Sunan an-Nasa'i, 3927. hadis
Zayd ibn Thabit rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Zayd ibn Thabit tarafından rivayet edildi
Rivayet
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". فَسَمِعَ قَوْلَهُ " لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ.
Hüseyin b. Muhammed bize haber verdi ve dedi ki: İsmail b. İbrahim bize hadis anlattı ve dedi ki: Abdurrahman b. İshak bize hadis anlattı; o da Ebu Ubeyde b. Muhammed'den, o da Velid b. Ebi'l-Velid'den, o da Urve b. Zübeyr'den nakletti. Urve dedi ki: Zeyd b. Sabit şöyle buyurdu:
"Allah Râfi' b. Hadîc'i mağfiret etsin. Vallahi ben bu hadisi ondan daha iyi bilirim. Olay sadece iki kişinin birbirleriyle çekişmesiydi. Bunun üzerine Resûlullah ﷺ: 'Eğer durumunuz buysa, arazileri kiraya vermeyin' buyurdu. O ise sadece 'Arazileri kiraya vermeyin' sözünü duydu." Ebu Abdurrahman dedi ki: Tohum ve masrafların arazi sahibine ait olduğu, çiftçinin ise Allah Azze ve Celle'nin o araziden çıkardığı mahsulün dörtte birini aldığı bir müzâraa sözleşmesi yazılması şöyledir: Bu, falan oğlu falan oğlu falanın, sıhhati ve ehliyeti yerindeyken falan oğlu falan için yazdığı bir sözleşmedir: Sen, falan şehrinde falan mevkiide bulunan tüm arazini bana müzâraa olarak teslim ettin; bu arazi falan adıyla bilinir ve onu tamamen çevreleyen dört sınırla belirlenmiştir. Bu sınırlardan biri falan yere bitişiktir; ikinci, üçüncü ve dördüncü sınırlar da aynı şekilde belirtilmiştir. Bu sözleşmede sınırları çizilmiş olan bu arazinin tamamını, tüm hakları, suyu, nehirleri ve sulama kanallarıyla birlikte bana teslim ettin. Bu arazi, içinde hiçbir dikili ağaç veya ekili mahsul bulunmayan, boş ve beyaz bir arazidir. Süresi tam bir yıldır; başlangıcı falan yılın falan ayının başı, bitişi ise falan yılın falan ayının sonudur. Bu sözleşmede yeri tarif edilen ve sınırları çizilen bu arazinin tamamını, belirlenen bu süre boyunca, başından sonuna kadar dilediğim her şeyi ekmek üzere üzerime aldım. İçine buğday, arpa, susam, pirinç, pamuk, hurma, bakla, nohut, börülce, mercimek, salatalık, kavun, havuç, şalgam, turp, soğan, sarımsak, sebze, reyhan ve diğer tüm kışlık ve yazlık mahsullerden gönlümün istediğini ekeceğim. Bunların tohumu ve ekimi tamamen sana aittir, bana ait değildir. Tüm bu işleri kendi ellerimle, seçeceğim yardımcılarım, ücretli işçilerim, öküzlerim ve aletlerimle yürüteceğim. Arazinin sürülmesi, ıslahı, gelişimi ve faydası için gereken her türlü çalışma, otunun temizlenmesi, sulanması gereken yerlerin sulanması, gübrelenmesi gereken yerlerin gübrelenmesi, su kanallarının ve nehirlerinin kazılması, hasat edilecek ürünlerin toplanması, harmanlanması ve savrulması gibi tüm işleri senin masrafınla ve benden hiçbir katkı alınmaksızın yapacağım. Tüm bu çalışmaları senin karışman olmaksızın kendi ellerimle ve yardımcılarımla gerçekleştireceğim. Bu sözleşmede belirtilen süre zarfında, başından sonuna kadar Allah Azze ve Celle'nin bu araziden çıkardığı tüm mahsulün dörtte üçü; arazin, suyun, tohumun ve masrafların karşılığı olarak senindir. Geri kalan dörtte birlik kısım ise benim ziraatim, emeğim ve kendi ellerimle ve yardımcılarımla üstlendiğim yönetim karşılığında benimdir. Bu sözleşmede sınırları belirtilen arazinin tamamını, tüm hakları ve menfaatleriyle birlikte bana teslim ettin ve ben de bunların hepsini senden falan yılın falan ayının falan günü teslim aldım. Böylece bunların tamamı benim tasarrufuma geçti; ancak bunların hiçbirinde mülkiyet hakkım, davam veya talebim yoktur. Sadece bu sözleşmede belirtilen ve adı geçen yılla sınırlı olan bu müzâraa hakkım vardır. Süre dolduğunda bunların tamamı sana ve senin eline iade edilir. Sürenin bitiminden sonra beni ve benim vesilemle orada tasarrufta bulunan herkesi oradan çıkarma ve araziyi benim ve onların elinden alma yetkisi sana aittir. Falan ve falan bunu kabul etti ve bu sözleşme iki nüsha olarak düzenlendi.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Zeyd bin Sabit, arazi kiralama yasağının bir anlaşmazlıktan kaynaklandığını açıklar.
Arazi sahibi ile çiftçinin ürünü üzerinde anlaşılan bir paya göre bölüştüğü sözleşme.
Araziyi, üzerinde anlaşılan bir ücret veya pay karşılığında başkasının kullanımına vermek.
Metin, Peygamber’in ﷺ sözünün iki adam arasındaki bir anlaşmazlığın ardından söylendiğine dair açıklamayı Zeyd bin Sabit’e nispet eder; Rafi' bin Hadic ise arazi kiralanmaması hakkındaki yalnızca genel ifadeyi işitmiştir. Nesâî’nin daha sonra aktardığı ayrıntılı sözleşme biçimi, ürünü belirli paylara böler ve tohumu kimin sağlayacağını, masrafları kimin üstleneceğini ve emeği kimin vereceğini açıklar. Âlimler tarımsal sözleşmeleri güvenilir rivayetler ve anlaşmanın şartları ışığında değerlendirir; mezhepler bazı muzara'a biçimleri konusunda farklı görüştedir. Bu zayıf rivayet tek başına bütün tarımsal arazi kiralamalarını yasaklamak için dayanak oluşturmaz.
- Tarımsal bir anlaşmada tohumu, masrafları, emeği ve riskleri kimin üstleneceğini önceden belirleyin.
- Ürünün payını açıkça kararlaştırın; sözleşme süresini ve arazinin sınırlarını kayda geçirin.
- Dinî bir hükmü tek bir zayıf rivayete dayandırmayın; güvenilir kaynaklara ve yetkin âlimlere başvurun.
Zeyd bin Sabit’ten gelen bu rivayet, tarımsal anlaşmaların ele alınmasına güvenilir bir bağlam sunar ve bu rivayetin zayıf isnadından daha belirleyicidir.
Sahih al-Bukhari · #2189 (Sahih)Cabir’den gelen rivayet, tarımsal anlaşmalara ışık tutar ve konunun zayıf rivayetle birlikte değerlendirilmesine yardımcı olur.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.