تعبیر خواب · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 6982

روایت‌شده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: تعبیر خواب
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Aisha

Sahih (معتبر)

صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، فَكَانَ يَأْتِي حِرَاءً فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ وَهْوَ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَتُزَوِّدُهُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهْوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فِيهِ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي‏.‏ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ‏"‏‏.‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏مَا لَمْ يَعْلَمْ‏}‏ فَرَجَعَ بِهَا تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ ‏"‏ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ‏"‏‏.‏ فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ ‏"‏ يَا خَدِيجَةُ مَا لِي ‏"‏‏.‏ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ وَقَالَ ‏"‏ قَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ لَهُ كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ‏.‏ ثُمَّ انْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قُصَىٍّ ـ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخُو أَبِيهَا، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ فَيَكْتُبُ بِالْعَرَبِيَّةِ مِنَ الإِنْجِيلِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ ـ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَىِ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ‏.‏ فَقَالَ وَرَقَةُ ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا رَأَى فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى، يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا أَكُونُ حَيًّا، حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ، لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا‏.‏ ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الْوَحْىُ فَتْرَةً حَتَّى حَزِنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا بَلَغَنَا حُزْنًا غَدَا مِنْهُ مِرَارًا كَىْ يَتَرَدَّى مِنْ رُءُوسِ شَوَاهِقِ الْجِبَالِ، فَكُلَّمَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ لِكَىْ يُلْقِيَ مِنْهُ نَفْسَهُ، تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ حَقًّا‏.‏ فَيَسْكُنُ لِذَلِكَ جَأْشُهُ وَتَقِرُّ نَفْسُهُ فَيَرْجِعُ، فَإِذَا طَالَتْ عَلَيْهِ فَتْرَةُ الْوَحْىِ غَدَا لِمِثْلِ ذَلِكَ، فَإِذَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏فَالِقُ الإِصْبَاحِ‏}‏ ضَوْءُ الشَّمْسِ بِالنَّهَارِ، وَضَوْءُ الْقَمَرِ بِاللَّيْلِ‏.‏

ترجمه

یحیی بن بُکیر برای ما حدیث کرد، لیث از عُقیل، از ابن شهاب برای ما حدیث کرد. و عبدالله بن محمد به من حدیث کرد، عبدالرزاق برای ما حدیث کرد، مَعمَر حدیث کرد؛ زهری گفت: سپس عروه مرا خبر داد، از عایشه رضی الله عنها که فرمود: آغاز وحی بر رسول خدا ﷺ با رؤیاهای صادقه در خواب بود. ایشان هیچ رؤیایی نمی‌دیدند مگر آنکه مانند روشنایی سپیده‌دم آشکارا محقق می‌شد. سپس به غار حرا می‌رفتند و شب‌های متعددی را در آنجا به عبادت می‌پرداختند و برای این مدت توشه برمی‌داشتند. آنگاه نزد خدیجه بازمی‌گشتند و خدیجه توشه‌ای مشابه برای دوره بعدی به ایشان می‌داد. این روند ادامه داشت تا اینکه حق (وحی) هنگامی که ایشان در غار حرا بودند، بر ایشان نازل شد. فرشته نزد ایشان آمد و گفت:

«بخوان!» پیامبر ﷺ فرمودند: «من خواندن نمی‌دانم.» ایشان فرمودند: «سپس فرشته مرا گرفت و چنان سخت فشرد که به نهایت رنج رسیدم، آنگاه مرا رها کرد و گفت: 'بخوان!' گفتم: 'من خواندن نمی‌دانم.' بار دوم مرا گرفت و فشرد تا اینکه به نهایت رنج رسیدم، سپس مرا رها کرد و گفت: 'بخوان!' گفتم: 'من خواندن نمی‌دانم.' بار سوم مرا فشرد تا اینکه به نهایت رنج رسیدم، سپس مرا رها کرد و گفت: 'به نام پروردگارت که خلق کرد بخوان.'» تا اینکه به {آنچه نمی‌دانست} رسید. سپس ایشان در حالی که بدنشان از ترس می‌لرزید بازگشتند و نزد خدیجه وارد شدند و فرمودند: «مرا بپوشانید! مرا بپوشانید!» ایشان را پوشاندند تا ترسشان برطرف شد، سپس فرمودند: «ای خدیجه! چه بر سرم آمده است؟» ماجرا را برای او تعریف کردند و فرمودند: «بر جان خود بیمناکم.» خدیجه گفت: «هرگز چنین نیست! مژده باد تو را، سوگند به الله! خداوند هرگز تو را خوار نخواهد کرد. زیرا تو صله رحم می‌کنی، راست می‌گویی، بار ناتوانان را بر دوش می‌کشی، مهمان‌نوازی می‌کنی و در مصائبِ حق یاری می‌رسانی.» سپس خدیجه ایشان را نزد وَرقَة بن نَوفَل بن اسد بن عبدالعُزّی بن قُصَی برد — که پسر عموی پدر خدیجه بود و در دوران جاهلیت مسیحی شده بود. او خط عربی می‌نوشت و از انجیل به زبان عربی به اندازه‌ای که الله می‌خواست می‌نوشت. او پیری سالخورده و نابینا بود. خدیجه به او گفت: «ای پسر عمویم! سخن برادرزاده‌ات را بشنو.» ورقه پرسید: «ای برادرزاده‌ام! چه دیده‌ای؟» پیامبر ﷺ آنچه دیده بودند را به او خبر دادند. ورقه گفت: «این همان ناموس (جبرئیل) است که بر موسی نازل شده بود. ای کاش در آن زمان جوان بودم و زنده می‌ماندم تا وقتی که قوم تو را بیرون کنند!» رسول خدا ﷺ پرسیدند: «آیا مرا بیرون خواهند کرد؟» ورقه پاسخ داد: «بله، هیچ مردی هرگز چیزی مانند آنچه تو آورده‌ای نیاورده است مگر اینکه با او دشمنی شده باشد. اگر روز تو را دریابم، قطعاً تو را یاری نیرومند خواهم داد.» اندکی پس از آن ورقه از دنیا رفت و وحی مدتی متوقف شد. پیامبر ﷺ چنان اندوهگین شدند که طبق آنچه به ما رسیده است، بارها قصد کردند خود را از فراز کوه‌های بلند به پایین بیندازند. اما هرگاه بر قله کوهی می‌رسیدند تا خود را پرتاب کنند، جبرئیل بر ایشان ظاهر می‌شد و می‌گفت: «ای محمد! همانا تو به راستی رسول الله هستی.» بدین ترتیب دل ایشان آرام می‌گرفت و بازمی‌گشتند. هرگاه توقف وحی طولانی می‌شد، ایشان همان کار را تکرار می‌کردند، اما چون به قله کوه می‌رسیدند، جبرئیل ظاهر شده و همان سخنان را به ایشان می‌گفت. ابن عباس درباره معنای {شکافنده سپیده‌دم} گفته است: منظور نور خورشید در روز و نور ماه در شب است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

نخستین وحی با رؤیاهای راستین و آمدن جبرئیل آغاز شد.

پیشینه و سبب بیان

این روایت، نخستین وحی در غار حرا، حمایت خدیجه و دیدار با ورقة بن نوفل را شرح می‌دهد.

توضیح واژه‌های دشوار
رؤیاهای راستین

رؤیاهایی که همان‌گونه که دیده شده‌اند به حقیقت می‌پیوندند؛ آنها نخستین مرحله وحی بودند.

حرا

غاری نزدیک مکه که پیامبر ﷺ برای عبادت به آنجا خلوت می‌گزید.

ناموس

فرشته‌ای که وحی را می‌آورد؛ ورقة او را همان فرشته‌ای شناخت که بر موسی فرود آمده بود.

برداشت‌های عالمان

عالمان کلاسیک از این روایت نتیجه می‌گیرند که رؤیاهای راستین آغازگر وحی نبوی بودند، اما جایگزین وحی از طریق جبرئیل نشدند. سخنان خدیجه نشان می‌دهد که خوش‌خویی و خدمت به دیگران از نشانه‌های مهم فضیلت‌اند. ورقة آمدن وحی را شناخت و پیش‌بینی کرد که پیامبر ﷺ با مخالفت روبه‌رو خواهد شد. عالمان همچنین تأکید می‌کنند که بخش مربوط به وقفه موقت وحی با عبارت «بر پایه آنچه به ما رسیده است» مقدمه‌چینی می‌شود؛ آنان این عبارت را با دقت بررسی می‌کنند و آن را از رویدادهایی که عایشه مستقیماً نقل کرده است متمایز می‌دانند.

درس‌هایی برای امروز
  1. از کسی که تجربه‌ای تکان‌دهنده داشته حمایت کنید: با دقت گوش دهید و کمک کنید راهنمایی مناسبی بیابد.
  2. خوش‌خویی را در عمل نشان دهید: پیوندهای خانوادگی را حفظ کنید، راست بگویید و به مهمانان و نیازمندان یاری رسانید.
  3. از افراد مورد اعتماد دانش بجویید و هنگامی که پیام یا تجربه‌ای مهم نیازمند توضیح است، پرسش کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.