Sahih al-Bukhari, 3129. hadis
Abdullah ibn al-Zubair rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Abdullah ibn al-Zubair tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ لَمَّا وَقَفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الْجَمَلِ دَعَانِي، فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ يَا بُنَىِّ، إِنَّهُ لاَ يُقْتَلُ الْيَوْمَ إِلاَّ ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ، وَإِنِّي لاَ أُرَانِي إِلاَّ سَأُقْتَلُ الْيَوْمَ مَظْلُومًا، وَإِنَّ مِنْ أَكْبَرِ هَمِّي لَدَيْنِي، أَفَتُرَى يُبْقِي دَيْنُنَا مِنْ مَالِنَا شَيْئًا فَقَالَ يَا بُنَىِّ بِعْ مَالَنَا فَاقْضِ دَيْنِي. وَأَوْصَى بِالثُّلُثِ، وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ، يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ثُلُثُ الثُّلُثِ، فَإِنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا فَضْلٌ بَعْدَ قَضَاءِ الدَّيْنِ شَىْءٌ فَثُلُثُهُ لِوَلَدِكَ. قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَازَى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبَيْبٌ وَعَبَّادٌ، وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَةُ بَنِينَ وَتِسْعُ بَنَاتٍ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ يُوصِينِي بِدَيْنِهِ وَيَقُولُ يَا بُنَىِّ، إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُ فِي شَىْءٍ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَوْلاَىَ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا دَرَيْتُ مَا أَرَادَ حَتَّى قُلْتُ يَا أَبَتِ مَنْ مَوْلاَكَ قَالَ اللَّهُ. قَالَ فَوَاللَّهِ مَا وَقَعْتُ فِي كُرْبَةٍ مِنْ دَيْنِهِ إِلاَّ قُلْتُ يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ، اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ. فَيَقْضِيهِ، فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ ـ رضى الله عنه ـ وَلَمْ يَدَعْ دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا، إِلاَّ أَرَضِينَ مِنْهَا الْغَابَةُ، وَإِحْدَى عَشْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ، وَدَارَيْنِ بِالْبَصْرَةِ، وَدَارًا بِالْكُوفَةِ، وَدَارًا بِمِصْرَ. قَالَ وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي عَلَيْهِ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِيهِ بِالْمَالِ فَيَسْتَوْدِعُهُ إِيَّاهُ فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ لاَ وَلَكِنَّهُ سَلَفٌ، فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْهِ الضَّيْعَةَ، وَمَا وَلِيَ إِمَارَةً قَطُّ وَلاَ جِبَايَةَ خَرَاجٍ وَلاَ شَيْئًا، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ فِي غَزْوَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَحَسَبْتُ مَا عَلَيْهِ مِنَ الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ فَلَقِيَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي، كَمْ عَلَى أَخِي مِنَ الدَّيْنِ فَكَتَمَهُ. فَقَالَ مِائَةُ أَلْفٍ. فَقَالَ حَكِيمٌ وَاللَّهِ مَا أُرَى أَمْوَالَكُمْ تَسَعُ لِهَذِهِ. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَكَ إِنْ كَانَتْ أَلْفَىْ أَلْفٍ وَمِائَتَىْ أَلْفٍ قَالَ مَا أُرَاكُمْ تُطِيقُونَ هَذَا، فَإِنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَىْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بِي. قَالَ وَكَانَ الزُّبَيْرُ اشْتَرَى الْغَابَةَ بِسَبْعِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ، فَبَاعَهَا عَبْدُ اللَّهِ بِأَلْفِ أَلْفٍ وَسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ حَقٌّ فَلْيُوَافِنَا بِالْغَابَةِ، فَأَتَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ أَرْبَعُمِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكُمْ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ فَإِنْ شِئْتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إِنْ أَخَّرْتُمْ. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ. قَالَ قَالَ فَاقْطَعُوا لِي قِطْعَةً. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَكَ مِنْ هَا هُنَا إِلَى هَا هُنَا. قَالَ فَبَاعَ مِنْهَا فَقَضَى دَيْنَهُ فَأَوْفَاهُ، وَبَقِيَ مِنْهَا أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ، فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ وَالْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ كَمْ قُوِّمَتِ الْغَابَةُ قَالَ كُلُّ سَهْمٍ مِائَةَ أَلْفٍ. قَالَ كَمْ بَقِيَ قَالَ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ. قَالَ الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. وَقَالَ ابْنُ زَمْعَةَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ. فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمْ بَقِيَ فَقَالَ سَهْمٌ وَنِصْفٌ. قَالَ أَخَذْتُهُ بِخَمْسِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ. قَالَ وَبَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نَصِيبَهُ مِنْ مُعَاوِيَةَ بِسِتِّمِائَةِ أَلْفٍ، فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ قَالَ بَنُو الزُّبَيْرِ اقْسِمْ بَيْنَنَا مِيرَاثَنَا. قَالَ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أُنَادِيَ بِالْمَوْسِمِ أَرْبَعَ سِنِينَ أَلاَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا فَلْنَقْضِهِ. قَالَ فَجَعَلَ كَلَّ سَنَةٍ يُنَادِي بِالْمَوْسِمِ، فَلَمَّا مَضَى أَرْبَعُ سِنِينَ قَسَمَ بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَانَ لِلزُّبَيْرِ أَرْبَعُ نِسْوَةٍ، وَرَفَعَ الثُّلُثَ، فَأَصَابَ كُلَّ امْرَأَةٍ أَلْفُ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ، فَجَمِيعُ مَالِهِ خَمْسُونَ أَلْفَ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ.
Abdullah b. ez-Zübeyr şöyle anlatmıştır: Zübeyr, Cemel Savaşı günü hazırlanınca beni çağırdı ve ben yanına gittim. Bana dedi ki: 'Ey oğlum! Bugün ancak zalim veya mazlum olarak öldürülür. Ben ise bugün mazlum olarak öldürüleceğimi görüyorum. En büyük endişem borçlarımdır. Sence borçlarımızı ödedikten sonra malımızdan bize bir şey kalır mı?' Sonra ekledi: 'Ey oğlum! Mallarımızı sat ve borcumu öde.' Zübeyr, malının üçte birini vasiyet etti ve bu üçte birin üçte birini de oğullarına, yani Abdullah'ın oğullarına bıraktı. Şöyle dedi: 'Üçte birin üçte biri. Borçlar ödendikten sonra malımızdan artan bir şey olursa, bunun üçte biri senin oğullarındır.' (Alt râvi Hişam eklemiştir: 'Abdullah'ın bazı oğulları, Zübeyr'in bazı oğullarıyla yaşıttı; Hubeyb ve Abbad gibi. O sırada Abdullah'ın dokuz oğlu ve dokuz kızı vardı.') (Râvi Abdullah devamla dedi ki:) Babam bana sürekli borcunu hatırlatıyor ve diyordu ki: 'Ey oğlum! Eğer borcu ödemekte acze düşersen, Mevla'mdan yardım iste.' Vallahi ne kastettiğini anlayamadım, ta ki: 'Babacığım! Senin Mevla'n kimdir?' diye soruncaya kadar. O da: 'Allah'tır' dedi. Vallahi, babamın borcu konusunda her dara düştüğümde: 'Ey Zübeyr'in Mevla'sı! Onun borcunu onun adına öde' derdim ve Allah da onu ödememi sağlardı. Zübeyr –Allah ondan razı olsun– ardında ne bir dinar ne de bir dirhem bırakarak şehid edildi; sadece Gabe adındaki arazi dahil iki parça arazi, Medine'de on bir ev, Basra'da iki ev, Kufe'de bir ev ve Mısır'da bir evi vardı. Borçlanmasının sebebi şuydu: Bir adam ona emanet olarak para getirdiğinde Zübeyr: 'Hayır, bunu emanet olarak değil borç olarak alırım, çünkü kaybolmasından korkarım' derdi. O, Peygamber ﷺ ile veya Ebû Bekir, Ömer ve Osman –Allah hepsinden razı olsun– ile birlikte gazvelere katılması dışında asla valilik, haraç tahsilatı veya benzeri bir görev üstlenmemişti. Abdullah b. ez-Zübeyr dedi ki: Babamın borcunu hesapladığımda iki milyon iki yüz bin olduğunu gördüm. Hakîm b. Hizâm, Abdullah b. ez-Zübeyr ile karşılaştı ve: 'Ey kardeşimin oğlu! Kardeşimin ne kadar borcu var?' diye sordu. Abdullah miktarı gizleyip: 'Yüz bin' dedi. Hakîm: 'Vallahi mallarınızın buna yeteceğini sanmıyorum' dedi. Abdullah ona: 'Ya iki milyon iki yüz bin olsaydı?' deyince, Hakîm: 'Bunu ödeyebileceğinizi sanmıyorum; eğer bir kısmını ödemekte acze düşerseniz benden yardım isteyin' dedi. Zübeyr, Gabe arazisini yüz yetmiş bine satın almıştı; Abdullah ise onu bir milyon altı yüz bine sattı. Sonra halka seslenerek: 'Zübeyr üzerinde hakkı olan herkes Gabe'ye gelsin!' dedi. Yanına gelen Abdullah b. Ca'fer'in Zübeyr üzerinde dört yüz bin alacağı vardı. Abdullah b. ez-Zübeyr'e: 'Dilerseniz bunu size bağışlayayım' dedi. Abdullah: 'Hayır' dedi. İbn Ca'fer: 'Dilerseniz, diğer borçlarınızı ertelerken bunu da erteleyebilirsiniz' dedi. Abdullah yine: 'Hayır' dedi. Bunun üzerine İbn Ca'fer: 'O halde bana bir parça arazi verin' dedi. Abdullah b. ez-Zübeyr: 'Şuradan şuraya kadar olan kısım senindir' dedi. Böylece Abdullah malların bir kısmını sattı ve borcu eksiksiz ödedi; araziden geriye dört buçuk hisse kaldı. Sonra Muaviye'nin yanına gitti; yanında Amr b. Osman, Münzir b. ez-Zübeyr ve İbn Zem'a oturuyordu. Muaviye: 'Gabe kaça değer biçildi?' diye sordu. Abdullah: 'Her hisse yüz bine' dedi. Muaviye: 'Kaç hisse kaldı?' diye sorunca, Abdullah: 'Dört buçuk hisse' dedi. Münzir b. ez-Zübeyr: 'Ben bir hisseyi yüz bine aldım' dedi. Amr b. Osman: 'Ben bir hisseyi yüzbine aldım' dedi. İbn Zem'a da: 'Ben bir hisseyi yüz bine aldım' dedi. Muaviye: 'Ne kadar kaldı?' diye sordu. Abdullah: 'Bir buçuk hisse' dedi. Muaviye: 'Onu yüz elli bine aldım' dedi. Abdullah b. Ca'fer de kendi payını Muaviye'ye altı yüz bine sattı. Abdullah b. ez-Zübeyr borçları ödemeyi bitirince, Zübeyr'in oğulları: 'Mirasımızı aramızda taksim et' dediler. O: 'Hayır, vallahi dört yıl boyunca hac mevsiminde: Zübeyr üzerinde alacağı olan varsa gelsin, borcunu ödeyelim diye ilan edinceye kadar aranızda taksim etmeyeceğim' dedi. Her yıl hac mevsiminde böyle ilan etti ve dört yıl geçince mirası aralarında paylaştırdı. Zübeyr'in dört hanımı vardı; vasiyet edilen üçte bir ayrıldıktan sonra her eşe bir milyon iki yüz bin düştü. Toplam mal varlığı ise elli milyon iki yüz bindi.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Zübeyr, kendisine emanet edilen parayı borç saydı ve borçlarının dikkatle ödenmesini sağladı.
Rivayet, Zübeyr ile oğlunun konuşmasını Cemel Savaşı sırasında aktarır. Zübeyr borcundan söz etmiş ve oğluna bunu ödemesini emretmiştir.
Borç: alınan para, geri ödenmesi gereken bir borca dönüşür.
Zübeyr’in sahip olduğu ve oğlunun borçları ödemek için kullandığı bir arazi parçasının adı.
Borçlar ödendikten sonra yerine getirilen, mal varlığının en fazla üçte biri üzerindeki tasarruf.
Âlimler buradan, kişinin vefatında borcun mirasın paylaşılmasından önce geldiği sonucunu çıkarırlar. Zübeyr, kendisine emanet edilen parayı borç saymış ve böylece geri ödeme sorumluluğunu üstlenmeye devam etmiştir. Rivayet ayrıca Allah’a tevekkülün fiilî çabayla birlikte olması gerektiğini gösterir: Abdullah mallarını satmış, alacaklıları aramış ve talepler bildirilebilsin diye mirasın paylaşımını ertelemiştir. Mirasçılar lehine vasiyet, bilinen şu kuralla sınırlandırılır: diğer mirasçıların rızası olmadan bir mirasçıya vasiyet yoluyla ek pay verilemez.
- Başkalarının haklarını korumak için borçları ve emanet edilen paraları açıkça kayıt altına al.
- Mirası mirasçılar arasında paylaştırmadan önce borçları tereke üzerinden öde.
- Allah’a tevekkül ederken mali yükümlülükleri yerine getirmek için dikkatli ve dürüst adımlar at.
Bu sahih rivayet malın paylaşımını ele alır ve miraslar ile alacak taleplerine ilişkin daha geniş kuralları anlamlandırmaya yardımcı olur.
Sahih al-Bukhari · #3094 (Sahih)Bu sahih rivayet malın paylaşımını ele alır ve Zübeyr’in mirasının tasfiyesi için uygun bir karşılaştırma sunar.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.