Sahih al-Bukhari، حدیث 2297
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ. وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ قَطُّ، إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا قِبَلَ الْحَبَشَةِ، حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ ـ وَهْوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ ـ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الأَرْضِ فَأَعْبُدَ رَبِّي. قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ إِنَّ مِثْلَكَ لاَ يَخْرُجُ وَلاَ يُخْرَجُ، فَإِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ، وَأَنَا لَكَ جَارٌ فَارْجِعْ فَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبِلاَدِكَ. فَارْتَحَلَ ابْنُ الدَّغِنَةِ، فَرَجَعَ مَعَ أَبِي بَكْرٍ، فَطَافَ فِي أَشْرَافِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ، فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لاَ يَخْرُجُ مِثْلُهُ، وَلاَ يُخْرَجُ، أَتُخْرِجُونَ رَجُلاً يُكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَيَصِلُ الرَّحِمَ، وَيَحْمِلُ الْكَلَّ، وَيَقْرِي الضَّيْفَ، وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ. فَأَنْفَذَتْ قُرَيْشٌ جِوَارَ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَآمَنُوا أَبَا بَكْرٍ وَقَالُوا لاِبْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، فَلْيُصَلِّ وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ، وَلاَ يُؤْذِينَا بِذَلِكَ، وَلاَ يَسْتَعْلِنْ بِهِ، فَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا. قَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لأَبِي بَكْرٍ، فَطَفِقَ أَبُو بَكْرٍ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، وَلاَ يَسْتَعْلِنُ بِالصَّلاَةِ وَلاَ الْقِرَاءَةِ فِي غَيْرِ دَارِهِ، ثُمَّ بَدَا لأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، وَبَرَزَ فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ، وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَيَتَقَصَّفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ، يَعْجَبُونَ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً بَكَّاءً لاَ يَمْلِكُ دَمْعَهُ حِينَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ، فَقَالُوا لَهُ إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، وَإِنَّهُ جَاوَزَ ذَلِكَ، فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، وَأَعْلَنَ الصَّلاَةَ وَالْقِرَاءَةَ، وَقَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا، فَأْتِهِ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ، وَإِنْ أَبَى إِلاَّ أَنْ يُعْلِنَ ذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ، فَإِنَّا كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ، وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لأَبِي بَكْرٍ الاِسْتِعْلاَنَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ أَبَا بَكْرٍ، فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ، فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرُدَّ إِلَىَّ ذِمَّتِي، فَإِنِّي لاَ أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ، وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ. وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ، رَأَيْتُ سَبْخَةً ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لاَبَتَيْنِ ". وَهُمَا الْحَرَّتَانِ، فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ ذَكَرَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَرَجَعَ إِلَى الْمَدِينَةِ بَعْضُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ إِلَى أَرْضِ الْحَبَشَةِ، وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ هَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ " نَعَمْ ". فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ.
یحیی بن بُکیر به ما حدیث کرد، لیث به ما حدیث کرد، از عُقیل، ابن شهاب گفت: عروة بن زبیر مرا خبر داد که عایشه رضی الله عنها همسر پیامبر ﷺ فرمود:
«از زمانی که به یاد دارم، پدر و مادرم را ندیدم مگر آنکه بر دین اسلام بودند.» و ابو صالح گفت: عبدالله مرا حدیث کرد از یونس از زهری که گفت: عروة بن زبیر مرا خبر داد که عایشه رضی الله عنها فرمود: «هرگز پدر و مادرم را به خاطر ندارم مگر آنکه بر دین حق بودند، و روزی بر ما نگذشت مگر اینکه رسول خدا ﷺ در دو سوی روز، بامدادان و شامگاهان به دیدن ما میآمد. هنگامی که مسلمانان مورد آزار قرار گرفتند، ابوبکر برای هجرت به سوی حبشه روانه شد تا اینکه به «برک الغِماد» رسید. ابن الدَّغِنَة -که سرور قبیله قاره بود- او را دید و پرسید: «ای ابوبکر، کجا میروی؟» ابوبکر پاسخ داد: «قومم مرا بیرون کردند و من میخواهم در زمین سیر کنم تا پروردگارم را عبادت نمایم.» ابن الدغنه گفت: «همچون تویی خارج نمیشود و اخراج نمیگردد؛ زیرا تو نیازمند را کسب میدهی، صله رحم میکنی، بار ناتوانان را برمیداری، مهمان نوازی میکنی و در حوادث سخت یاریرسان هستی. من پناه تو هستم، پس بازگرد و در شهر خود پروردگارت را عبادت کن.» سپس ابن الدغنه حرکت کرد و همراه ابوبکر بازگشت و در میان اشراف کفار قریش گشت و به آنان گفت: «همچون ابوبکر خارج نمیشود و اخراج نمیگردد؛ آیا مردی را بیرون میکنید که نیازمند را کسب میدهد، صله رحم میکند، بار ناتوانان را برمیدارد، مهمان نوازی میکند و در حوادث سخت یاریرسان است؟» قریش پناه دادن ابن الدغنه را پذیرفتند و ابوبکر را ایمن ساختند و به ابن الدغنه گفتند: «به ابوبکر بگو پروردگارش را در خانه خود عبادت کند و هر چه میخواهد نماز بخواند و قرآن تلاوت کند، اما با این کار ما را آزار ندهد و آن را آشکار نسازد؛ زیرا بیم داریم فرزندان و زنانمان فریفته شوند.» ابن الدغنه این مطلب را به ابوبکر رسانید و ابوبکر شروع به عبادت پروردگارش در خانه خود کرد و نماز و تلاوت قرآن را جز در خانه خویش آشکار نمیساخت. سپس ابوبکر تصمیم گرفت مسجدی در حیاط خانه خود بسازد؛ پس آن را بنا نهاد و در آن آشکارا نماز میخواند و قرآن تلاوت میکرد. زنان و فرزندان مشرکان گرد او جمع میشدند و با شگفتی به او مینگریستند. ابوبکر مردی بسیار گریان بود و هنگام تلاوت قرآن اشکش جاری میشد. این امر اشراف مشرک قریش را به وحشت انداخت؛ پس نزد ابن الدغنه فرستادند و او آمد. گفتند: «ما ابوبکر را بر این شرط پناه دادیم که پروردگارش را در خانه خود عبادت کند، اما او از این حد تجاوز کرد و مسجدی در حیاط خانهاش ساخت و نماز و تلاوت قرآن را آشکار نمود. بیم داریم فرزندان و زنانمان فریفته شوند. پس نزد او برو؛ اگر خواست تنها در خانهاش پروردگارش را عبادت کند، چنین کند و اگر جز آشکار کردن نپذیرفت، از او بخواه پناه تو را بازپس دهد؛ زیرا ما دوست نداریم پیمان تو را بشکنیم، ولی اعلام آشکار ابوبکر را نیز نمیپذیریم.» عایشه فرمود: ابن الدغنه نزد ابوبکر آمد و گفت: «میدانی بر چه اساسی با تو پیمان بستم؛ یا باید به همان شرایط پایبند باشی یا پناهم را بازپس دهی؛ زیرا دوست ندارم عرب بشنوند که در مورد مردی که با او پیمان بسته بودم، پیمانم شکسته شد.» ابوبکر گفت: «من پناه تو را بازپس میدهم و به پناه خدا راضی هستم.» در آن روز رسول خدا ﷺ هنوز در مکه بودند و فرمودند: «سرزمین هجرت شما به من نشان داده شده است؛ زمینی شورزار دارای نخلستان میان دو حرّه (سنگلاخ سیاه) دیدم.» و آن دو حرّه مدینه هستند. پس هنگامی که رسول خدا ﷺ این موضوع را ذکر کردند، هر که مهاجرت کرد به سوی مدینه رفت و برخی از کسانی که به حبشه مهاجرت کرده بودند نیز به مدینه بازگشتند. ابوبکر نیز آماده هجرت شد، اما رسول خدا ﷺ به او فرمودند: «درنگ کن، زیرا امیدوارم به من نیز اجازه هجرت داده شود.» ابوبکر عرض کرد: «پدرم فدایت باد، آیا واقعاً امیدوار هستید؟» فرمودند: «بله.» پس ابوبکر خود را برای همراهی رسول خدا ﷺ نگه داشت و دو شتری را که نزد خود داشت، چهار ماه با برگ درخت سَمُر تغذیه کرد.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
شخصیت ابوبکر و پایداری ایمانش، او را در پناه خداوند قرار داد.
این روایت از آزار مسلمانان در مکه، تصمیم ابوبکر برای رفتن به حبشه و پناهدادن ابندغِنّه به او سخن میگوید. بعدها ابوبکر آن پناه را بازگرداند و منتظر فرصتی ماند تا همراه پیامبر ﷺ به مدینه هجرت کند.
تعهدی رسمی برای پناهدادن و تأمین امنیت.
مهاجرت در راه ایمان، مانند کوچ از مکه به مدینه.
دشت پوشیده از سنگهای آتشفشانی تیره؛ مدینه میان دو چنین دشتی قرار دارد.
عالمان کلاسیک خاطرنشان میکنند که رسیدگی ابوبکر به نیازمندان، خویشاوندان، مهمانان و افراد گرفتار، نشاندهندهٔ اخلاق برجستهٔ اوست. این رویداد همچنین نشان میدهد که پناهدادن و پیمانها را باید جدی گرفت: ابوبکر بر ایمان خود پای فشرد و هنگامی که شرایط، او را محدود کرد، پناه ابندغِنّه را بازگرداند. عالمان همچنین بر فضیلت شکیبایی و آمادگی برای هجرت و وفاداری ویژهٔ ابوبکر در انتظار برای همراهی با پیامبر ﷺ تأکید میکنند.
- ایمان خود را در رفتار با مردم آشکار کن: به نیازمندان کمک کن، پیوندهای خویشاوندی را حفظ کن و از مهمانان بهگرمی پذیرایی کن.
- به وعدهها و توافقها پایبند باش و اگر شرایطی با وجدان تو ناسازگار است، آنها را صادقانه مطرح کن.
- برای گامهای مهم با دقت آماده شو و هنگام انتظار برای زمان مناسب، شکیبایی پیشه کن.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.