کتاب فضایل صحابه · Sahih Muslim

Sahih Muslim، حدیث 6411

روایت‌شده توسط Abu Musa al-Ash'ari. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب فضایل صحابه
صحيح مسلم
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abu Musa al-Ash'ari

Sahih (معتبر)

صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنِي بُرَيْدٌ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمَا أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ - إِمَّا قَالَ بِضْعًا وَإِمَّا قَالَ ثَلاَثَةً وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي - قَالَ فَرَكِبْنَا سَفِينَةً فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا هَا هُنَا وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا ‏.‏ فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا - قَالَ - فَوَافَقْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا - أَوْ قَالَ أَعْطَانَا مِنْهَا - وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ إِلاَّ لأَصْحَابِ سَفِينَتِنَا مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ - قَالَ - فَكَانَ نَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا - يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ - نَحْنُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ - وَهِيَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا - عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِ فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ ‏.‏ فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلِمَةً كَذَبْتَ يَا عُمَرُ كَلاَّ وَاللَّهِ كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ فِي الْحَبَشَةِ وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ وَايْمُ اللَّهِ لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ وَوَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَيْسَ بِأَحَقَّ بِي مِنْكُمْ وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ مَا مِنَ الدُّنْيَا شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي ‏.‏

ترجمه

عبدالله بن بَرّاد اشعری و محمد بن علاء همدانی به ما حدیث کردند و گفتند: ابواسامه به ما حدیث کرد، برید به من حدیث کرد، از ابوبرده، از ابوموسی که گفت: خبر خروج رسول الله ﷺ در حالی که ما در یمن بودیم به ما رسید، پس من و دو برادرم به قصد هجرت به سوی ایشان حرکت کردیم؛ من کوچک‌ترین آن‌ها بودم. یکی از آن دو ابوبرده و دیگری ابورهم بود. راوی می‌گوید: یا فرمود

«بِضعاً» (چند نفر) و یا فرمود پنجاه و سه یا پنجاه و دو مرد از قومم همراه ما بودند. سپس سوار کشتی شدیم و کشتی ما را به نزد نجاشی در حبشه رساند. در آنجا جعفر بن ابی‌طالب و یارانش را ملاقات کردیم. جعفر گفت: «رسول الله ﷺ ما را به اینجا فرستاده و دستور داده‌اند که در اینجا بمانیم، پس شما نیز با ما بمانید.» ما نیز با آنان ماندیم تا اینکه همگی بازگشتیم. ابوموسی گفت: هنگامی که رسول الله ﷺ خیبر را فتح کردند، به ما رسیدیم و ایشان برای ما سهمی تعیین کردند (یا فرمود: از غنایم به ما دادند). در حالی که معمولاً به هیچ‌کس که در فتح خیبر غایب بود چیزی نمی‌دادند مگر به کسانی که همراه ایشان حضور داشتند؛ اما استثنائاً برای اهل کشتی ما که همراه جعفر و یارانش بودند، سهمی همانند دیگران مقرر فرمودند. برخی از مردم به ما (اهل کشتی) می‌گفتند: «ما در هجرت بر شما پیشی گرفتیم.» اسماء بنت عمیس - که از جمله کسانی بود که با ما آمده بود - برای دیدار حفصه، همسر پیامبر ﷺ رفت. او پیش‌تر همراه مهاجران دیگر به نزد نجاشی هجرت کرده بود. عمر وارد خانه حفصه شد در حالی که اسماء نزد او بود. وقتی عمر اسماء را دید، پرسید: «این کیست؟» حفصه گفت: «اسماء بنت عمیس.» عمر گفت: «همان حبشیّه؟ همان زن دریانورد؟» اسماء گفت: «بله.» عمر گفت: «ما در هجرت بر شما سبقت گرفتیم، پس ما نسبت به شما به رسول الله ﷺ نزدیک‌تر و سزاوارتریم.» اسماء خشمگین شد و گفت: «ای عمر، دروغ می‌گویی! نه سوگند به خدا، شما همراه رسول الله ﷺ بودید که گرسنه‌تان را سیر می‌کرد و نادانانتان را پند می‌داد، اما ما در سرزمینی دورافتاده و میان دشمنان و بدخواهان در حبشه بودیم و همه این سختی‌ها را تنها برای خدا و رسولش تحمل کردیم. سوگند به خدا، هرگز طعامی نخواهم خورد و نوشیدنی‌ای نخواهم آشامید تا آنچه را به من گفتی با رسول الله ﷺ در میان بگذارم. ما در آن دیار پیوسته آزار می‌دیدیم و در ترس و بیم بودیم. این موضوع را با رسول الله ﷺ مطرح خواهم کرد و از ایشان سؤال می‌کنم. سوگند به خدا، نه دروغ می‌گویم، نه از حق منحرف می‌شوم و نه چیزی بر آن می‌افزایم.» وقتی پیامبر ﷺ تشریف آوردند، اسماء عرض کرد: «ای پیامبر خدا، عمر فلان و فلان حرف را زد.» رسول الله ﷺ فرمودند: «او نسبت به شما به من سزاوارتر نیست؛ برای او و یارانش یک هجرت است، اما برای شما ای اهل کشتی، دو هجرت محسوب می‌شود.» اسماء گفت: «ابوموسی و یاران کشتی را می‌دیدم که دسته‌دسته نزد من می‌آمدند و درباره این حدیث می‌پرسیدند؛ زیرا هیچ چیز در دنیا برایشان شادی‌بخش‌تر و ارزشمندتر از این سخن رسول الله ﷺ نبود.» ابوبرده گفت: اسماء تعریف می‌کرد که ابوموسی بارها از من می‌خواست این حدیث را برایش تکرار کنم.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

مهاجرانی که با کشتی آمده بودند، به‌سبب دو بار هجرت کردن مورد تقدیر قرار گرفتند.

پیشینه و سبب بیان

ابوموسی و همراهانش از یمن حرکت کردند تا به پیامبر ﷺ بپیوندند. کشتی آنان ابتدا به حبشه رفت و آنان نزد جعفر بن ابی‌طالب ماندند. پس از رسیدن به مدینه، پیامبر ﷺ سهمی از غنایم خیبر به آنان اختصاص داد و توضیح داد که آنان دو هجرت انجام داده‌اند.

توضیح واژه‌های دشوار
نجاشی

عنوان فرمانروای حبشه، یعنی اتیوپی امروزی.

هجرت

ترک جایی به‌خاطر دین و پیوستن به جامعه مسلمانان.

سهم

بخشی اختصاص‌یافته از غنایمی که پس از فتح خیبر تقسیم شد.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک تأکید می‌کنند که پیامبر ﷺ فداکاری مهاجران به حبشه را ارج نهاد: آنان ابتدا سرزمین خود را ترک کرده بودند و سپس بار دیگر هجرت کردند تا به او بپیوندند. سخن پیامبر درباره دو هجرت، فضیلت ویژه آنان را به رسمیت می‌شناسد؛ اما رتبه‌بندی عمومی برای همه مؤمنان تعیین نمی‌کند. اختصاص سهمی از غنایم خیبر تصمیمی ویژه از سوی پیامبر ﷺ بود و به‌تنهایی قاعده‌ای کلی برای هر فرد غایب به شمار نمی‌رود.

درس‌هایی برای امروز
  1. تلاش کسانی را که برای وفاداری به دین و جامعه خود فداکاری می‌کنند، ارج بنهید.
  2. از رقابت بر سر اینکه چه کسی فضیلت بیشتری دارد بپرهیزید؛ به تجربه‌های یکدیگر گوش دهید و منصفانه داوری کنید.
  3. آنچه رخ داده است، صادقانه و بدون افزودن چیزی بازگو کنید؛ همان‌گونه که اسماء بنت عمیس با تأکید وعده داد.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.