِيدُهَا فَهَوِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَهْوَ مَا قُلْتُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ قَاعِدَيْنِ يَبْكِيَانِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي مِنْ أَىِّ شَىْءٍ تَبْكِي أَنْتَ وَصَاحِبُكَ فَإِنْ وَجَدْتُ بُكَاءً بَكَيْتُ وَإِنْ لَمْ أَجِدْ بُكَاءً تَبَاكَيْتُ لِبُكَائِكُمَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبْكِي لِلَّذِي عَرَضَ عَلَىَّ أَصْحَابُكَ مِنْ أَخْذِهِمُ الْفِدَاءَ لَقَدْ عُرِضَ عَلَىَّ عَذَابُهُمْ أَدْنَى مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ ‏"‏ ‏.‏ شَجَرَةٍ قَرِيبَةٍ مِنْ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلاَلاً طَيِّبًا‏}‏ فَأَحَلَّ اللَّهُ الْغَنِيمَةَ لَهُمْ ‏.‏

ترجمه

هناد بن سری به ما حدیث کرد، ابن مبارک به ما حدیث کرد، از عکرمه بن عمار، سِماک حنفی به من حدیث کرد و گفت: شنیدم که ابن عباس می‌گفت: عمر بن خطاب به من حدیث کرد و گفت: چون روز بدر فرا رسید... و زهیر بن حرب نیز به ما حدیث کرد - و لفظ حدیث از اوست - عمر بن یونس حنفی به ما حدیث کرد، عکرمه بن عمار به ما حدیث کرد، ابوزُمَیل - که همان سِماک حنفی است - به من حدیث کرد، عبدالله بن عباس به من حدیث کرد و گفت: عمر بن خطاب به من حدیث کرد و گفت: چون روز بدر بود، رسول الله ﷺ به مشرکان نگریست در حالی که هزار نفر بودند و یارانش سیصد و نوزده مرد بودند. پس پیامبر خدا ﷺ رو به قبله کرد، سپس دستانش را گشود و پروردگارش را با الحاح خواند:

«اللَّهُمَّ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ آتِ مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ إِنْ تَهْلِكْ هَذِهِ الْعِصَابَةُ مِنْ أَهْلِ الإِسْلاَمِ لاَ تُعْبَدْ فِي الأَرْضِ» (بار خدایا! آنچه را به من وعده دادی محقق ساز؛ بار خدایا! آنچه را به من وعده دادی عطا فرما؛ بار خدایا! اگر این گروه اندک از اهل اسلام نابود شوند، دیگر در زمین پرستیده نخواهی شد). او همچنان رو به قبله و با دستان گشوده پروردگارش را می‌خواند تا اینکه ردایش از شانه‌هایش افتاد. ابوبکر نزد او آمد، ردایش را برداشت و بر شانه‌هایش انداخت، سپس از پشت او را در آغوش گرفت و گفت: ای پیامبر خدا! همین مقدار دعا و التماس تو به پروردگارت کافی است، زیرا او قطعاً آنچه را به تو وعده داده است محقق خواهد ساخت. سپس الله عزوجل این آیه را نازل فرمود: {إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ مُرْدِفِينَ} (آن‌گاه که از پروردگار خود یاری طلبیدید و او دعایتان را اجابت کرد که شما را با هزار فرشته پی‌درپی یاری می‌کنم). بدین ترتیب خداوند او را با فرشتگان یاری رساند. ابوزُمَیل گفت: ابن عباس برایم حدیث کرد و گفت: در آن روز، یکی از مسلمانان در تعقیب یکی از مشرکان بود که ناگهان صدای تازیانه‌ای را بالای سر خود و صدای سواری را شنید که می‌گفت: «پیش بتاز ای حیزوم!» پس به آن مشرک که پیش رویش بود نگریست و دید که به پشت بر زمین افتاده است. وقتی به او نگاه کرد، دید بینی‌اش کوفته شده و صورتش مانند جای تازیانه شکافته و تماماً سبز و کبود گشته است. آن انصاری نزد رسول الله ﷺ آمد و ماجرا را بازگو کرد. ایشان فرمودند: «راست گفتی؛ این یاری آسمان سوم بود.» در آن روز هفتاد نفر را کشتند و هفتاد نفر را اسیر کردند. ابوزُمَیل گفت: ابن عباس فرمود: هنگامی که اسرا را گرفتند، رسول الله ﷺ به ابوبکر و عمر فرمودند: «درباره این اسیران چه نظری دارید؟» ابوبکر عرض کرد: ای پیامبر خدا! آنان پسرعموها و خویشاوندان ما هستند؛ نظر من این است که از آنان فدیه (باج) بگیری تا مایه تقویت ما در برابر کفار شود و شاید خداوند آنان را به اسلام هدایت کند. رسول الله ﷺ فرمودند: «ای پسر خطاب! نظر تو چیست؟» گفتم: نه به خدا سوگند، ای رسول خدا! من هم‌نظر ابوبکر نیستم، بلکه نظر من این است که آنان را در اختیار ما بگذاری تا گردنشان را بزنیم؛ علی را بر عقیل مسلط کن تا گردنش را بزند و فلان شخص - که از خویشاوندان عمر بود - را در اختیار من بگذار تا گردنش را بزنم؛ زیرا اینان پیشوایان کفر و بزرگان آن هستند. رسول الله ﷺ نظر ابوبکر را پسندیدند و نظر مرا نپسندیدند. فردای آن روز آمدم و دیدم رسول الله ﷺ و ابوبکر نشسته و گریان هستند. گفتم: ای رسول خدا! به من بگویید چرا شما و یارتان می‌گرید؟ اگر اشکی بیابم خواهم گریست و اگر اشکی نیابم، به خاطر گریه شما خود را به گریه خواهم زد. رسول الله ﷺ فرمودند: «به خاطر پیشنهادی که یارانت درباره گرفتن فدیه دادند می‌گرییم؛ عذاب آنان به من نشان داده شد، نزدیک‌تر از این درخت.» (و به درختی نزدیک خود اشاره کردند). سپس الله عزوجل این آیات را نازل فرمود: {مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ} تا آنجا که می‌فرماید: {فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلاَلاً طَيِّبًا} و بدین ترتیب خداوند غنایم جنگی را برای آنان حلال گرداند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ در بدر برای یاری دعا کرد و با یارانش مشورت نمود.

پیشینه و سبب بیان

این حدیث رویدادهای نبرد بدر را شرح می‌دهد: دعای پیامبر ﷺ، یاری فرشتگان و مشورت دربارهٔ اسیران جنگی.

توضیح واژه‌های دشوار
قبله

جهت کعبه در مکه که مسلمانان هنگام نماز رو به آن می‌ایستند.

فدیه

پرداختی که اسیران یا خانواده‌هایشان برای آزادی اسیران می‌دادند.

غنیمت جنگی

دارایی‌هایی که در جریان درگیری مسلحانه از دشمن به دست می‌آید.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک اشاره می‌کنند که پیامبر ﷺ با اطمینان کامل خدا را خواند و هم‌زمان نظر یارانش را جویا شد. تفاوت دیدگاه‌های ابوبکر و عمر نشان می‌دهد که مشورت صادقانه می‌تواند شامل اختلاف‌نظر باشد. بخش مربوط به اسیران، تصمیم‌گیری در بدر را به نزول آیات ۶۷ تا ۶۹ سورهٔ انفال پیوند می‌دهد؛ فقیهان این آیات را در کنار دیگر ادله دربارهٔ نحوهٔ برخورد با اسیران بررسی می‌کنند و تصمیم‌گیری در این باره را به مرجع صلاحیت‌دار واگذار می‌کنند. بنابراین، حدیث نمی‌آموزد که افراد عادی مجاز به اعمال خشونت هستند.

درس‌هایی برای امروز
  1. در برابر چالشی دشوار، صادقانه از خدا یاری بخواه و بر او توکل کن.
  2. برای تصمیم‌های مهم با افراد قابل‌اعتماد مشورت کن و دیدگاه‌های گوناگون را با دقت بشنو.
  3. تصمیم‌گیری دربارهٔ درگیری‌ها و اسیران را به مقامات صلاحیت‌دار واگذار کن؛ هرگز از این تاریخ برای توجیه خشونت شخصی استفاده نکن.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.