کتاب فضایل صحابه · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 6401

روایت‌شده توسط Ali ibn Abi Talib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب فضایل صحابه
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Ali ibn Abi Talib

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ - وَاللَّفْظُ لِعَمْرٍو - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ، عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي رَافِعٍ، - وَهُوَ كَاتِبُ عَلِيٍّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، رضى الله عنه وَهُوَ يَقُولُ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ ‏"‏ ائْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ فَخُذُوهُ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا فَإِذَا نَحْنُ بِالْمَرْأَةِ فَقُلْنَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ ‏.‏ فَقَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ ‏.‏ فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَتُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ ‏.‏ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا فَأَتَيْنَا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى نَاسٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا حَاطِبُ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مُلْصَقًا فِي قُرَيْشٍ - قَالَ سُفْيَانُ كَانَ حَلِيفًا لَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهَا - وَكَانَ مِمَّنْ كَانَ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ لَهُمْ قَرَابَاتٌ يَحْمُونَ بِهَا أَهْلِيهِمْ فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي ذَلِكَ مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَتَّخِذَ فِيهِمْ يَدًا يَحْمُونَ بِهَا قَرَابَتِي وَلَمْ أَفْعَلْهُ كُفْرًا وَلاَ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي وَلاَ رِضًا بِالْكُفْرِ بَعْدَ الإِسْلاَمِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ‏}‏ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ أَبِي بَكْرٍ وَزُهَيْرٍ ذِكْرُ الآيَةِ وَجَعَلَهَا إِسْحَاقُ فِي رِوَايَتِهِ مِنْ تِلاَوَةِ سُفْيَانَ ‏.‏

ترجمه

ابوبکر بن ابی‌شیبه، عمرو ناقِد، زهیر بن حرب، اسحاق بن ابراهیم و ابن ابی‌عمر به ما حدیث کردند (و این لفظ از عمرو است). اسحاق گفت: به ما خبر داده شد، و دیگران گفتند: سفیان بن عیینة از عمرو، از حسن بن محمد برای ما حدیث کرد. عبیدالله بن ابی‌رافع - که کاتب علی رضی الله عنه بود - به من خبر داد و گفت: شنیدم علی رضی الله عنه می‌فرمود: رسول خدا ﷺ من، زبیر و مقداد را فرستاد و فرمود:

«به روضة خاخ بروید، زیرا در آنجا زنی بر شتری سوار است که نامه‌ای همراه دارد؛ آن را از او بگیرید.» ما با اسب‌هایمان به سرعت حرکت کردیم تا اینکه به آن زن رسیدیم و گفتیم: «نامه را بیرون بیاور.» گفت: «من نامه‌ای ندارم.» گفتیم: «یا نامه را بیرون می‌آوری یا لباس‌هایت را درمی‌آوریم.» پس نامه را از میان موهای بافته‌شده سرش بیرون آورد. ما آن را نزد رسول خدا ﷺ آوردیم که در آن حاطب بن ابی‌بلتعه به گروهی از مشرکان مکه درباره برخی امور رسول خدا ﷺ خبر داده بود. رسول خدا ﷺ فرمود: «ای حاطب! این چیست؟» عرض کرد: «ای رسول خدا! در حق من شتاب نکنید. من مردی وابسته به قریش بودم (سفیان می‌گوید: او همپیمان آنان بود اما از خودشان نبود). کسانی از مهاجران که با شما هستند، خویشاوندانی در قریش دارند که از خانواده‌هایشان حمایت می‌کنند. چون من چنین پیوند خونی با آنان نداشتم، دوست داشتم در میان آنان دستی پیدا کنم که به واسطه آن از خویشاوندانم محافظت شود. من این کار را نه از روی کفر و ارتداد از دینم انجام دادم و نه از روی رضایت به کفر پس از اسلام.» پیامبر ﷺ فرمود: «راست گفت.» عمر رضی الله عنه عرض کرد: «ای رسول خدا! اجازه دهید گردن این منافق را بزنم.» ایشان فرمود: «او در بدر شرکت کرده است، و چه می‌دانی، شاید خداوند بر اهل بدر مطلع شده و فرموده باشد: هر چه می‌خواهید بکنید که من شما را بخشیدم.» سپس خداوند عزوجل این آیه را نازل فرمود: {ای کسانی که ایمان آورده‌اید، دشمن من و دشمن خودتان را اولیاء (سرپرست و دوست) قرار ندهید.} (سوره ممتحنه: ۱). در حدیث ابوبکر و زهیر ذکر این آیه نیست و اسحاق در روایت خود آن را از تلاوت سفیان نقل کرده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

حاطب از روی نگرانی برای خانواده‌اش چنین کرد، نه از روی بی‌ایمانی.

پیشینه و سبب بیان

حاطب بن ابی‌بلتعه در جریان تدارک فتح مکه، نامه‌ای حاوی اطلاعاتی درباره برنامه‌های پیامبر ﷺ برای چند تن از مشرکان مکه فرستاد. او توضیح داد که هدفش از این کار، تأمین امنیت خانواده‌اش بود، نه اینکه از ایمان خود دست کشیده باشد. پیامبر ﷺ توضیح او را پذیرفت و به حضورش در بدر اشاره کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
هم‌پیمان

کسی که با پیمان یا توافقی با قبیله‌ای پیوند دارد، بی‌آنکه خود از آن قبیله باشد.

اهل بدر

یارانی که در نبرد بدر، یکی از نبردهای مهم آغازین در تاریخ اسلام، شرکت کردند.

منافق

کسی که در ظاهر ایمان نشان می‌دهد، اما در باطن ایمان را انکار می‌کند. عمر این واژه را در واکنش نخست خود به کار برد؛ پیامبر ﷺ گواهی حاطب به ایمان را تأیید کرد.

برداشت‌های عالمان

دانشمندانی مانند نووی توضیح داده‌اند که کار حاطب جدی بود، اما بدون دلیل نمی‌شد توضیح و گواهی ایمانی خود او را کفر دانست. پیامبر ﷺ نیت او را بررسی کرد و توضیحش را پذیرفت. این روایت همچنین بر فضیلت ویژه شرکت‌کنندگان در بدر تأکید می‌کند؛ سخن درباره آمرزش، مجوزی همگانی برای گناه‌کردن نیست. فقیهان از این روایت بحث کرده‌اند که مقابله با خیانت و داوری درباره ایمان افراد، به دقت و صلاحیت نیاز دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. پیش از طرح اتهامی جدی، درباره نیت و شرایط فرد پرس‌وجو کنید.
  2. از اطلاعات محرمانه محافظت کنید و آن را با طرف‌هایی که ممکن است به جامعه آسیب برسانند در میان نگذارید.
  3. فرد را به‌خاطر کار نادرستش بازخواست کنید، اما توبه، توضیح صادقانه و کارهای نیکِ ثابت‌شده او را نیز به رسمیت بشناسید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.