Sunan an-Nasa'i، حدیث 3927
روایتشده توسط Zayd ibn Thabit. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Zayd ibn Thabit
روایت
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". فَسَمِعَ قَوْلَهُ " لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ.
حسین بن محمد به ما خبر داد و گفت: اسماعیل بن ابراهیم برای ما حدیث نقل کرد و گفت: عبدالرحمن بن اسحاق برای ما حدیث نقل کرد، از ابوعبیده بن محمد، از ولید بن ابیالولید، از عروه بن زبیر که گفت: زید بن ثابت فرمود:
«خداوند رافع بن خدیج را بیامرزد. به خدا سوگند، من به حدیث داناتر از او هستم. ماجرا این بود که دو نفر با هم نزاع کردند و رسول الله ﷺ فرمودند: "اگر وضعیت شما چنین است، پس زمینها را کرایه ندهید." و او تنها همین سخن را شنید: "زمینها را کرایه ندهید."» ابوعبدالرحمن میگوید: قرارداد مزارعه بدین صورت است که بذر و مخارج بر عهده صاحب زمین باشد و کشاورز سهم یکچهارم از آنچه خداوند عزوجل از آن زمین خارج میکند، دریافت نماید. این سندی است که فلان بن فلان بن فلان در صحت عقل و جواز امر خود برای فلان بن فلان نوشته است: تو تمام زمین خود را که در مکان معین در شهر معین واقع شده، به صورت مزارعه به من واگذار کردی؛ و این زمینی است که به نام معین شناخته میشود و چهار مرز آن را احاطه کرده است. یکی از این مرزها کاملاً چسبیده به مکان معین است و مرزهای دوم، سوم و چهارم نیز مشخص هستند. تو تمام این زمین محدود شده در این سند را با مرزهای محیط بر آن، و تمامی حقوق، آب، رودخانهها و جویهایش به عنوان زمینی سفید و خالی که هیچ درخت یا کشتی در آن نیست، به من واگذار کردی. مدت آن یک سال کامل است که آغاز آن اول ماه معین از سال معین و پایان آن آخر ماه معین از سال معین میباشد. بر این شرط که من تمام این زمینِ محدود شده در این سند و توصیف شده در آن را در این مدت معین، از ابتدا تا انتها، هر چه بخواهم و صلاح بدانم از گندم، جو، کنجد، برنج، پنبه، خرما، باقلا، نخود، لوبیا، عدس، خیار، هندوانه، هویج، شلغم، تربچه، پیاز، سیر، سبزیجات، گیاهان معطر و سایر محصولات زمستانی و تابستانی کشت کنم. همه اینها با بذر و هزینه توست، نه من. و سرپرستی آن را خودم با کمک یاران، کارگران، گاوها و ابزارهایم که بخواهم بر عهده میگیرم. و وظیفه کشت، آبادانی، انجام کارهای لازم برای رشد و مصلحت آن، شخم زدن زمین، پاک کردن علفهای هرز، آبیاری آنچه نیاز به آبیاری دارد، کود دهی آنچه نیاز به کود دارد، حفر جویها و رودخانهها، برداشت محصول، جمعآوری، خرمنکوبی و باد دادن آن، همه با هزینه توست نه من. و من تمام این کارها را با دست خود و یارانم بدون دخالت تو انجام میدهم. بر این شرط که از کل آنچه خداوند عزوجل در این مدت توصیف شده در این سند، از ابتدا تا انتها، از این زمین خارج میکند، سهچهارم آن به خاطر زمین، آب، بذر و هزینههایت متعلق به توست و یکچهارم باقیمانده از کل آن به خاطر کشاورزی، کار و سرپرستی من با دست خود و یارانم متعلق به من است. و تو تمام این زمین محدود شده در این سند را با تمامی حقوق و منافعش به من واگذار کردی و من همه آن را در روز معین از ماه معین سال معین از تو تحویل گرفتم. اکنون همه آن در اختیار من است، اما هیچ مالکیتی در چیزی از آن ندارم و هیچ دعوی یا طلبی جز همین مزارعه توصیف شده در این سند در این سال نامبرده ندارم. پس چون این مدت سپری شد، همه آن به تو و تحت اختیار تو بازگردانده میشود و حق داری پس از انقضای مدت، مرا و هر کس را که به سبب من دستی در آن یافته، از آن خارج کنی و آن را از دست من و آنان بگیری. فلان و فلان اقرار کردند و این سند در دو نسخه نوشته شد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
زيد بن ثابت توضیح میدهد که نهی از اجارهدادن زمین در پی اختلافی رخ داد.
قراردادی که در آن مالک زمین و کشاورز محصول را بر اساس سهمی توافقشده تقسیم میکنند.
زمین را در برابر اجرت یا سهمی توافقشده در اختیار شخص دیگری گذاشتن.
متن، این توضیح را به زید بن ثابت نسبت میدهد که سخن پیامبر ﷺ پس از اختلافی میان دو مرد بیان شد؛ رافع بن خدیج فقط عبارت کلی درباره اجارهندادن زمین را شنیده بود. شکل مفصل قراردادی که نسائی پس از آن نقل میکند، محصول را به سهمهای معین تقسیم میکند و مشخص میسازد چه کسی بذر، هزینهها و کار را بر عهده دارد. عالمان قراردادهای کشاورزی را بر اساس روایات معتبر و شرایط توافق ارزیابی میکنند؛ مذاهب فقهی درباره برخی شکلهای مزارعه اختلاف نظر دارند. این روایت ضعیف بهتنهایی دلیلی برای ممنوعدانستن همه انواع اجاره زمین کشاورزی نیست.
- در توافق کشاورزی از پیش مشخص کنید چه کسی بذر، هزینهها، کار و خطر زیان را بر عهده دارد.
- سهم روشنی از محصول تعیین کنید و مدت قرارداد و محدوده زمین را ثبت کنید.
- حکم دینی را بر یک روایت ضعیف بنا نکنید؛ به منابع معتبر و عالمان متخصص مراجعه کنید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.