کتاب آداب قضات · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i، حدیث 5407

روایت‌شده توسط Az-Zubair ibn al-Awwam. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب آداب قضات
سنن النسائي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Az-Zubair ibn al-Awwam

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ حَدَّثَهُ عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، أَنَّهُ خَاصَمَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شِرَاجِ الْحَرَّةِ كَانَا يَسْقِيَانِ بِهِ كِلاَهُمَا النَّخْلَ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ سَرِّحِ الْمَاءَ يَمُرَّ عَلَيْهِ ‏.‏ فَأَبَى عَلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَغَضِبَ الأَنْصَارِيُّ وَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا زُبَيْرُ اسْقِ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ ‏"‏ ‏.‏ فَاسْتَوْفَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلزُّبَيْرِ حَقَّهُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ ذَلِكَ أَشَارَ عَلَى الزُّبَيْرِ بِرَأْىٍ فِيهِ السَّعَةُ لَهُ وَلِلأَنْصَارِيِّ فَلَمَّا أَحْفَظَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَنْصَارِيُّ اسْتَوْفَى لِلزُّبَيْرِ حَقَّهُ فِي صَرِيحِ الْحُكْمِ ‏.‏ قَالَ الزُّبَيْرُ لاَ أَحْسَبُ هَذِهِ الآيَةَ أُنْزِلَتْ إِلاَّ فِي ذَلِكَ ‏{‏ فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ‏}‏ وَأَحَدُهُمَا يَزِيدُ عَلَى صَاحِبِهِ فِي الْقِصَّةِ ‏.‏

ترجمه

یونس بن عبدالاعلی و حارث بن مسکین از ابن وهب به ما خبر دادند، او گفت: یونس بن یزید و لیث بن سعد از ابن شهاب به من خبر دادند که عروه بن زبیر برایش حدیث کرد که عبدالله بن زبیر از زبیر بن عوام برایش نقل کرد که او با مردی از انصار که در جنگ بدر همراه رسول الله ﷺ حضور داشت، بر سر جوی آبی در حرّه اختلاف پیدا کرد که هر دو با آن نخل‌هایشان را آبیاری می‌کردند. مرد انصاری گفت:

«آب را رها کن تا بگذرد.» اما زبیر امتناع ورزید. پس رسول الله ﷺ فرمودند: «ای زبیر! آبیاری کن، سپس آب را برای همسایه‌ات رها کن.» مرد انصاری خشمگین شد و گفت: «ای رسول خدا! آیا این حکم به خاطر این است که او پسر عمه‌ی توست؟» چهره‌ی رسول الله ﷺ از خشم تغییر رنگ داد و فرمودند: «ای زبیر! آبیاری کن، سپس آب را نگه دار تا به دیوار بازگردد.» بدین ترتیب رسول الله ﷺ حق کامل زبیر را به او داد، در حالی که پیش از آن به زبیر رأیی داده بودند که در آن گشایشی برای او و مرد انصاری بود. اما چون مرد انصاری رسول الله ﷺ را به خشم آورد، ایشان در حکمی صریح، حق کامل زبیر را به او رساند. زبیر گفت: «گمان نمی‌کنم این آیه جز درباره‌ی همین ماجرا نازل شده باشد: {پس به پروردگارت سوگند، ایمان نمی‌آورند تا اینکه تو را در آنچه میان خود اختلاف دارند داور قرار دهند}،» و یکی از راویان در داستان افزوده‌ای آورده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

یک قاضی باید حقوق آب را منصفانه تعیین کند و از اتهام جانبداری بپرهیزد.

پیشینه و سبب بیان

زبیر بن عوام و مردی از انصار دربارهٔ تقسیم آب برای نخل‌هایشان اختلاف داشتند. هنگامی که آن مرد انصاری به‌دلیل خویشاوندی پیامبر ﷺ با زبیر، حکم ایشان را جانبدارانه دانست، پیامبر ﷺ حق کامل زبیر را به او داد.

توضیح واژه‌های دشوار
الحَرّه

منطقه‌ای نزدیک مدینه که پوشیده از سنگ‌های آتشفشانی سیاه است.

مجرای آب

کانال یا شیاری که آب را به زمین‌های کشاورزی می‌رساند.

پسرعمویت

اشاره‌ای به پیوند خویشاوندی پیامبر ﷺ با زبیر است.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که ترتیب و میزان حقوق آبیاری به موقعیت زمین‌ها و توافق‌های رایج بستگی دارد. قاضی می‌تواند نخست راه‌حلی سازش‌آمیز پیشنهاد کند، اما در صورت بروز اختلاف باید حق را به‌روشنی مشخص و بی‌طرفانه اجرا کند. این روایت همچنین تأکید می‌کند که باید حکم پیامبر ﷺ پذیرفته شود، حتی اگر برای کسی خوشایند نباشد.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام تقسیم آب، از پیش توافق‌های روشنی تعیین کنید و حقوق همهٔ طرف‌های درگیر را در نظر بگیرید.
  2. اختلاف را بر پایهٔ دلیل و حق داوری کنید، نه بر اساس خویشاوندی، جایگاه یا ترجیح شخصی.
  3. اگر قاضی حکمی صادر کرد، به‌جای متهم‌کردن او به جانبداری بی‌دلیل، از راهی مناسب توضیح بخواهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.