Sahih al-Bukhari, 4513. hadis
Abdullah ibn Umar rivayet etti. Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Abdullah ibn Umar tarafından rivayet edildi
Sahih al-Bukhari bir bütün olarak sahih kabul edilir.
Rivayet
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَتَاهُ رَجُلاَنِ فِي فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ ضُيِّعُوا، وَأَنْتَ ابْنُ عُمَرَ وَصَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَخْرُجَ فَقَالَ يَمْنَعُنِي أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ دَمَ أَخِي. فَقَالاَ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ {وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ } فَقَالَ قَاتَلْنَا حَتَّى لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ، وَكَانَ الدِّينُ لِلَّهِ، وَأَنْتُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ، وَيَكُونَ الدِّينُ لِغَيْرِ اللَّهِ. وَزَادَ عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي فُلاَنٌ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو الْمَعَافِرِيِّ، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ تَحُجَّ عَامًا وَتَعْتَمِرَ عَامًا، وَتَتْرُكَ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَقَدْ عَلِمْتَ مَا رَغَّبَ اللَّهُ فِيهِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ إِيمَانٍ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَالصَّلاَةِ الْخَمْسِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَدَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ. قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ {وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا} {إِلَى أَمْرِ اللَّهِ} {قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ} قَالَ فَعَلْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الإِسْلاَمُ قَلِيلاً، فَكَانَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فِي دِينِهِ إِمَّا قَتَلُوهُ، وَإِمَّا يُعَذِّبُوهُ، حَتَّى كَثُرَ الإِسْلاَمُ فَلَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ. قَالَ فَمَا قَوْلُكَ فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ قَالَ أَمَّا عُثْمَانُ فَكَأَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا أَنْتُمْ فَكَرِهْتُمْ أَنْ تَعْفُوا عَنْهُ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَتَنُهُ. وَأَشَارَ بِيَدِهِ فَقَالَ هَذَا بَيْتُهُ حَيْثُ تَرَوْنَ.
Nâfi‘ rivayet etti: İbn ez-Zübeyr fitnesi sırasında iki adam İbn Ömer’e gelerek dedi ki:
“İnsanlar perişan oldu; sen Ömer’in oğlu ve Peygamber’in ﷺ ashâbısın, seni harekete geçmekten alıkoyan nedir?” O şöyle cevap verdi: “Beni alıkoyan şey, Allah’ın kardeşimin kanını dökmeyi haram kılmasıdır.” Dediler ki: “Allah ‘Fitne ortadan kalkıncaya kadar onlarla savaşın’ demedi mi?” İbn Ömer dedi ki: “Biz fitne ortadan kalkıncaya ve din yalnızca Allah için oluncaya kadar savaştık. Siz ise fitne çıkması ve dinin Allah’tan başkası için olması uğruna savaşmak istiyorsunuz.” Başka bir senedle Nâfi‘ten rivayetle: Bir adam İbn Ömer’e gelip dedi ki: “Ey Ebû Abdurrahman! Allah’ın cihada ne kadar teşvik ettiğini bildiğin hâlde, bir yıl haccedip diğer yıl umre yapmaya seni sevk eden sebep nedir ve neden Allah yolundaki cihadı terk ediyorsun?” İbn Ömer cevap verdi: “Ey kardeşimin oğlu! İslam beş temel üzerine bina edilmiştir: Allah’a ve Resûlü’ne ﷺ iman etmek, beş vakit namaz, Ramazan orucu, zekât vermek ve Beyt’i hac etmek.” Adam dedi ki: “Ey Ebû Abdurrahman! Allah’ın Kitab’ında zikrettiği ‘Müminlerden iki grup birbirleriyle savaşırlarsa aralarını düzeltin’ ve ‘Fitne ortadan kalkıncaya kadar onlarla savaşın’ ayetlerini duymuyor musun?” İbn Ömer dedi ki: “Biz bunu Resûlullah ﷺ zamanında yaptık; o dönemde İslam azdı ve kişi dini sebebiyle ya öldürülerek ya da işkence görerek fitneye maruz kalıyordu. Ancak İslam yayılınca artık fitne kalmadı.” Adam sordu: “Ali ve Osman hakkındaki görüşün nedir?” İbn Ömer cevap verdi: “Osman’a gelince, sanki Allah onu affetmiş gibi görünüyor, fakat siz onun affedilmesini hoş görmüyorsunuz. Ali’ye gelince, o Resûlullah’ın ﷺ amcasının oğlu ve damadıdır.” Sonra eliyle işaret ederek dedi ki: “İşte onun evi, gördüğünüz yerdedir.”
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
İbn Ömer, kardeşlerinin kanını dökecek çatışmalardan kaçındı ve fitnenin anlamını açıkladı.
Metin, ilk konuşmayı İbnü’z-Zübeyr çevresindeki fitne dönemine yerleştirir. İkinci bir rivayet zincirinde İbn Ömer’e neden savaşa katılmadığı sorulur; o da Peygamber ﷺ dönemindeki savaşın, din sebebiyle uygulanan zulmü sona erdirmeyi hedeflediğini söyler.
Bir imtihan veya kargaşa; bu bağlamda din sebebiyle zulüm ve şiddetli ayrışma anlamına gelir.
Bu pasajda kelime silahlı mücadeleyi ifade eder; metin böyle bir mücadelenin hangi durumlarda meşru olduğunu ele alır.
İbn Ömer’in sözünü ettiği temel ibadetler: iman, namaz, oruç, zekât ve hac.
Klasik âlimler, İbn Ömer’in savaşla ilgili ayetleri bağlamları içinde değerlendirdiğini vurgular: amaç, Müslümanlar arasında çatışma çıkarmak değil, din sebebiyle zulmü sona erdirmektir. Onun cevabı, haksız yere kan dökmenin haram oluşunu ve Müslümanlar arasında uzlaşmanın önemini öne çıkarır. Beş şartın anılması temel yükümlülükleri gösterir; diğer dinî yükümlülükleri dışlamaz. Fıkıh mezhepleri silahlı mücadele ve isyan konularını belirli kurallar ve şartlar çerçevesinde ele alır; bunları kişilere savaşma veya şiddet uygulama izni saymaz.
- Başkaları tırmanmayı teşvik etse bile masumların hayatını tehlikeye sokan söz ve davranışlardan kaçının.
- Savaşla ilgili ayetleri bağlamı içinde okuyun ve sloganlardan ziyade uzman bilgisine önem verin.
- İslam’ın temel şartlarına bağlı kalın; ayrışma durumunda uzlaşmayı ve adaleti gözetin.
Bu sahih hadis de İslam’ın temel şartlarından söz eder ve İbn Ömer’in cevabını bağlamına yerleştirmeye yardımcı olur.
Sahih al-Bukhari · #4514 (Sahih)Bu rivayet, İbn Ömer’in İbnü’z-Zübeyr çevresindeki fitne sırasında çatışmadan kaçınmasını ele alır ve ilk pasajla yakından ilişkilidir.
Sahih al-Bukhari · #4515 (Sahih)Bu versiyon fitne hakkındaki konuşmayı tekrarlar ve İbn Ömer’in tutumuna ilişkin açıklamaları karşılaştırmaya yardımcı olur.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.