Fey, Ganimet ve İmare · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud, 2963. hadis

Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Sahih (güvenilir)Kitap: Fey, Ganimet ve İmare
سنن أبي داود

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ فَجِئْتُهُ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ فَقَالَ حِينَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَإِنِّي قَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِشَىْءٍ فَاقْسِمْ فِيهِمْ ‏.‏ قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ غَيْرِي بِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ خُذْهُ ‏.‏ فَجَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا - يَعْنِي عَلِيًّا - فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَارْحَمْهُمَا ‏.‏ قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ خُيِّلَ إِلَىَّ أَنَّهُمَا قَدَّمَا أُولَئِكَ النَّفَرَ لِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ اتَّئِدَا ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَالْعَبَّاسِ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يَخُصَّ بِهَا أَحَدًا مِنَ النَّاسِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ‏}‏ وَكَانَ اللَّهُ أَفَاءَ عَلَى رَسُولِهِ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ أَوْ نَفَقَتَهُ وَنَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَوَلِيتُهَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَلِيَهَا فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَسَأَلْتُمَانِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَلِيَاهَا بِالَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلِيهَا فَأَخَذْتُمَاهَا مِنِّي عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِنَّمَا سَأَلاَهُ أَنْ يَكُونَ يُصَيِّرُهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ لاَ أَنَّهُمَا جَهِلاَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَإِنَّهُمَا كَانَا لاَ يَطْلُبَانِ إِلاَّ الصَّوَابَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أُوقِعُ عَلَيْهِ اسْمَ الْقَسْمِ أَدَعُهُ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ ‏.‏

Çeviri

Mâlik b. Evs b. el-Hadesân anlatıyor: Gün yükseldiğinde Ömer beni yanına çağırdı. Yanına vardığımda onu örtüsüz bir sedir üzerinde kumlara yaslanmış halde otururken buldum. Yanına girdiğimde bana şöyle dedi:

"Ey Mâlik! Kavminden bazı kimseler geldi ve ben onlara bir şey verilmesini emrettim; bunu aralarında taksim et." Ben de: "Bunu başkasına emretseydiniz keşke," dedim. O ise: "Alıp götür," dedi. Bu sırada Yerfe' yanına gelerek: "Ey Müminlerin Emiri! Osman b. Affân, Abdurrahman b. Avf, Zübeyr b. Avvâm ve Sa'd b. Ebî Vakkas için izin verir misiniz?" diye sordu. Ömer: "Evet," dedi. Bunun üzerine onlara izin verildi ve içeri girdiler. Sonra Yerfe' tekrar gelerek: "Ey Müminlerin Emiri! Abbas ve Ali için de izin verir misiniz?" diye sordu. Ömer: "Evet," dedi. Onlara da izin verildi ve içeri girdiler. Abbas: "Ey Müminlerin Emiri! Benimle şu adamın -yani Ali'nin- arasında hüküm ver," dedi. Orada bulunanlardan bazıları: "Evet ey Müminlerin Emiri! Aralarında hüküm ver ve onlara merhamet et," dediler. Mâlik b. Evs diyor ki: Bana öyle geldi ki, bu iki kişi o heyeti bu maksatla önden göndermişlerdi. Ömer (Allah ona rahmet etsin): "Acele etmeyin," dedi. Sonra o topluluğa dönerek: "Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah'a and olsun ki, Resûlullah ﷺ'in 'Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır' buyurduğunu biliyor musunuz?" dedi. Onlar: "Evet," dediler. Daha sonra Ali ve Abbas'a (Allah her ikisinden de razı olsun) dönerek: "Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah'a and olsun ki, Resûlullah ﷺ'in 'Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır' buyurduğunu biliyor musunuz?" dedi. İkisi de: "Evet," dediler. Ömer devam etti: "Şüphesiz Allah, Resûlü'ne insanlardan hiç kimseye vermediği özel bir pay ayırmıştır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {Allah'ın Resûlü'ne onlardan fey olarak verdiği şeylere gelince, siz onun için ne at ne de deve koşturdunuz. Fakat Allah resüllerini dilediğine karşı üstün kılar. Allah her şeye kadirdir.} Allah, Resûlü'ne Benî Nadîr mallarını fey olarak vermişti. Vallahi o, bunları size karşı tekeline almadı ve sizi dışlayarak kendisi için edinmedi. Resûlullah ﷺ bundan sadece bir yıllık nafakasını veya kendi ve ailesinin bir yıllık nafakasını alır, geri kalanı ise genel mal statüsünde değerlendirirdi." Sonra tekrar o topluluğa dönerek: "Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah'a and olsun ki, bunu biliyor musunuz?" dedi. Onlar: "Evet," dediler. Ardından Abbas ve Ali'ye (Allah her ikisinden de razı olsun) dönerek: "Sizi, izniyle göklerin ve yerin durduğu Allah'a and olsun ki, bunu biliyor musunuz?" dedi. İkisi de: "Evet," dediler. Ömer sözlerine şöyle devam etti: "Resûlullah ﷺ vefat edince Ebû Bekir: 'Ben Resûlullah ﷺ'in velisiyim,' dedi. Sen ve bu zat (Ali), Ebû Bekir'e geldiniz; sen amcaoğlundan mirasını talep ettin, o da babasından eşinin mirasını istedi. Ebû Bekir (Allah ona rahmet etsin) ise: 'Resûlullah ﷺ buyurdu ki: Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır,' dedi. Allah bilir ki o, sadık, hayırsever, hidayet üzere ve hakka tabi idi. Böylece Ebû Bekir bu malları yönetti. Ebû Bekir vefat edince ben: 'Ben Resûlullah ﷺ'in ve Ebû Bekir'in velisiyim,' dedim ve Allah'ın dilediği süre boyunca bu malları yönettim. Sonra ikiniz birlikte, talebiniz birleşmiş halde bana geldiniz ve bu malları istediniz. Ben de size: 'Dilerseniz, Resûlullah ﷺ'in yönettiği şekilde yönetmek üzere Allah'a söz vermeniz şartıyla bunları size teslim ederim,' dedim. Siz de bu şartla benden aldınız. Şimdi ise aranızda bunun dışında bir hüküm vermem için bana geliyorsunuz. Vallahi, Kıyamet kopuncaya kadar aranızda bundan başka bir hüküm vermeyeceğim. Eğer buna güç yetiremezseniz, malları bana iade edin." Ebû Dâvûd der ki: Onlar sadece malların aralarında yarı yarıya paylaşılmasını istediler; yoksa Peygamber ﷺ'in 'Biz miras bırakmayız; bıraktığımız sadakadır' hadisinden habersiz olduklarından değil. Zira onlar sadece hakkı arıyorlardı. Bunun üzerine Ömer: "Buna taksim adını vermem; onu olduğu gibi bırakıyorum," dedi.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Peygamber’in ﷺ bıraktığı mal, miras değil hayır amaçlı bir mal olarak kaldı.

Arka plan ve bağlam

Ali ve Abbas, Benî Nadîr mallarının yönetimi hakkında hüküm vermesi için Ömer’e başvurdu. Ömer şahitleri çağırdı ve onlara Peygamber’in ﷺ sözünü, ayrıca yönetimi kabul ettikleri şartları hatırlattı.

Kavramlar ve açıklamalar
Fey’

Savaş yapılmaksızın Müslümanların eline geçen mallar.

Sadaka

Kamu yararı için yönetilen hayır malı; burada aileye miras olarak bırakılmamıştır.

Veli

Başkaları adına bir malı gözeten yönetici veya sorumlu kişi.

Âlimlerin çıkarımları

Âlimler buradan, Peygamber’in ﷺ bıraktığı malların sıradan bir miras olarak mirasçıları arasında paylaştırılmadığı, aksine sadaka olarak yönetildiği sonucunu çıkarırlar. Ömer, yöneticilerin Peygamber’in ﷺ ve Ebû Bekir’in bu malları ele alış biçimine uyması gerektiğini vurguladı. Ebû Dâvûd, Ali ile Abbas’ın bilgisizlikten hareket etmediğini; adil bir düzenleme aradıklarını ve ortak yönetim talep ettiklerini açıklar. Rivayet ayrıca yöneticilerin anlaşmalara ve kendilerine emanet edilen mallara özenle sahip çıkmaları gerektiğini vurgular.

Günümüz için dersler
  1. Başkaları adına yönettiğiniz malları üzerinde anlaşılmış şartlara göre idare edin ve bu konuda hesap verin.
  2. Bir anlaşmazlık çıktığında önce güvenilir şahitlere ve daha önce belirlenmiş kurallara başvurun.
  3. Dini veya hukuki meselelerde, taraflardan biri olsanız bile adil bir çözüm arayın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.