کتاب زکات · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 643

روایت‌شده توسط Sahl ibn Abi Hathmah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Da'if (ضعیف)کتاب: کتاب زکات
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

از الترمذي تا پیامبر ﷺ

Da'if (ضعیف)
  1. 1مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَآن را به الترمذي روایت کرد
  2. 2أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ
  3. 3شُعْبَةُ
  4. 4خُبَيْبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ
  5. 5عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَسْعُودِ بْنِ نِيَارٍ
  6. 6رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي خُبَيْبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَسْعُودِ بْنِ نِيَارٍ، يَقُولُ جَاءَ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ إِلَى مَجْلِسِنَا فَحَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا خَرَصْتُمْ فَخُذُوا وَدَعُوا الثُّلُثَ فَإِنْ لَمْ تَدَعُوا الثُّلُثَ فَدَعُوا الرُّبُعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَعَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْخَرْصِ وَبِحَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَالْخَرْصُ إِذَا أَدْرَكَتِ الثِّمَارُ مِنَ الرُّطَبِ وَالْعِنَبِ مِمَّا فِيهِ الزَّكَاةُ بَعَثَ السُّلْطَانُ خَارِصًا يَخْرُصُ عَلَيْهِمْ ‏.‏ وَالْخَرْصُ أَنْ يَنْظُرَ مَنْ يُبْصِرُ ذَلِكَ فَيَقُولُ يَخْرُجُ مِنْ هَذَا مِنَ الزَّبِيبِ كَذَا وَكَذَا وَمِنَ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا فَيُحْصَى عَلَيْهِمْ وَيَنْظُرُ مَبْلَغَ الْعُشْرِ مِنْ ذَلِكَ فَيُثْبِتُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ يُخَلِّي بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الثِّمَارِ فَيَصْنَعُونَ مَا أَحَبُّوا فَإِذَا أَدْرَكَتِ الثِّمَارُ أُخِذَ مِنْهُمُ الْعُشْرُ ‏.‏ هَكَذَا فَسَّرَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهَذَا يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏

ترجمه

محمود بن غیلان برای ما حدیث کرد، ابوداود طیالسی برای ما حدیث کرد، شعبه به ما خبر داد، خبیب بن عبدالرحمن به من خبر داد و گفت: شنیدم که عبدالرحمن بن مسعود بن نیار می‌گفت: سهل بن ابی حثمه به مجلس ما آمد و روایت کرد که رسول الله ﷺ می‌فرمودند:

«هنگامی که خرص (تخمین محصول) می‌کنید، آن را بگیرید و یک‌سوم را واگذارید؛ و اگر یک‌سوم را واگذار نکردید، یک‌چهارم را واگذارید.» او گفت: در این باب از عایشه، عتاب بن اسید و ابن عباس نیز روایاتی نقل شده است. ابوعیسی می‌گوید: عمل بیشتر اهل علم در مسئله خرص بر اساس حدیث سهل بن ابی حثمه است و احمد و اسحاق نیز به حدیث سهل بن ابی حثمه استدلال کرده‌اند. خرص بدین معناست که وقتی میوه‌های مشمول زکات مانند رطب (خرمای تازه) و انگور برسند، حاکم شخصی را به عنوان خارص (تخمین‌زننده) می‌فرستد تا میزان آن‌ها را برآورد کند. خرص یعنی فردی آگاه و بصیر نگاه کند و بگوید: «از این مقدار، فلان قدر کشمش و فلان قدر خرما به دست خواهد آمد»، سپس محاسبه شده و میزان عُشر (یک‌دهم) آن تعیین و بر آنان ثبت می‌شود. پس از آن، آنان را با میوه‌ها تنها می‌گذارند تا هر چه خواستند انجام دهند. سپس هنگامی که میوه‌ها کاملاً رسیدند و خشک شدند، عُشر از آنان گرفته می‌شود. برخی از اهل علم آن را چنین تفسیر کرده‌اند و مالک، شافعی، احمد و اسحاق نیز بر همین قول هستند.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

در برآورد محصول، بخشی برای کشت‌کاران کنار گذاشته می‌شد.

توضیح واژه‌های دشوار
برآورد (خَرص)

ارزیابی پیشاپیش محصول خرما یا انگور برای تخمین زکات واجب.

کنار گذاشتن یک‌سوم یا یک‌چهارم

بخشی از محصولِ برآوردشده هنگام جمع‌آوری زکات محاسبه نمی‌شود تا رعایت حال کشت‌کاران شده باشد.

برداشت‌های عالمان

ترمذی نقل می‌کند که بسیاری از عالمان در برآورد محصول به این روایت عمل می‌کردند و از جمله احمد و اسحاق را نام می‌برد. او خَرص را ارزیابی خرما و انگور پیش از برداشت توصیف می‌کند؛ سپس کشت‌کار میوه‌ها را در اختیار دارد و زکات پس از برداشت جمع‌آوری می‌شود. چون این روایت خاص ضعیف است، نمی‌توان آن را به‌تنهایی دلیلی الزام‌آور دانست؛ ارزیابی فقهی بر مجموعهٔ شواهد گسترده‌تر و تبیین معتبر فقیهان تکیه دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. محصول و زکات واجب را با دقت تعیین کنید و محاسبات را روشن و قابل‌پیگیری نگه دارید.
  2. با کشت‌کاران منصفانه رفتار کنید و هزینه‌های برداشت و فرآوری را در نظر بگیرید.
  3. برای محاسبهٔ موردی زکات با کارشناس آشنا به شواهد و احکام مربوط مشورت کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.