Jami at-Tirmidhi، حدیث 2298
روایتشده توسط Aishah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از الترمذي تا پیامبر ﷺ
- 1قُتَيْبَةُآن را به الترمذي روایت کرد
- 2مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ
- 3يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ
- 4الزُّهْرِيِّ
- 5عُرْوَةَ
- 6عَائِشَةَ
- 7رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.
روایت
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ خَائِنٍ وَلاَ خَائِنَةٍ وَلاَ مَجْلُودٍ حَدًّا وَلاَ مَجْلُودَةٍ وَلاَ ذِي غِمْرٍ لأَخِيهِ وَلاَ مُجَرَّبِ شَهَادَةٍ وَلاَ الْقَانِعِ أَهْلَ الْبَيْتِ لَهُمْ وَلاَ ظَنِينٍ فِي وَلاَءٍ وَلاَ قَرَابَةٍ " . قَالَ الْفَزَارِيُّ الْقَانِعُ التَّابِعُ . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ . وَيَزِيدُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَلاَ يُعْرَفُ هَذَا الْحَدِيِثُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ وَلاَ نَعْرِفُ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ يَصِحُّ عِنْدِي مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ . وَالْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا أَنَّ شَهَادَةَ الْقَرِيبِ جَائِزَةٌ لِقَرَابَتِهِ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي شَهَادَةِ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ وَالْوَلَدِ لِوَالِدِهِ وَلَمْ يُجِزْ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ شَهَادَةَ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ وَلاَ الْوَلَدِ لِلْوَالِدِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَ عَدْلاً فَشَهَادَةُ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ جَائِزَةٌ وَكَذَلِكَ شَهَادَةُ الْوَلَدِ لِلْوَالِدِ . وَلَمْ يَخْتَلِفُوا فِي شَهَادَةِ الأَخِ لأَخِيهِ أَنَّهَا جَائِزَةٌ وَكَذَلِكَ شَهَادَةُ كُلِّ قَرِيبٍ لِقَرِيبِهِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةٌ لِرَجُلٍ عَلَى الآخَرِ وَإِنْ كَانَ عَدْلاً إِذَا كَانَتْ بَيْنَهُمَا عَدَاوَةٌ . وَذَهَبَ إِلَى حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً " لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ صَاحِبِ إِحْنَةٍ " . يَعْنِي صَاحِبَ عَدَاوَةٍ وَكَذَلِكَ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ حَيْثُ قَالَ " لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ صَاحِبِ غِمْرٍ لأَخِيهِ " يَعْنِي صَاحِبَ عَدَاوَةٍ .
قتیبه برای ما حدیث کرد، مروان بن معاویه فزاری برای ما حدیث کرد، از یزید بن زیاد دمشقی، از زهری، از عروه، از عایشه که گفت: رسول خدا ﷺ فرمودند:
«شهادت خیانتکار مرد یا زن جایز نیست، و نه شهادت مرد یا زنی که حد خورده باشد، و نه کسی که نسبت به برادرش کینه دارد، و نه شاهد مجرَّب (از پیش تمرینداده)، و نه قانعِ اهل بیت (فرد وابسته به آنان)، و نه کسی که در ولایت یا خویشاوندیاش تردید وجود داشته باشد.» فزاری گفت: قانع همان فرد تابع و وابسته است. این حدیث غریب است و آن را جز از طریق یزید بن زیاد دمشقی نمیشناسیم. یزید در حدیث ضعیف شمرده میشود و این حدیث از زهری جز از روایت او شناخته نشده است. در این باب از عبدالله بن عمرو نیز روایتی نقل شده است. او گفت: معنای این حدیث را نمیدانیم و سند آن نزد من صحیح نیست. عمل اهل علم در این باره آن است که شهادت خویشاوند برای خویشاوندش به سبب رابطهٔ نسبی جایز است. اما در شهادت والد برای فرزند و فرزند برای والد میان اهل علم اختلاف است؛ بیشتر اهل علم شهادت والد برای فرزند و فرزند برای والد را جایز ندانستهاند. برخی از اهل علم گفتهاند اگر عادل باشند، شهادت والد برای فرزند و همچنین شهادت فرزند برای والد جایز است. در جواز شهادت برادر برای برادرش اختلافا ندارند و همچنین شهادت هر خویشاوندی برای خویشاوندش جایز است. شافعی گفت: شهادت شخصی علیه دیگری جایز نیست حتی اگر عادل باشد، چنانچه میان آن دو دشمنی وجود داشته باشد. او به حدیث مرسل عبدالرحمن اعرج از پیامبر ﷺ استناد کرد که فرمودند: «شهادت صاحب احنه جایز نیست» یعنی صاحب دشمنی. و همچنین معنای این حدیث که فرمودند: «شهادت صاحب غمر نسبت به برادرش جایز نیست» نیز همین است، یعنی صاحب دشمنی.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
شاهدان باید قابلاعتماد باشند و تعارض منافع نداشته باشند.
مجازاتی که در فقه اسلامی بهطور مشخص تعیین شده است.
پیرو یا وابستهٔ یک خانواده؛ در توضیح متن، کسی است که از جانب آن خانواده اقدام میکند.
پیوندی حقوقی، مانند رابطهٔ شناختهشدهٔ حمایت یا آزادسازی.
ترمذی تأکید میکند که زنجیرهٔ این روایت ضعیف است و معنای آن نیز کاملاً روشن نیست. او میگوید دانشمندان دربارهٔ شهادت میان والدین و فرزندان اختلاف داشتهاند: اکثریت آن را نمیپذیرفتند، در حالی که برخی دانشمندان در صورتی که شاهد عادل بود آن را میپذیرفتند. بنا بر بررسی او، شهادت میان خویشاوندان دیگر، مانند برادران، پذیرفته میشد. شافعی شهادتی را که دشمنی، شاهد را جانبدار میکرد رد میکرد. بنابراین فقیهان شهادتها را بر پایهٔ قابلاعتماد بودن، منافع احتمالی و ادله ارزیابی میکنند؛ ضعف زنجیرهٔ این روایت خاص بهتنهایی مبنای یک منع مستقل نیست.
- هنگام شهادت، فقط آنچه را با اطمینان میدانید بیان کنید و واقعیتهای مرتبط را پنهان نکنید.
- پیش از داوری روشن کنید که آیا پیوند خانوادگی، دشمنی یا منفعت شخصی میتواند بر قضاوت شما اثر بگذارد.
- فقط بر پایهٔ این روایت ضعیف تصمیم حقوقی نگیرید؛ بگذارید ادله بر اساس منابع معتبر و بهدست فقیهان صلاحیتدار ارزیابی شوند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.