Sahih Muslim، حدیث 4713
روایتشده توسط Abdullah ibn Umar. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Abdullah ibn Umar
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَضَرْتُ أَبِي حِينَ أُصِيبَ فَأَثْنَوْا عَلَيْهِ وَقَالُوا جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا . فَقَالَ رَاغِبٌ وَرَاهِبٌ قَالُوا اسْتَخْلِفْ فَقَالَ أَتَحَمَّلُ أَمْرَكُمْ حَيًّا وَمَيِّتًا لَوَدِدْتُ أَنَّ حَظِّي مِنْهَا الْكَفَافُ لاَ عَلَىَّ وَلاَ لِي فَإِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي - يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ - وَإِنْ أَتْرُكْكُمْ فَقَدْ تَرَكَكُمْ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ مُسْتَخْلِفٍ .
ابو کریب محمد بن علاء به ما حدیث کرد، گفت: ابو اسامه از هشام بن عروه، او از پدرش، و او از ابن عمر برایمان حدیث کرد. ابن عمر گفت: هنگامی که پدرم زخمی شد، نزد او حاضر بودم. مردم او را ستودند و گفتند:
«خداوند تو را پاداش نیک دهد!» فرمود: «من هم به رحمت خدا امیدوارم و هم از عذاب او بیمناکم.» گفتند: «جانشینی برای خود تعیین کن.» فرمود: «آیا بار مسئولیت امور شما را در حال حیات و پس از مرگ بر دوش گیرم؟ آرزو دارم سهم من از این امر تنها به اندازه کفاف باشد؛ نه باری بر دوش من باشد و نه سودی برایم. اگر جانشین تعیین کنم، کسی بهتر از من چنین کرده است — یعنی ابوبکر. و اگر شما را بدون تعیین جانشین رها سازم، کسی بهتر از من چنین کرده است، یعنی رسول الله ﷺ.» عبدالله میگوید: آنگاه دریافتم که چون او نام رسول الله ﷺ را برد، دیگر قصد تعیین خلیفه ندارد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
عمر از مسئولیت بیم داشت و تصمیم دربارهٔ جانشین را باز گذاشت.
سبب این ماجرا زخمیشدن عمر بود. هنگامی که او زخمی بود، مردم از او خواستند جانشینی تعیین کند.
کسی که پس از یک رهبر، وظیفهٔ اداره و رهبری او را بر عهده میگیرد.
عمر به رحمت خدا امید داشت و همزمان از پاسخگویی در پیشگاه او بیم داشت.
عمر آرزو داشت سهم او از رهبری نه به سودش باشد و نه به زیانش.
عالمان از این روایت چنین برداشت میکنند که تعیین جانشین جایز است، چنانکه ابوبکر چنین کرد؛ اما این تنها شیوهٔ معتبر جانشینی نیست، زیرا پیامبر ﷺ امت خود را بدون جانشینی منصوبشده ترک کرد. روایت همچنین نشان میدهد که رهبری مسئولیتی سنگین است و رهبر باید با دقت به مصالح جامعه رسیدگی کند. این روایت دلیلی برای سهلانگاری نیست؛ ادارهٔ جامعه و جانشینی به عدالت و سنجش دقیق نیاز دارد.
- پیش از پذیرفتن مسئولیت رهبری، مسئولیتها و محدودیتهای خود را صادقانه بسنجید.
- جامعه را در تصمیمهای مهم مربوط به ادارهٔ امور دخیل کنید و در پی راهحلی عادلانه باشید.
- فریب ستایش را نخورید؛ همچنان به رحمت خدا امید داشته باشید و پاسخگویی را جدی بگیرید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.