Sahih Muslim، حدیث 8
روایتشده توسط Umar ibn al-Khattab. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Umar ibn al-Khattab
صحيح مسلم در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ، زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ كَهْمَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ قَالَ فِي الْقَدَرِ بِالْبَصْرَةِ مَعْبَدٌ الْجُهَنِيُّ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَاجَّيْنِ أَوْ مُعْتَمِرَيْنِ فَقُلْنَا لَوْ لَقِينَا أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهُ عَمَّا يَقُولُ هَؤُلاَءِ فِي الْقَدَرِ فَوُفِّقَ لَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ دَاخِلاً الْمَسْجِدَ فَاكْتَنَفْتُهُ أَنَا وَصَاحِبِي أَحَدُنَا عَنْ يَمِينِهِ وَالآخَرُ عَنْ شِمَالِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّ صَاحِبِي سَيَكِلُ الْكَلاَمَ إِلَىَّ فَقُلْتُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ قِبَلَنَا نَاسٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَقَفَّرُونَ الْعِلْمَ - وَذَكَرَ مِنْ شَأْنِهِمْ - وَأَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنْ لاَ قَدَرَ وَأَنَّ الأَمْرَ أُنُفٌ . قَالَ فَإِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي بَرِيءٌ مِنْهُمْ وَأَنَّهُمْ بُرَآءُ مِنِّي وَالَّذِي يَحْلِفُ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ أَنَّ لأَحَدِهِمْ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فَأَنْفَقَهُ مَا قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنِ الإِسْلاَمِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الإِسْلاَمُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلاً . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِيمَانِ . قَالَ " أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِحْسَانِ . قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ . قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَتِهَا . قَالَ " أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ " . قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا ثُمَّ قَالَ لِي " يَا عُمَرُ أَتَدْرِي مَنِ السَّائِلُ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ " .
ابو خیثمه زهیر بن حرب برایم حدیث کرد؛ وکیع از کهمس، او از عبدالله بن بریده، و او از یحیی بن یعمر نقل کرد. و عبیدالله بن معاذ عنبری نیز برایمان حدیث کرد — و این حدیث اوست — پدرم برایمان حدیث کرد، کهمس از ابن بریده، و او از یحیی بن یعمر نقل کرد که گفت: نخستین کسی که در بصره درباره قدر سخن گفت، معبد جهنی بود. سپس من و حمید بن عبدالرحمن حِمْیَری برای حج یا عمره راهی شدیم و گفتیم: ای کاش یکی از اصحاب رسول الله ﷺ را ملاقات کنیم تا درباره آنچه این گروه در باره قدر میگویند از او بپرسیم. آنگاه توفیق یافتیم و عبدالله بن عمر بن خطاب را در حال ورود به مسجد دیدیم. من و همراهم او را احاطه کردیم؛ یکی از سمت راست و دیگری از سمت چپ. گمان کردم که همراهم سخن گفتن را به من واگذار خواهد کرد، پس گفتم: ای ابوعبدالرحمن! نزد ما مردمی پدید آمدهاند که قرآن میخوانند و دانش میجویند — و سپس از وضعیتشان یاد کرد — و ادعا میکنند که قدری وجود ندارد و کارها بیپیشینه است. او فرمود: هرگاه آنان را دیدی، به ایشان خبر ده که من از آنان بیزارم و آنان نیز از من بیزارند. سوگند به آن خدایی که عبدالله بن عمر به او قسم میخورد، اگر یکی از آنان به اندازه کوه احد طلا داشته باشد و آن را انفاق کند، خداوند از او نخواهد پذیرفت مگر آنکه به قدر ایمان آورد. سپس گفت: پدرم عمر بن خطاب برایم حدیث کرد و فرمود: روزی نزد رسول الله ﷺ نشسته بودیم که ناگهان مردی با لباسهای بسیار سفید و موهای بسیار سیاه بر ما وارد شد. هیچ اثر سفر بر او دیده نمیشد و هیچیک از ما او را نمیشناختیم. سرانجام نزد پیامبر ﷺ نشست و دو زانوی خود را به دو زانوی ایشان تکیه داد و دو کف دستش را بر دو رانش نهاد و گفت: ای محمد! مرا از اسلام آگاه کن. رسول الله ﷺ فرمودند:
«اسلام آن است که شهادت دهی هیچ معبودی جز الله نیست و محمد رسول الله است، نماز را برپا داری، زکات بدهی، روزه رمضان بگیری و اگر توانایی داشتی، خانه خدا را حج کنی.» آن مرد گفت: راست گفتی. ما شگفتزده شدیم که خودش میپرسید و خودش تصدیق میکرد. گفت: مرا از ایمان آگاه کن. فرمودند: «به الله، فرشتگانش، کتابهایش، پیامبرانش، روز بازپسین و به قدرِ خیر و شرّ آن ایمان آوری.» گفت: راست گفتی. گفت: مرا از احسان آگاه کن. فرمودند: «الله را چنان پرستش کنی که گویی او را میبینی؛ پس اگر تو او را نمیبینی، همانا او تو را میبیند.» گفت: مرا از ساعت (قیامت) آگاه کن. فرمودند: «پاسخدهنده درباره آن داناتر از پرسشگر نیست.» گفت: پس مرا از نشانههای آن آگاه کن. فرمودند: «اینکه کنیز، بانوی خود را بزاید و ببینی که پابرهنگان، برهنگان، تهیدستان و شبانان گوسفند در ساختن بناهای بلند با یکدیگر مسابقه میدهند.» راوی گفت: سپس آن مرد رفت. مدتی درنگ کردم، آنگاه پیامبر ﷺ به من فرمودند: «ای عمر! آیا میدانی پرسشگر چه کسی بود؟» گفتم: الله و رسولش داناترند. فرمودند: «او جبرئیل بود که آمد تا دینتان را به شما بیاموزد.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
این حدیث اسلام، ایمان و احسان را لایههای بههمپیوسته دین معرفی میکند.
یحیی بن یعمر نقل میکند که او و حمید بن عبدالرحمن بن عمر در مکه با هم دیدار کردند تا درباره مردمانی در بصره که قدر الهی را انکار میکردند، از او بپرسند. سپس عمر ماجرای دیدار پدرش با جبرئیل ﷺ را برایشان بازگو کرد.
تقدیر و علم خداوند به آنچه رخ میدهد؛ انسان همچنان در برابر انتخابهای خود مسئول است.
خدا را خالصانه عبادت کردن، با این آگاهی که او تو را میبیند.
روز رستاخیز که زمان دقیق آن را فقط خداوند میداند.
عالمان کلاسیک این روایت را حدیث جبرئیل مینامند و آن را شرحی فشرده از دین میدانند: اسلام شامل اعمال آشکار، ایمان شامل باورهای اعتقادی و احسان بالاترین مرتبه عبادت است. شش اصل ایمان، ایمان به قدر را نیز دربرمیگیرد؛ چه آنچه مردم خیر میپندارند و چه آنچه شر میدانند. این حدیث همچنین میآموزد که علم به زمان قیامت از آنِ خداوند است و پرسشکردن روشی ارزشمند برای آموزش است. چهار مذهب فقهی اهلسنت، پنج واجب یادشده اسلام را پایههای عمل دینی میدانند.
- اصول ایمان را بیاموزید و آنها را در انتخابها و عبادت روزانه خود به کار بندید.
- نمازها و دیگر واجبات را با این آگاهی انجام دهید که خداوند شما را میبیند.
- برای آموختن پرسش کنید و با دقت به پاسخهای روشن گوش دهید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.