Sahih al-Bukhari، حدیث 1472
روایتشده توسط Hakim ibn Hizam. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Hakim ibn Hizam
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
وَحَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي، ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ " يَا حَكِيمُ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ، فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ، الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ". قَالَ حَكِيمٌ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَرْزَأُ أَحَدًا بَعْدَكَ شَيْئًا حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا، فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ يَدْعُو حَكِيمًا إِلَى الْعَطَاءِ فَيَأْبَى أَنْ يَقْبَلَهُ مِنْهُ، ثُمَّ إِنَّ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ لِيُعْطِيَهُ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُ شَيْئًا. فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي أُشْهِدُكُمْ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى حَكِيمٍ، أَنِّي أَعْرِضُ عَلَيْهِ حَقَّهُ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ فَيَأْبَى أَنْ يَأْخُذَهُ. فَلَمْ يَرْزَأْ حَكِيمٌ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تُوُفِّيَ.
عبدان برای ما حدیث کرد، عبدالله به ما خبر داد، یونس از زهری، از عروة بن زبیر و سعید بن مسیب روایت کردند که حکیم بن حزام رضی الله عنه گفت: از رسول الله ﷺ درخواست کردم و ایشان به من عطا فرمودند؛ سپس دوباره درخواست کردم و باز هم عطا فرمودند؛ بار سوم نیز درخواست کردم و ایشان دادند. آنگاه فرمودند:
«ای حکیم! این مال مانند میوهای سبز و شیرین است؛ هر کس آن را با سخاوت و طمعنکردن بپذیرد، در آن برکت داده میشود، اما هر کس آن را با حرص و آز بگیرد، در آن برکتی نخواهد بود و مانند کسی است که میخورد ولی هرگز سیر نمیشود. دست بالا (دهنده) بهتر از دست پایین (گیرنده) است.» حکیم گفت: عرض کردم ای رسول خدا! سوگند به آن ذاتی که شما را به حق مبعوث فرموده است، پس از شما تا زمانی که از دنیا بروم، از هیچکس چیزی نخواهم گرفت. بدین ترتیب ابوبکر رضی الله عنه حکیم را برای اعطای سهمش فرا میخواند ولی او از پذیرش امتناع میورزید. سپس عمر رضی الله عنه نیز او را برای دادن سهمش طلبید اما او باز هم از گرفتن چیزی خودداری کرد. عمر رضی الله عنه فرمود: ای گروه مسلمانان! شما را بر حکیم گواه میگیرم که من حق او را از این فیء به او پیشنهاد میکنم اما او از پذیرش آن سر باز میزند. بنابراین حکیم پس از رسول الله ﷺ تا هنگام وفاتش از هیچکس چیزی دریافت نکرد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
دارایی را بیطمع بپذیر و به آنچه دریافت میکنی قانع باش.
چیزی را بدون طمع و اشتیاق افراطی به آن پذیرفتن.
دستی که میبخشد؛ دستِ پایین دستی است که دریافت میکند.
اموالی که پس از نبرد، طبق احکام اسلامی تقسیم میشوند.
عالمان کلاسیک توضیح میدهند که دارایی بهخودیخود نادرست نیست؛ برکت آن تا اندازهای به نگرشی بستگی دارد که انسان با آن دارایی را به دست میآورد و مصرف میکند. سخن دربارهٔ دستِ بالا و دستِ پایین، بخشیدن را میستاید و تشویق میکند که انسان، اگر توانایی دارد، متکی به خود باشد. وعدهٔ شخصیِ حکیم مبنی بر اینکه دیگر مالی نپذیرد، انتخاب خود او بود؛ این وعده، پذیرفتن سهمی مشروع یا کمک مجاز را برای دیگران حرام نمیکند.
- پیش از پذیرفتن پول یا کمک، به انگیزهٔ خود بیندیش و از طمع بپرهیز.
- با سپاسگزاری از امکانات خود بهره ببر و هرجا میتوانی با نیازمندان سهیم شو.
- برای خوداتکایی بکوش، اما از روی غرور سهم مشروع یا کمک ضروری را رد نکن.
این روایت نیز به ارزش قناعت میپردازد و دربارهٔ طمع به مال هشدار میدهد.
Sahih al-Bukhari · #1471 (Sahih)این حدیث میگوید بخشیدن از دریافت کردن بهتر است و با سخن دربارهٔ دستِ بالا همخوانی دارد.
40 Hadith van an-Nawawi · #31 (Sahih)این روایت تشویق میکند که به دارایی مردم وابسته نباشیم و توجه خود را به خویشتنداری معطوف کنیم.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.