کتاب وصایا · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 2116

روایت‌شده توسط Sa'd ibn Abi Waqqas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب وصایا
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Sa'd ibn Abi Waqqas

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرِضْتُ عَامَ الْفَتْحِ مَرَضًا أَشْفَيْتُ مِنْهُ عَلَى الْمَوْتِ فَأَتَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً كَثِيرًا وَلَيْسَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَتِي أَفَأُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَالشَّطْرُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثُ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ إِنْ تَدَعْ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً إِلاَّ أُجِرْتَ فِيهَا حَتَّى اللُّقْمَةَ تَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُخَلَّفُ عَنْ هِجْرَتِي قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ بَعْدِي فَتَعْمَلَ عَمَلاً تُرِيدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ إِلاَّ ازْدَدْتَ بِهِ رِفْعَةً وَدَرَجَةً وَلَعَلَّكَ أَنْ تُخَلَّفَ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ وَلاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ يَرْثِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَاتَ بِمَكَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ لَيْسَ لِلرَّجُلِ أَنْ يُوصِيَ بِأَكْثَرَ مِنَ الثُّلُثِ وَقَدِ اسْتَحَبَّ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَنْقُصَ مِنَ الثُّلُثِ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ ‏"‏ ‏.‏

ترجمه

ابن ابی‌عمر برای ما حدیث کرد، سفیان بن عیینه برای ما حدیث کرد، از زهری، از عامر بن سعد بن ابی‌وقاص، از پدرش که گفت:

«در سال فتح مکه به بیماری سختی مبتلا شدم که گمان کردم کارم به مرگ کشیده است. پس رسول خدا ﷺ به عیادتم آمدند. گفتم: ای رسول خدا! من مال فراوانی دارم و جز دخترم وارثی ندارم؛ آیا تمام مالم را وصیت کنم؟ فرمودند: خیر. گفتم: دو سوم مالم را؟ فرمودند: خیر. گفتم: نصف آن را؟ فرمودند: خیر. گفتم: یک سوم را؟ فرمودند: یک سوم، و یک سوم هم بسیار است. اینکه وارثانت را بی‌نیاز بگذاری بهتر از آن است که آنان را فقیر رها کنی تا دست نیاز به سوی مردم دراز کنند. و تو هر انفاقی کنی پاداش خواهی گرفت، حتی لقمه‌ای که در دهان همسرت می‌گذاری.» راوی گفت: عرض کردم: ای رسول خدا! آیا از هجرتم عقب خواهم ماند؟ فرمودند: پس از من عقب نخواهی ماند و هیچ عمل صالحی انجام نمی‌دهی که با آن رضای الله را بجویی مگر اینکه بر مقام و درجه‌ات افزوده شود. شاید زنده بمانی تا گروهی از تو سود برند و گروهی زیان بینند. بار خدایا! هجرت یارانم را کامل گردان و آنان را به عقب بازنگردان. اما سعد بن خوله جای تأسف دارد.» رسول خدا ﷺ از اینکه او در مکه از دنیا رفت ابراز اندوه کردند. ابوعیسی گوید: در این باب از ابن عباس نیز روایت شده است. این حدیث حسن صحیح است و از چند طریق از سعد بن ابی‌وقاص نقل شده است. عمل علمای امت بر این است که شخص نباید بیش از یک سوم مالش را وصیت کند. برخی از علما مستحب دانسته‌اند که کمتر از یک سوم وصیت شود، زیرا رسول خدا ﷺ فرمودند: «و یک سوم هم بسیار است.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

وصیت نباید بیش از یک‌سوم دارایی را دربرگیرد.

پیشینه و سبب بیان

سعد بن ابی‌وقاص در سال فتح مکه به‌شدت بیمار شد و از پیامبر ﷺ پرسید چه مقدار از دارایی‌اش را می‌تواند وصیت کند. او بیم داشت که پس از هجرتش در مکه از دنیا برود.

توضیح واژه‌های دشوار
وصیت (وصیّه)

تعیین اینکه پس از درگذشت شخص، بخشی از دارایی‌اش بخشیده شود یا کاری انجام گیرد.

وارثان

خویشاوندان یا افراد دیگری که طبق قواعد ارث اسلامی، بخشی از ماترک را دریافت می‌کنند.

هجرت

کوچ از مکه به مدینه به‌خاطر دین.

برداشت‌های عالمان

عالمان استنباط می‌کنند که وصیت به سود کسانی که وارث نیستند، نباید بیش از یک‌سوم ماترک باشد؛ اگر کمتر وصیت کردن به سود وارثان باشد، این کار برتر است. قاعدهٔ وصیت در چهار مذهب فقهی اهل‌سنت معتبر است. بر اساس فقه کلاسیک، وصیت به سود یکی از وارثان از ماترک، پس از وفات وصیت‌کننده به رضایت دیگر وارثان نیاز دارد. پیامبر ﷺ همچنین تأکید می‌کند که تأمین هزینهٔ خانواده نیز پاداش دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. هنگام تنظیم وصیت‌نامه، حقوق وارثان را در اولویت قرار دهید و وصیت را به حداکثر یک‌سوم محدود کنید.
  2. وصیت‌نامهٔ خود را به‌موقع با کارشناسان در میان بگذارید تا خواسته‌هایتان با قواعد ارث اسلامی و قانون جاری سازگار باشد.
  3. هزینه‌های روزمرهٔ خانواده را نیز از کارهایی بدانید که می‌توانید به امید پاداش نزد خدا انجام دهید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.