Sahih al-Bukhari, 4418. hadis
Ka'b ibn Malik rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Ka'b ibn Malik tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ، تَبُوكَ قَالَ كَعْبٌ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ، غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ، وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ، عَنْهَا إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ، حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ، وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا، كَانَ مِنْ خَبَرِي أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَاللَّهِ مَا اجْتَمَعَتْ عِنْدِي قَبْلَهُ رَاحِلَتَانِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ غَزْوَةً إِلاَّ وَرَّى بِغَيْرِهَا، حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ، غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ، وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا، فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ، فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ، وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثِيرٌ، وَلاَ يَجْمَعُهُمْ كِتَابٌ حَافِظٌ ـ يُرِيدُ الدِّيوَانَ ـ قَالَ كَعْبٌ فَمَا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ إِلاَّ ظَنَّ أَنْ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْىُ اللَّهِ، وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتِ الثِّمَارُ وَالظِّلاَلُ، وَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ، فَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَىْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَيْهِ. فَلَمْ يَزَلْ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اشْتَدَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ، فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا، فَقُلْتُ أَتَجَهَّزُ بَعْدَهُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ، فَغَدَوْتُ بَعْدَ أَنْ فَصَلُوا لأَتَجَهَّزَ، فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، ثُمَّ غَدَوْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَلَمْ يَزَلْ بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ، وَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ، وَلَيْتَنِي فَعَلْتُ، فَلَمْ يُقَدَّرْ لِي ذَلِكَ، فَكُنْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطُفْتُ فِيهِمْ، أَحْزَنَنِي أَنِّي لاَ أَرَى إِلاَّ رَجُلاً مَغْمُوصًا عَلَيْهِ النِّفَاقُ أَوْ رَجُلاً مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنَ الضُّعَفَاءِ، وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ، فَقَالَ وَهْوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ " مَا فَعَلَ كَعْبٌ ". فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَنَظَرُهُ فِي عِطْفِهِ. فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ، وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا. فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّهُ تَوَجَّهَ قَافِلاً حَضَرَنِي هَمِّي، وَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَاسْتَعَنْتُ عَلَى ذَلِكَ بِكُلِّ ذِي رَأْىٍ مِنْ أَهْلِي، فَلَمَّا قِيلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ، وَعَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَخْرُجَ مِنْهُ أَبَدًا بِشَىْءٍ فِيهِ كَذِبٌ، فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ، وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا، وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَيَرْكَعُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ، فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ، فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ، وَيَحْلِفُونَ لَهُ، وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ، وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ، وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ، فَجِئْتُهُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ، ثُمَّ قَالَ " تَعَالَ ". فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَالَ لِي " مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ ". فَقُلْتُ بَلَى، إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا، لَرَأَيْتُ أَنْ سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ، وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً، وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَىَّ، وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ، لاَ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي مِنْ عُذْرٍ، وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ، فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ ". فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي، فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ كُنْتَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا، وَلَقَدْ عَجَزْتَ أَنْ لاَ تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا اعْتَذَرَ إِلَيْهِ الْمُتَخَلِّفُونَ، قَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكَ، فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبُ نَفْسِي، ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي أَحَدٌ قَالُوا نَعَمْ، رَجُلاَنِ قَالاَ مِثْلَ مَا قُلْتَ، فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ. فَقُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيُّ وَهِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ. فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا إِسْوَةٌ، فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي، وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ، فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَتَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ فِي نَفْسِي الأَرْضُ، فَمَا هِيَ الَّتِي أَعْرِفُ، فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، فَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ، وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ، فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلاَةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَطُوفُ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ، وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهْوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلاَةِ، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلاَمِ عَلَىَّ أَمْ لاَ ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ فَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ، فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلاَتِي أَقْبَلَ إِلَىَّ، وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي، حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَىَّ ذَلِكَ مِنْ جَفْوَةِ النَّاسِ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهْوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ، فَقُلْتُ يَا أَبَا قَتَادَةَ، أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ. فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَفَاضَتْ عَيْنَاىَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ، قَالَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي بِسُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ أَنْبَاطِ أَهْلِ الشَّأْمِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ، حَتَّى إِذَا جَاءَنِي دَفَعَ إِلَىَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ، فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ، وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلاَ مَضْيَعَةٍ، فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ. فَقُلْتُ لَمَّا قَرَأْتُهَا وَهَذَا أَيْضًا مِنَ الْبَلاَءِ. فَتَيَمَّمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهُ بِهَا، حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً مِنَ الْخَمْسِينَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا وَلاَ تَقْرَبْهَا. وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ مِثْلَ ذَلِكَ، فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَتَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الأَمْرِ. قَالَ كَعْبٌ فَجَاءَتِ امْرَأَةُ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ " لاَ وَلَكِنْ لاَ يَقْرَبْكِ ". قَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَىْءٍ، وَاللَّهِ مَا زَالَ يَبْكِي مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ إِلَى يَوْمِهِ هَذَا. فَقَالَ لِي بَعْضُ أَهْلِي لَوِ اسْتَأْذَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَتِكَ كَمَا أَذِنَ لاِمْرَأَةِ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ أَنْ تَخْدُمَهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَسْتَأْذِنُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يُدْرِينِي مَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنْتُهُ فِيهَا وَأَنَا رَجُلٌ شَابٌّ فَلَبِثْتُ بَعْدَ ذَلِكَ عَشْرَ لَيَالٍ حَتَّى كَمَلَتْ لَنَا خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِنَا، فَلَمَّا صَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ صُبْحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، وَأَنَا عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي ذَكَرَ اللَّهُ، قَدْ ضَاقَتْ عَلَىَّ نَفْسِي، وَضَاقَتْ عَلَىَّ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ، سَمِعْتُ صَوْتَ صَارِخٍ أَوْفَى عَلَى جَبَلِ سَلْعٍ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ، أَبْشِرْ. قَالَ فَخَرَرْتُ سَاجِدًا، وَعَرَفْتُ أَنْ قَدْ جَاءَ فَرَجٌ، وَآذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى صَلاَةَ الْفَجْرِ، فَذَهَبَ النَّاسُ يُبَشِّرُونَنَا، وَذَهَبَ قِبَلَ صَاحِبَىَّ مُبَشِّرُونَ، وَرَكَضَ إِلَىَّ رَجُلٌ فَرَسًا، وَسَعَى سَاعٍ مِنْ أَسْلَمَ فَأَوْفَى عَلَى الْجَبَلِ وَكَانَ الصَّوْتُ أَسْرَعَ مِنَ الْفَرَسِ، فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي نَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ، فَكَسَوْتُهُ إِيَّاهُمَا بِبُشْرَاهُ، وَاللَّهِ مَا أَمْلِكُ غَيْرَهُمَا يَوْمَئِذٍ، وَاسْتَعَرْتُ ثَوْبَيْنِ فَلَبِسْتُهُمَا، وَانْطَلَقْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَتَلَقَّانِي النَّاسُ فَوْجًا فَوْجًا يُهَنُّونِي بِالتَّوْبَةِ، يَقُولُونَ لِتَهْنِكَ تَوْبَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ. قَالَ كَعْبٌ حَتَّى دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ، فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ حَوْلَهُ النَّاسُ فَقَامَ إِلَىَّ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّانِي، وَاللَّهِ مَا قَامَ إِلَىَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ غَيْرُهُ، وَلاَ أَنْسَاهَا لِطَلْحَةَ، قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ " أَبْشِرْ بِخَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ ". قَالَ قُلْتُ أَمِنْ عِنْدِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ قَالَ " لاَ، بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ". وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ، فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِ اللَّهِ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ". قُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ إِنَّمَا نَجَّانِي بِالصِّدْقِ، وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا مَا بَقِيتُ، فَوَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي، مَا تَعَمَّدْتُ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا كَذِبًا، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِي اللَّهُ فِيمَا بَقِيتُ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم {لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ} إِلَى قَوْلِهِ {وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ} فَوَاللَّهِ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ قَطُّ بَعْدَ أَنْ هَدَانِي لِلإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ، فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا، فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أَنْزَلَ الْوَحْىَ شَرَّ مَا قَالَ لأَحَدٍ، فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}. قَالَ كَعْبٌ وَكُنَّا تَخَلَّفْنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ عَنْ أَمْرِ أُولَئِكَ الَّذِينَ قَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَلَفُوا لَهُ، فَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَأَرْجَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَنَا حَتَّى قَضَى اللَّهُ فِيهِ، فَبِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ {وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا} وَلَيْسَ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ مِمَّا خُلِّفْنَا عَنِ الْغَزْوِ إِنَّمَا هُوَ تَخْلِيفُهُ إِيَّانَا وَإِرْجَاؤُهُ أَمْرَنَا عَمَّنْ حَلَفَ لَهُ وَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ، فَقَبِلَ مِنْهُ.
Yahya b. Bükeyr bize rivayet etti, Leys bize rivayet etti, Ukayl'den, İbn Şihab'dan, Abdurrahman b. Abdullah b. Ka'b b. Malik'ten; o da Abdullah b. Ka'b b. Malik'ten nakletti —ki kendisi Ka'b kör olduğunda onun rehberi olan oğullarından biriydi— dedi ki: Ka'b b. Malik'i Tebük seferinden geri kaldığı olayı anlatırken işittim. Ka'b şöyle dedi:
"Resûlullah ﷺ ile birlikte çıktığı hiçbir gazveden geri kalmadım, yalnızca Tebük Gazvesi'nden geri kaldım. Bedir Gazvesi'nden de geri kalmıştım ancak Allah, ondan geri kalanları kınamadı; çünkü Resûlullah ﷺ aslında sadece Kureyş'in kervanını hedefleyerek yola çıkmıştı, nihayet Allah onları düşmanlarıyla randevusuz bir şekilde karşılaştırdı. Ben Resûlullah ﷺ ile birlikte İslâm üzerine biat ettiğimiz Akabe Gecesi'nde bulundum ve Bedir savaşı insanlar arasında daha meşhur olsa bile, o geceyi Bedir'e değişmem. Durumuma gelince; o gazvede Resûlullah ﷺ'den geri kaldığım sırada hiç olmadığım kadar güçlü ve varlıklıydım. Vallahi, o gazve için iki bineği bir araya getirmeden önce yanımda hiç iki bineğim olmamıştı. Resûlullah ﷺ bir gazveye niyet ettiğinde, genellikle başka bir yere gidiyormuş gibi yapardı, ta ki bu gazveye kadar. Resûlullah ﷺ bu gazveye şiddetli sıcakta, uzun bir yolculuk, çöl ve kalabalık bir düşmana karşı çıktı. Müslümanlara durumlarını açıkça bildirdi ki savaş hazırlıklarını yapsınlar ve gitmek istediği yeri onlara haber verdi. Resûlullah ﷺ ile birlikte çok sayıda Müslüman vardı ve onları kapsayacak bir kayıt defteri yoktu." Ka'b devamla dedi ki: "Geri kalmak isteyen herkes, hakkında Allah'tan bir vahiy inmedikçe durumunun gizli kalacağını sanıyordu. Resûlullah ﷺ bu gazveye meyvelerin olgunlaştığı ve gölgelerin hoş olduğu bir zamanda çıktı. Resûlullah ﷺ ve Müslümanlar hazırlandı; ben de onlarla birlikte hazırlanmak için sabahları çıkıyor ama hiçbir şey yapmadan dönüyordum ve kendi kendime 'Buna gücüm yeter' diyordum. Bu hal böylece sürüp gitti, insanlar ciddiyetle hazırlandı ve Resûlullah ﷺ yanındaki Müslümanlarla birlikte yola çıktı, ben ise teçhizatımdan hiçbir şey tamamlamamıştım. Kendi kendime 'Onlardan bir-iki gün sonra hazırlanıp onlara yetişirim' dedim. Onlar ayrıldıktan sonra ertesi sabah hazırlanmak için çıktım ama hiçbir şey yapmadan döndüm. Sonra tekrar çıktım, yine hiçbir şey yapmadan döndüm. Bu hal sürdü, onlar hızla uzaklaştı ve gazve kaçtı. O zaman bile onlara yetişmek için yola çıkmayı düşündüm, keşke yapsaydım! Ama bu bana nasip olmadı. Resûlullah ﷺ ayrıldıktan sonra insanların arasına çıktığımda, etrafımda münafıklıkla suçlanan biri veya Allah'ın mazur gördüğü zayıflardan başkasını görmemek beni üzüyordu. Resûlullah ﷺ Tebük'e varıncaya kadar beni anmadı. Tebük'te insanlar arasında otururken 'Ka'b ne yaptı?' diye sordu. Beni Selame'den bir adam: 'Ey Allah'ın Resûlü! Onu iki hırkası ve kendine hayranlığı alıkoydu' dedi. Bunun üzerine Muaz b. Cebel: 'Ne kötü söyledin! Vallahi ey Allah'ın Resûlü, biz ondan hayırdan başka bir şey bilmiyoruz' dedi. Resûlullah ﷺ sustu." Ka'b b. Malik devam etti: "Onun Medine'ye dönüş yolunda olduğunu duyunca tasam arttı ve yalan özürler düşünmeye başladım; 'Yarın onun öfkesinden nasıl kurtulurum?' diyordum. Bu konuda ailemden görüş sahibi olan herkese danıştım. Ancak Resûlullah ﷺ'ün yaklaştığı haberi gelince batıl düşünceler zihnimden silindi ve yalanla bu işten kurtulamayacağımı anladım. Doğruyu söylemeye kesin karar verdim. Resûlullah ﷺ sabahleyin geldi. Seferden döndüğünde önce mescide girer, orada iki rekat namaz kılar, sonra insanlar için otururdu. Bunu yaptığında geride kalanlar gelip özür dilemeye ve yemin etmeye başladılar; seksenden fazla kişiydiler. Resûlullah ﷺ onların zahiri özürlerini kabul etti, biatlerini aldı, onlar için istiğfar etti ve kalplerindeki sırları Allah'a havale etti. Ben yanına geldim, selam verdiğimde öfkeli birinin tebessümü gibi tebessüm etti ve 'Gel' dedi. Yürüyüp önüne oturdum. Bana: 'Seni geri koyan nedir? Bineğini satın almamış mıydın?' diye sordu. Dedim ki: 'Evet. Vallahi, dünya ehlinden senin dışında biriyle otursaydım, bir özürle öfkesinden kurtulabileceğimi sanırdım; bana tartışma yeteneği verilmiştir. Ama vallahi biliyorum ki bugün seni razı etmek için yalan söylersem, Allah yakında seni bana öfkelendirir. Eğer doğruyu söylersem ve sen buna kızarsan, Allah'ın affını umarım. Hayır, vallahi benim hiçbir özrüm yoktu. Vallahi senden geri kaldığım zamanki kadar güçlü ve varlıklı olmamıştım.' Resûlullah ﷺ: 'Bu adam doğru söylemiştir. Allah senin hakkında hüküm verinceye kadar kalk' buyurdu. Kalktım, Beni Selame'den bazı adamlar peşimden geldi ve: 'Vallahi daha önce bir günah işlediğini bilmezdik. Geride kalanların Resûlullah ﷺ'e sunduğu gibi özür sunamadın; Resûlullah ﷺ'ün senin için istiğfar etmesi yeterli olurdu' dediler. Vallahi beni o kadar kınadılar ki geri dönüp kendimi yalanlamak istedim. Sonra onlara: 'Benimle aynı duruma düşen başka biri var mı?' diye sordum. 'Evet, senin söylediğin gibi söyleyen ve sana denilenin aynısı kendilerine söylenen iki adam var' dediler. 'Onlar kim?' diye sordum. 'Mürare b. er-Rebi el-Amrî ve Hilâl b. Ümeyye el-Vâkıfî' dediler. Bana Bedir'e katılmış iki salih adamı örnek gösterdiler. Onları anınca kararlılığım arttı. Resûlullah ﷺ, geride kalanlardan biz üçüyle konuşmayı Müslümanlara yasakladı. İnsanlar bizden uzak durdu ve tavırları değişti, öyle ki yeryüzü bana yabancılaştı, tanıyamaz oldum. Elli gece böyle kaldık. İki arkadaşım evlerine kapanıp ağladılar, ben ise en genç ve en dayanıklılarıydım; dışarı çıkıp Müslümanlarla namaz kılıyor, çarşıda dolaşıyordum ama kimse benimle konuşmuyordu. Namazdan sonra meclisinde oturan Resûlullah ﷺ'e gelip selam veriyor, dudaklarını selamıma karşılık hareket ettirip ettirmediğini merak ediyordum. Sonra yakınında namaz kılıyor, gizlice ona bakıyordum; namaza yöneldiğimde o bana yöneliyor, ben ona baktığımda ise yüzünü çeviriyordu. İnsanların bu sert tutumu uzayınca, amcamın oğlu ve en sevdiğim kişi olan Ebu Katade'nin bahçe duvarına tırmandım ve ona selam verdim. Vallahi selamımı almadı. 'Ey Ebu Katade! Seni Allah'a and olsun, Allah'ı ve Resûlü'nü sevdiğimi bilir misin?' dedim. Sustu. Tekrar Allah'a and vererek sordum, sustu. Üçüncü kez sorunca: 'Allah ve Resûlü daha iyi bilir' dedi. Gözlerim yaşardı, dönüp duvardan atladım." Ka'b ekledi: "Medine çarşısında yürürken Şam'dan yiyecek satmaya gelen bir Nebati'nin 'Ka'b b. Malik'i kim gösterir?' dediğini duydum. İnsanlar onu işaret ederek yönlendirdiler, yanıma gelince Gassan kralından bir mektup verdi. Mektupta: 'Bundan sonra, dostunun sana cefa ettiğini duydum. Allah seni hor görülen veya kaybolmuş bir yerde bırakmaz. Bize katıl, seni teselli edelim' yazıyordu. Okuyunca: 'Bu da bir imtihandır' dedim. Mektubu tandıra attım ve yaktım. Ellinci gecenin kırkıncı gecesinde Resûlullah ﷺ'ün elçisi gelip: 'Resûlullah ﷺ hanımından ayrı durmanı emrediyor' dedi. 'Boşayayım mı, ne yapayım?' diye sordum. 'Hayır, sadece ayrı dur ve yaklaşma' dedi. Aynı emir iki arkadaşıma da gönderildi. Hanımıma: 'Ailene git, Allah bu konuda hüküm verinceye kadar yanında kal' dedim." Ka'b dedi ki: "Hilâl b. Ümeyye'nin hanımı Resûlullah ﷺ'e gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü, Hilâl b. Ümeyye hizmetçisi olmayan yaşlı, çaresiz bir adamdır. Ona hizmet etmemi uygun görmez misiniz?' dedi. Resûlullah ﷺ: 'Hayır, hizmet et ama sana yaklaşmasın' buyurdu. Kadın: 'Vallahi onun hiçbir şeye mecali yok, vallahi bu olaydan bugüne kadar hep ağlıyor' dedi. Ailemden bazıları: 'Resûlullah ﷺ'den hanımın için izin isteseydin ya, Hilâl b. Ümeyye'nin hanımına izin verdiği gibi' dediler. Ben: 'Vallahi Resûlullah ﷺ'den onun için izin istemem; ben genç bir adamken izin istersem ne diyeceğini bilemem' dedim. Bundan sonra Resûlullah ﷺ'ün bizimle konuşmayı yasakladığı andan itibaren ellinci gece tamamlanıncaya kadar on gece daha bekledim. Ellinci gecenin sabahında fecr namazını kılıp evlerimizden birinin damında otururken, Allah'ın tarif ettiği hal üzereydim; nefsim daralmış, yeryüzü genişliğine rağmen bana dar gelmişti. Derken Selâ Dağı'nın tepesine çıkan birinin en yüksek sesiyle: 'Ey Ka'b b. Malik! Müjde!' diye bağırdığını duydum. Secdeye kapandım ve ferahlığın geldiğini anladım. Resûlullah ﷺ fecr namazını kıldıktan sonra Allah'ın tövbemizi kabul ettiğini duyurmuştu. İnsanlar bize müjde vermeye koştular. İki arkadaşıma müjdeleyenler gitti, bana bir atlı koştu, Eslem kabilesinden bir koşucu dağa tırmandı; sesi attan daha hızlıydı. Sesini duyduğum kişi müjde vermek için yanıma gelince üzerimdeki iki elbisemi çıkarıp ona giydirdim; vallahi o gün başka elbisem yoktu. İki elbise ödünç alıp giydim ve Resûlullah ﷺ'e gittim. İnsanlar bölük bölük karşıma çıkıp tövbemin kabulünü tebrik ediyor, 'Allah'ın tövbeni kabulü mübarek olsun' diyorlardı." Ka'b dedi ki: "Mescide girdiğimde Resûlullah ﷺ oturuyordu, etrafında insanlar vardı. Talha b. Ubeydullah koşarak yanıma geldi, elimi sıkıp tebrik etti. Vallahi Muhacirlerden onun dışında kimse ayağa kalkmadı, bunu Talha için unutmam." Ka'b ekledi: "Resûlullah ﷺ'e selam verdiğimde yüzü sevinçten parlıyordu ve: 'Annenin seni doğurduğu günden beri geçirdiğin en hayırlı günle müjdelen' buyurdu. 'Bu sizden mi ey Allah'ın Resûlü, yoksa Allah'tan mı?' diye sordum. 'Hayır, Allah'tandır' buyurdu. Resûlullah ﷺ sevindiğinde yüzü ay parçası gibi parlardı, biz bunu bilirdik. Önüne oturduğumda: 'Ey Allah'ın Resûlü, tövbemin gereği olarak malımı Allah ve Resûlü için sadaka olarak vereceğim' dedim. Resûlullah ﷺ: 'Malının bir kısmını yanında tut, bu senin için daha hayırlıdır' buyurdu. Ben de: 'Hayber'deki payımı yanımda tutacağım' dedim. Sonra: 'Ey Allah'ın Resûlü, Allah beni doğruluk sayesinde kurtardı; tövbemin bir parçası olarak yaşadığım sürece sadece doğruyu söyleyeceğim. Vallahi, Resûlullah ﷺ'e bunu söylediğim andan bugüne kadar doğrulukta Allah'ın beni imtihan ettiği gibi imtihan edilen başka bir Müslüman bilmiyorum. O günden bugüne kasten yalan söylemedim ve Allah'ın ömrümün geri kalanında beni korumasını umuyorum' dedim. Allah, Resûlü'ne şu ayeti indirdi: {Andolsun Allah, Peygamberi ve Muhacirleri affetti...} {Sadıklarla beraber olun} ayetine kadar. Vallahi, İslâm'a hidayet edildikten sonra Allah'ın bana lütfettiği en büyük nimet, Resûlullah ﷺ'e yalan söylemeyip helak olan yalancılar gibi helak olmamamdır. Çünkü Allah yalancılar hakkında, kimse için söylemediği en kötü sözü söylemiştir: {Döndüğünüzde size Allah adına yemin edeceklerdir...} {Allah fasıklar topluluğundan razı olmaz} ayetine kadar." Ka'b son olarak dedi ki: "Biz üç kişi, Resûlullah ﷺ'ün yeminlerini kabul edip biatlerini aldığı ve mağfiret dilediği kimselerden tamamen farklıydık. Resûlullah ﷺ bizim işimizi Allah hüküm verinceye kadar erteledi. İşte Allah'ın {Ve geri bırakılan üç kişiye de} sözü budur. Burada kastedilen gazveden geri kalmamız değil, yemin edip özür beyan edenlerin aksine, hakkımızdaki hükmün ertelenmesidir.
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Kaʿb gerçeği seçti ve Allah tövbesini kabul edinceye kadar sebat etti.
Hadis, geçerli bir mazeret olmaksızın Tebük seferine katılmayan Kaʿb ibn Malik, Murara ibn ar-Rabiʿ ve Hilal ibn Umayya’yı anlatır. Kaʿb kusurunu dürüstçe dile getirmiş; elli gecenin ardından tövbelerinin kabul edildiği duyurulmuştur.
Peygamber ﷺ’in Müslümanlarla birlikte yöneldiği, Arap Yarımadası’nın kuzeyindeki bir yer.
Allah’a içtenlikle dönmek, günahtan pişman olmak ve itaat yolunu seçmek.
Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla verilen gönüllü bağış.
Klasik âlimler, acı sonuçları olsa bile doğruluğun geçici fayda sağlayan bir yalandan daha iyi olduğunu vurgular. Bu anlatı, samimi tövbenin hatayı kabul etmekle ve itaate bağlı kalmakla birlikte yürüdüğünü de öğretir. Âlimler, Peygamber ﷺ’in insanların dışa vurdukları beyanlarına göre hüküm verdiğini, iç dünyalarını ise Allah’ın bildiğini belirtir. Kaʿb’ın bütün malını bağışlama teklifi uygun görülmemiştir: Tövbe aşırılık gerektirmez; malın bir kısmını elde tutmak daha iyi olabilir.
- Kısa vadede bahane üretmek daha kolay görünse bile hataların konusunda doğruyu söyle.
- Gerekli iyi işleri erteleme: Küçük ertelemeler büyük bir ihmale dönüşebilir.
- Samimi bir değişimle tövbe et ve doğrudan imtihan sona erdikten sonra da dürüstlüğe bağlı kal.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.