کتاب معاملات · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i، حدیث 4656

روایت‌شده توسط Aishah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب معاملات
سنن النسائي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aishah

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي رِجَالٌ، مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ يُونُسُ وَاللَّيْثُ أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ إِلَىَّ فَقَالَتْ يَا عَائِشَةُ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُوقِيَّةٌ فَأَعِينِينِي ‏.‏ وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ وَنَفِسَتْ فِيهَا ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أُعْطِيَهُمْ ذَلِكَ جَمِيعًا وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ ‏.‏ فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا فَعَرَضَتْ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ وَيَكُونَ ذَلِكَ لَنَا ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ مِنْهَا ابْتَاعِي وَأَعْتِقِي فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَتْ وَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ النَّاسِ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

یونس بن عبدالاعلی به ما خبر داد و گفت: ابن وهب به ما اطلاع داد و گفت: مردانی از اهل علم، از جمله یونس و لیث، به من خبر دادند که ابن شهاب از عروه، و او از عائشه رضی الله عنها روایت کرده است که فرمود: بریره نزد من آمد و گفت:

«ای عائشه! من با مولایان خود بر سر نه اوقیه قرارداد آزادی بسته‌ام که هر سال یک اوقیه بپردازم؛ پس مرا یاری کن.» در حالی که هنوز هیچ مبلغی از قراردادش را نپرداخته بود. عائشه که او را دوست داشت و می‌خواست کمکش کند، به او گفت: «نزد مولایانت بازگرد، اگر راضی شدند که من تمام مبلغ را یکجا بپردازم و حق ولای تو برای من باشد، این کار را خواهم کرد.» بریره نزد مولایانش رفت و این پیشنهاد را مطرح کرد، اما آنان نپذیرفتند و گفتند: «اگر می‌خواهد برای کسب ثواب تو را آزاد کند، بکند؛ اما حق ولا متعلق به ماست.» عائشه این ماجرا را برای رسول الله ﷺ نقل کرد. ایشان فرمودند: «این امر مانع تو نشود. او را بخر و آزاد کن، زیرا حق ولا تنها متعلق به کسی است که بنده را آزاد می‌کند.» عائشه نیز همین کار را کرد. سپس رسول الله ﷺ در میان مردم برخاستند، خداوند متعال را حمد و ثنا گفتند و سپس فرمودند: «اما بعد، چرا مردم شرایطی را تعیین می‌کنند که در کتاب الله نیست؟ هر کس شرطی بگذارد که در کتاب الله نبوده باشد، آن شرط باطل است، حتی اگر صد شرط باشد. حکم خداوند سزاوارتر به پیروی است و شرط خداوند محکم‌تر می‌باشد. و همانا حق ولا تنها متعلق به کسی است که بنده را آزاد می‌کند.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

حقِ وَلاء برای کسی است که برده را آزاد می‌کند؛ شروط قراردادیِ مخالف شرع معتبر نیستند.

پیشینه و سبب بیان

بَریره از عایشه خواست برای قرارداد اقساطی آزادی‌اش به او کمک کند. صاحبانش می‌خواستند با وجود آزادی، حقِ وَلاء نزد آنان باقی بماند؛ پیامبر ﷺ این شرط را رد کرد.

توضیح واژه‌های دشوار
مُکاتَبه

قراردادی که بر اساس آن برده مبلغی توافق‌شده می‌پردازد تا آزاد شود.

وَلاء

پیوند حقوقیِ وفاداری و ارث که در این زمینه بر اثر آزادی ایجاد می‌شود.

اوقیه

واحد تاریخیِ وزن و پول؛ بَریره باید هر سال یک اوقیه می‌پرداخت.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه می‌گیرند که حقِ وَلاء برای کسی است که آزادی را تحقق می‌بخشد، نه فروشنده‌ای که می‌کوشد این حق را با قراردادی برای خود نگه دارد. سخن دربارهٔ شروط، ناظر به شرط‌هایی است که با شریعت خدا تعارض دارند؛ معنایش این نیست که هر شرط قراردادی باطل است. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت این اصل را دربارهٔ وَلاء می‌پذیرند و میان شروط معتبر و شروط مخالف شریعت تمایز می‌گذارند.

درس‌هایی برای امروز
  1. قرارداد را با دقت بخوانید و شرط‌هایی را که با احکام روشن اسلام تعارض دارند نپذیرید.
  2. از امکانات خود برای کمک عملی به افرادی که در شرایط آسیب‌پذیرند استفاده کنید.
  3. دربارهٔ پرداخت و حقوق، توافق‌ها را روشن و دقیق تنظیم کنید تا از اختلاف‌های بعدی پیشگیری شود.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.