Diyet Çeşitleri · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud, 4503. hadis

Dumayrah rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.

Da'if (zayıf)Kitap: Diyet Çeşitleri
سنن أبي داود
Kim rivayet etti?

Dumayrah tarafından rivayet edildi

Da'if (zayıf)

Rivayet

Arapça metin

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، فَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ زِيَادَ بْنَ ضُمَيْرَةَ الضَّمْرِيَّ، ح وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ زِيَادَ بْنَ سَعْدِ بْنِ ضُمَيْرَةَ السُّلَمِيَّ، - وَهَذَا حَدِيثُ وَهْبٍ وَهُوَ أَتَمُّ - يُحَدِّثُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ - قَالَ مُوسَى - وَجَدِّهِ وَكَانَا شَهِدَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُنَيْنًا - ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى حَدِيثِ وَهْبٍ - أَنَّ مُحَلِّمَ بْنَ جَثَّامَةَ اللَّيْثِيَّ قَتَلَ رَجُلاً مِنْ أَشْجَعَ فِي الإِسْلاَمِ وَذَلِكَ أَوَّلُ غِيَرٍ قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عُيَيْنَةُ فِي قَتْلِ الأَشْجَعِيِّ لأَنَّهُ مِنْ غَطَفَانَ وَتَكَلَّمَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ دُونَ مُحَلِّمٍ لأَنَّهُ مِنْ خِنْدِفَ فَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَكَثُرَتِ الْخُصُومَةُ وَاللَّغَطُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عُيَيْنَةُ أَلاَ تَقْبَلُ الْغِيَرَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُيَيْنَةُ لاَ وَاللَّهِ حَتَّى أُدْخِلَ عَلَى نِسَائِهِ مِنَ الْحَرْبِ وَالْحَزَنِ مَا أَدْخَلَ عَلَى نِسَائِي ‏.‏ قَالَ ثُمَّ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَكَثُرَتِ الْخُصُومَةُ وَاللَّغَطُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عُيَيْنَةُ أَلاَ تَقْبَلُ الْغِيَرَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُيَيْنَةُ مِثْلَ ذَلِكَ أَيْضًا إِلَى أَنْ قَامَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي لَيْثٍ يُقَالُ لَهُ مُكَيْتِلٌ عَلَيْهِ شِكَّةٌ وَفِي يَدِهِ دَرَقَةٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَمْ أَجِدْ لِمَا فَعَلَ هَذَا فِي غُرَّةِ الإِسْلاَمِ مَثَلاً إِلاَّ غَنَمًا وَرَدَتْ فَرُمِيَ أَوَّلُهَا فَنَفَرَ آخِرُهَا اسْنُنِ الْيَوْمَ وَغَيِّرْ غَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَمْسُونَ فِي فَوْرِنَا هَذَا وَخَمْسُونَ إِذَا رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَذَلِكَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ وَمُحَلِّمٌ رَجُلٌ طَوِيلٌ آدَمُ وَهُوَ فِي طَرَفِ النَّاسِ فَلَمْ يَزَالُوا حَتَّى تَخَلَّصَ فَجَلَسَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَيْنَاهُ تَدْمَعَانِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ فَعَلْتُ الَّذِي بَلَغَكَ وَإِنِّي أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَقَتَلْتَهُ بِسِلاَحِكَ فِي غُرَّةِ الإِسْلاَمِ اللَّهُمَّ لاَ تَغْفِرْ لِمُحَلِّمٍ ‏"‏ ‏.‏ بِصَوْتٍ عَالٍ زَادَ أَبُو سَلَمَةَ فَقَامَ وَإِنَّهُ لَيَتَلَقَّى دُمُوعَهُ بِطَرَفِ رِدَائِهِ قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ فَزَعَمَ قَوْمُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَغْفَرَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْغِيَرُ الدِّيَةُ ‏.‏

Çeviri

Musa b. İsmail bize rivayet etti, Hammad bize rivayet etti ve dedi ki: Muhammed b. İshak bize rivayet etti. Sonra Muhammed b. Cafer b. ez-Zübeyr bana anlattı: Ziyad b. Dumeyra ed-Damrî'yi dinledim – (başka bir senedle) – Vehb b. Beyan ve Ahmed b. Said el-Hemedânî bize rivayet ettiler; dediler ki: İbn Vehb bize rivayet etti, Abdurrahman b. Ebi'z-Zinad bana haber verdi, Abdurrahman b. el-Haris'ten, o da Muhammed b. Cafer'den, onun Ziyad b. Sa'd b. Dumeyra es-Sülemî'yi Urve b. ez-Zübeyr'e babasından – Musa dedi ki: ve dedesinden rivayet ederken işittiğini; her ikisi de Resûlullah ﷺ ile birlikte Huneyn'de bulunmuşlardı – (sonra Vehb'in hadisine dönüyoruz ki bu daha tamdır): Muhallim b. Cessame el-Leysî'nin İslam döneminde Eşca' kabilesinden bir adamı öldürdüğünü, bunun Resûlullah ﷺ'ın hüküm verdiği ilk diyet olduğunu anlattı. Uyeyne, Eşca'lının öldürülmesi konusunda konuştu çünkü o Gatafan'dandı; Akra' b. Habis ise Muhallim lehine konuştu çünkü o Hindif'tendi. Sesler yükseldi, tartışma ve gürültü arttı. Bunun üzerine Resûlullah ﷺ buyurdu:

"Ey Uyeyne, diyeti kabul etmez misin?" Uyeyne: "Hayır, vallahi, onun kadınlarına, benim kadınlarıma yaşattığı savaş ve hüznü yaşatıncaya kadar kabul etmem," dedi. Sonra sesler tekrar yükseldi, tartışma ve gürültü çoğaldı. Resûlullah ﷺ yine buyurdu: "Ey Uyeyne, diyeti kabul etmez misin?" Uyeyne önceki gibi aynı cevabı verdi. Derken Benî Leys'ten Mukaytil adında bir adam kalktı; üzerinde zırh vardı ve elinde bir kalkan taşıyordu. Dedi ki: "Ey Resûlullah! Bu adamın İslam'ın başlangıcında yaptığına dair, su başına gelen koyun sürüsünün ilki vurulunca sonuncusunun kaçması dışında bir örnek bulamıyorum. Bugün bir sünnet koy, yarın değiştir." Resûlullah ﷺ buyurdu: "Şimdi burada elli deve, Medine'ye döndüğümüzde de elli deve." Bu olay, seferlerinden birinde gerçekleşti. Muhallim uzun boylu, esmer tenli bir adamdı ve insanların kenarındaydı. Onun için çabalamaya devam ettiler ta ki serbest kalana kadar. Gözleri yaşlı bir şekilde Resûlullah ﷺ'ın huzuruna oturdu ve dedi ki: "Ey Resûlullah! Size ulaşan fiili ben yaptım ve ben Yüce Allah'a tövbe ediyorum. Ey Resûlullah! Benim için Aziz ve Celil olan Allah'tan mağfiret dile." Bunun üzerine Resûlullah ﷺ yüksek sesle buyurdu: "İslam'ın başlangıcında onu silahınla mı öldürdün? Allah'ım, Muhallim'i bağışlama!" Ebu Seleme ekledi: O, gözyaşlarını ridasının ucuyla silerek ayağa kalktı. İbn İshak dedi ki: Kavmi, Resûlullah ﷺ'ın bundan sonra onun için istiğfar ettiğini iddia etmiştir. Ebu Davud dedi ki: Nadr b. Şumeyl şöyle demiştir: 'Giyar', diyet demektir.

Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.

Temel mesaj

Hadis, bir cinayet davasını ve diyetin belirlenmesini anlatır.

Arka plan ve bağlam

Metin, olayı İslam’ın gelişinden sonra ve Peygamber ﷺ’in bir yolculuğu sırasında konumlandırır. Muhallim ibn Cethâme, Eşca' kabilesinden bir adamı öldürdü; bunun üzerine kısas ve diyet konusunda bir anlaşmazlık çıktı.

Kavramlar ve açıklamalar
diyet

Bazı öldürme vakalarında, İslam hukuk kurallarına göre hak sahiplerine ödenen mali tazminat.

el-gıyar

Metinde diyet olarak açıklanan bir kelime.

kısas

Can suçlarına karşı hukuken düzenlenmiş bir karşılık; kişisel intikam için izin değildir.

Âlimlerin çıkarımları

Klasik fakihler bu rivayeti diyet ve öldürme vakalarının ele alınması bağlamında tartışırlar; ancak zayıf derecesi, onun tek başına bağımsız bir hukuki dayanak olamayacağı anlamına gelir. Kısas, af ve tazminata ilişkin yerleşik hükümler Kur’an ve daha güçlü rivayetler ışığında değerlendirilir. Dört Sünni hukuk mezhebi bu tür meseleleri, kişilerin kendi başlarına adaleti sağlamalarına gerekçe değil, meşru yetkililerin ve hak sahiplerinin yetki alanı olarak ele alır. Muhallim hakkındaki sert ifade, kavminin daha sonra onun için bağışlanma duası edildiğini aktardığı bilgisiyle birlikte yer alır.

Günümüz için dersler
  1. Cinayet suçlamasını yetkili makamlar soruşturmalıdır; asla kendi başınıza intikam almayın.
  2. Can suçlarında, geride kalanların haklarını koruyan ve gerilimin daha da tırmanmasını önleyen hukuka uygun bir çözüm arayın.
  3. Zayıf rivayetlere ihtiyatla yaklaşın; dinî hükümleri Kur’an’a ve güvenilir kaynaklara dayandırın.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her gün kendi dilinde bir hadis

Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.