کتاب تقسیم فیء · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i، حدیث 4147

متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Da'if (ضعیف)کتاب: کتاب تقسیم فیء
سنن النسائي

روایت

متن عربی

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَحْبُوبٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ الْخُمُسُ الَّذِي لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَرَابَتِهِ لاَ يَأْكُلُونَ مِنَ الصَّدَقَةِ شَيْئًا فَكَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خُمُسُ الْخُمُسِ وَلِذِي قَرَابَتِهِ خُمُسُ الْخُمُسِ وَلِلْيَتَامَى مِثْلُ ذَلِكَ وَلِلْمَسَاكِينِ مِثْلُ ذَلِكَ وَلاِبْنِ السَّبِيلِ مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ ‏{‏ وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَىْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ‏}‏ وَقَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ لِلَّهِ ابْتِدَاءُ كَلاَمٍ لأَنَّ الأَشْيَاءَ كُلَّهَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلَعَلَّهُ إِنَّمَا اسْتَفْتَحَ الْكَلاَمَ فِي الْفَىْءِ وَالْخُمُسِ بِذِكْرِ نَفْسِهِ لأَنَّهَا أَشْرَفُ الْكَسْبِ وَلَمْ يَنْسُبِ الصَّدَقَةَ إِلَى نَفْسِهِ عَزَّ وَجَلَّ لأَنَّهَا أَوْسَاخُ النَّاسِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ وَقَدْ قِيلَ يُؤْخَذُ مِنَ الْغَنِيمَةِ شَىْءٌ فَيُجْعَلُ فِي الْكَعْبَةِ وَهُوَ السَّهْمُ الَّذِي لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَسَهْمُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الإِمَامِ يَشْتَرِي الْكُرَاعَ مِنْهُ وَالسِّلاَحَ وَيُعْطِي مِنْهُ مَنْ رَأَى مِمَّنْ رَأَى فِيهِ غَنَاءً وَمَنْفَعَةً لأَهْلِ الإِسْلاَمِ وَمِنْ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَالْعِلْمِ وَالْفِقْهِ وَالْقُرْآنِ وَسَهْمٌ لِذِي الْقُرْبَى وَهُمْ بَنُو هَاشِمٍ وَبَنُو الْمُطَّلِبِ بَيْنَهُمُ الْغَنِيُّ مِنْهُمْ وَالْفَقِيرُ وَقَدْ قِيلَ إِنَّهُ لِلْفَقِيرِ مِنْهُمْ دُونَ الْغَنِيِّ كَالْيَتَامَى وَابْنِ السَّبِيلِ وَهُوَ أَشْبَهُ الْقَوْلَيْنِ بِالصَّوَابِ عِنْدِي وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ وَالصَّغِيرُ وَالْكَبِيرُ وَالذَّكَرُ وَالأُنْثَى سَوَاءٌ لأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ جَعَلَ ذَلِكَ لَهُمْ وَقَسَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِمْ وَلَيْسَ فِي الْحَدِيثِ أَنَّهُ فَضَّلَ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلاَ خِلاَفَ نَعْلَمُهُ بَيْنَ الْعُلَمَاءِ فِي رَجُلٍ لَوْ أَوْصَى بِثُلُثِهِ لِبَنِي فُلاَنٍ أَنَّهُ بَيْنَهُمْ وَأَنَّ الذَّكَرَ وَالأُنْثَى فِيهِ سَوَاءٌ إِذَا كَانُوا يُحْصَوْنَ فَهَكَذَا كُلُّ شَىْءٍ صُيِّرَ لِبَنِي فُلاَنٍ أَنَّهُ بَيْنَهُمْ بِالسَّوِيَّةِ إِلاَّ أَنْ يُبَيِّنَ ذَلِكَ الآمِرُ بِهِ وَاللَّهُ وَلِيُّ التَّوْفِيقِ وَسَهْمٌ لِلْيَتَامَى مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَسَهْمٌ لِلْمَسَاكِينِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَسَهْمٌ لاِبْنِ السَّبِيلِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَلاَ يُعْطَى أَحَدٌ مِنْهُمْ سَهْمُ مِسْكِينٍ وَسَهْمُ ابْنِ السَّبِيلِ وَقِيلَ لَهُ خُذْ أَيَّهُمَا شِئْتَ وَالأَرْبَعَةُ أَخْمَاسٍ يَقْسِمُهَا الإِمَامُ بَيْنَ مَنْ حَضَرَ الْقِتَالَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ الْبَالِغِينَ ‏.‏

ترجمه

عمرو بن یحیی بن حارث به ما خبر داد، گفت: محبوب به ما اطلاع داد، گفت: ابواسحاق به ما اطلاع داد، از شریک، او از خصیف، او از مجاهد روایت می‌کند که گفت:

«خُمسی که برای الله و رسولش تعیین شده بود، مخصوص پیامبر ﷺ و خویشاوندان ایشان بود؛ آنان هیچ‌چیز از صدقه نمی‌خوردند. بنابراین پیامبر ﷺ یک‌پنجمِ آن خُمس را دریافت می‌کردند، خویشاوندانشان نیز یک‌پنجمِ آن خُمس را دریافت می‌کردند، یتیمان نیز سهمی مشابه داشتند، مسکینان نیز سهمی مشابه داشتند و ابن‌سبیل (درراه‌ماندگان) نیز سهمی مشابه داشتند.» ابوعبدالرحمن گفت: الله جلّ ثناؤه فرمود: {و بدانید هر آنچه را که به غنیمت بگیرید، بی‌گمان یک‌پنجم آن برای الله است، و برای رسول، و برای خویشاوندان، و یتیمان، و مسکینان، و ابن‌سبیل}. سخن خداوند عزوجل با عبارت «برای الله» آغاز شده زیرا همه چیز ملک الله عزوجل است. شاید خداوند کلام خود درباره فیء و خُمس را با ذکر نام خود آغاز کرده چون این پاکیزه‌ترین نوع کسب است. و صدقه را به خود عزوجل نسبت نداد زیرا صدقه چرک مردم است. والله تعالی اعلم. گفته شده است که بخشی از غنیمت گرفته شده و درون کعبه قرار داده می‌شود و این همان سهم مخصوص الله عزوجل است. و سهم پیامبر ﷺ به امام داده می‌شود تا با آن اسب و سلاح بخرد و به هر کس که برای اهل اسلام سودمند بداند بدهد، از جمله اهل حدیث، علم، فقه و قرآن. سهم خویشاوندان به بنی‌هاشم و بنی‌مطلب داده می‌شود، چه ثروتمند و چه فقیر. البته گفته شده که این سهم تنها مخصوص فقیران آنان است نه ثروتمندان، درست مانند یتیمان و ابن‌سبیل. این نظر به گمان من به حق نزدیک‌تر است، والله تعالی اعلم. کوچک و بزرگ، مرد و زن در این سهم برابرند زیرا الله عزوجل آن را برای آنان مقرر فرموده و رسول‌الله ﷺ آن را میان آنان تقسیم کرده است و در حدیث اشاره‌ای نیست که ایشان برخی را بر برخی دیگر برتری داده باشند. و هیچ اختلافی میان علما نمی‌دانیم در مورد کسی که یک‌سوم مالش را برای قبیله‌ای وصیت کند که باید میان آنان به تساوی تقسیم شود و مرد و زن در آن مساوی هستند اگر شمارشان قابل احصا باشد. همین حکم جاری است برای هر چیزی که برای قبیله‌ای معین شود که میان آنان به تساوی تقسیم می‌گردد مگر آنکه آمر خلاف آن را بیان کند. و الله ولی التوفیق. سهمی برای یتیمان مسلمان است، سهمی برای مسکینان مسلمان است، و سهمی برای ابن‌سبیل مسلمان است. به هیچ‌یک از آنان همزمان سهم مسکین و سهم ابن‌سبیل داده نمی‌شود، بلکه به او گفته می‌شود: «هر کدام را خواستی بردار.» و چهارپنجم باقی‌مانده را امام میان مسلمانان بالغی که در جنگ حضور داشته‌اند تقسیم می‌کند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

این متن توضیح می‌دهد که یک‌پنجم غنائم جنگی چگونه تقسیم می‌شد.

توضیح واژه‌های دشوار
خُمس

یک‌پنجم غنائم جنگی که طبق قرآن به مصارف مشخص اختصاص می‌یابد.

فَیء

اموالی که بدون وقوع نبرد، تحت حاکمیت اسلامی قرار می‌گیرند.

ابن‌السبیل

مسافری که در راه به کمک نیاز دارد.

برداشت‌های عالمان

نسائی توضیح می‌دهد که قرآن یک‌پنجم را برای خدا، پیامبر ﷺ، خویشاوندان ایشان، یتیمان، نیازمندان و مسافران مقرر کرده است. او دیدگاه‌های گوناگون دربارهٔ بهره‌مندی خویشاوندان ثروتمند و فقیر را نقل می‌کند و اختصاص سهم به خویشاوندان نیازمند را ترجیح می‌دهد. همچنین توضیح او دیدگاهی را دربرمی‌گیرد که بر پایهٔ آن، چهارپنجم باقی‌مانده زیر نظر امام میان شرکت‌کنندگان بالغ در نبرد تقسیم می‌شود. از آنجا که روایت مورد استناد ضعیف است، نمی‌توان این جزئیات را صرفاً بر پایهٔ آن، احکامی الزام‌آور دانست.

درس‌هایی برای امروز
  1. احکام دینی مربوط به اموال و تقسیم آن‌ها را بر پایهٔ ادلهٔ معتبر قرار دهید و در صورت تردید از عالمی آگاه بپرسید.
  2. کمک به یتیمان، نیازمندان و مسافران را مسئولیتی جدی در جامعه بدانید.
  3. اگر مسئول تقسیم منابع مشترک هستید، شفاف و عادلانه عمل کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.