Sahih al-Bukhari, 6899. hadis
Kendi çevirimiz ve açıklamamızla birlikte Arapça metin.
Rivayet
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مِنْ آلِ أَبِي قِلاَبَةَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَبْرَزَ سَرِيرَهُ يَوْمًا لِلنَّاسِ، ثُمَّ أَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ قَالَ نَقُولُ الْقَسَامَةُ الْقَوَدُ بِهَا حَقٌّ، وَقَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ. قَالَ لِي مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلاَبَةَ وَنَصَبَنِي لِلنَّاسِ. فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدَكَ رُءُوسُ الأَجْنَادِ وَأَشْرَافُ الْعَرَبِ، أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ مُحْصَنٍ بِدِمَشْقَ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، لَمْ يَرَوْهُ أَكُنْتَ تَرْجُمُهُ قَالَ لاَ. قُلْتُ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ بِحِمْصَ أَنَّهُ سَرَقَ أَكُنْتَ تَقْطَعُهُ وَلَمْ يَرَوْهُ قَالَ لاَ. قُلْتُ فَوَاللَّهِ مَا قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ، إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ رَجُلٌ قَتَلَ بِجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ. فَقَالَ الْقَوْمُ أَوَلَيْسَ قَدْ حَدَّثَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي السَّرَقِ وَسَمَرَ الأَعْيُنَ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ. فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثَ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ أَنَّ نَفَرًا مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعُوهُ عَلَى الإِسْلاَمِ، فَاسْتَوْخَمُوا الأَرْضَ فَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ، فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ، فَتُصِيبُونَ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ". قَالُوا بَلَى، فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا، فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَطْرَدُوا النَّعَمَ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ فِي آثَارِهِمْ، فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِّعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ، وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا. قُلْتُ وَأَىُّ شَىْءٍ أَشَدُّ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا وَسَرَقُوا. فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّهِ إِنْ سَمِعْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ. فَقُلْتُ أَتَرُدُّ عَلَىَّ حَدِيثِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لاَ، وَلَكِنْ جِئْتَ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ، وَاللَّهِ لاَ يَزَالُ هَذَا الْجُنْدُ بِخَيْرٍ مَا عَاشَ هَذَا الشَّيْخُ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَ فِي هَذَا سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَتَحَدَّثُوا عِنْدَهُ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَقُتِلَ، فَخَرَجُوا بَعْدَهُ، فَإِذَا هُمْ بِصَاحِبِهِمْ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ، فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَاحِبُنَا كَانَ تَحَدَّثَ مَعَنَا، فَخَرَجَ بَيْنَ أَيْدِينَا، فَإِذَا نَحْنُ بِهِ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ. فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " بِمَنْ تَظُنُّونَ أَوْ تَرَوْنَ قَتَلَهُ ". قَالُوا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ. فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِ فَدَعَاهُمْ. فَقَالَ " آنْتُمْ قَتَلْتُمْ هَذَا ". قَالُوا لاَ. قَالَ " أَتَرْضَوْنَ نَفَلَ خَمْسِينَ مِنَ الْيَهُودِ مَا قَتَلُوهُ ". فَقَالُوا مَا يُبَالُونَ أَنْ يَقْتُلُونَا أَجْمَعِينَ ثُمَّ يَنْتَفِلُونَ. قَالَ " أَفَتَسْتَحِقُّونَ الدِّيَةَ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ ". قَالُوا مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ، فَوَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَتْ هُذَيْلٌ خَلَعُوا خَلِيعًا لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَطَرَقَ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَ الْيَمَنِ بِالْبَطْحَاءِ فَانْتَبَهَ لَهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَحَذَفَهُ بِالسَّيْفِ فَقَتَلَهُ، فَجَاءَتْ هُذَيْلٌ فَأَخَذُوا الْيَمَانِيَ فَرَفَعُوهُ إِلَى عُمَرَ بِالْمَوْسِمِ وَقَالُوا قَتَلَ صَاحِبَنَا. فَقَالَ إِنَّهُمْ قَدْ خَلَعُوهُ. فَقَالَ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْ هُذَيْلٍ مَا خَلَعُوهُ. قَالَ فَأَقْسَمَ مِنْهُمْ تِسْعَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً، وَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مِنَ الشَّأْمِ فَسَأَلُوهُ أَنْ يُقْسِمَ فَافْتَدَى يَمِينَهُ مِنْهُمْ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، فَأَدْخَلُوا مَكَانَهُ رَجُلاً آخَرَ، فَدَفَعَهُ إِلَى أَخِي الْمَقْتُولِ فَقُرِنَتْ يَدُهُ بِيَدِهِ، قَالُوا فَانْطَلَقَا وَالْخَمْسُونَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِنَخْلَةَ، أَخَذَتْهُمُ السَّمَاءُ فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي الْجَبَلِ، فَانْهَجَمَ الْغَارُ عَلَى الْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمَاتُوا جَمِيعًا، وَأَفْلَتَ الْقَرِينَانِ وَاتَّبَعَهُمَا حَجَرٌ فَكَسَرَ رِجْلَ أَخِي الْمَقْتُولِ، فَعَاشَ حَوْلاً ثُمَّ مَاتَ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ أَقَادَ رَجُلاً بِالْقَسَامَةِ ثُمَّ نَدِمَ بَعْدَ مَا صَنَعَ، فَأَمَرَ بِالْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمُحُوا مِنَ الدِّيوَانِ وَسَيَّرَهُمْ إِلَى الشَّأْمِ.
Kuteybe b. Saîd bize rivayet etti, Ebû Bişr İsmâil b. İbrâhim el-Esedî bize rivayet etti, Haccâc b. Ebî Osman bize rivayet etti, Ebû Recâ’, Âl-i Ebî Kilâbe’den bana rivayet etti, Ebû Kilâbe bana rivayet etti: Ömer b. Abdülazîz bir gün tahtını halk için dışarı çıkardı, sonra onlara izin verdi ve içeri girdiler. Dedi ki:
“Kasâme hakkında ne dersiniz?” Onlar: “Biz kasâme ile kısas yapılmasının hak olduğunu söyleriz; halifeler de bununla kısas uygulamışlardır” dediler. Bana dönerek: “Sen ne dersin ey Ebû Kilâbe?” dedi ve beni halkın önüne çıkardı. Ben de: “Ey Müminlerin Emîri! Yanında ordu komutanları ve Arap eşrafı var. Şayet bunlardan elli kişi, Dımaşk’ta muhsen (evli) bir adamın zina ettiğine dair şahitlik yapsalar ama fiilen görmemiş olsalar, onu recm eder miydin?” diye sordum. “Hayır” dedi. Devam ettim: “Şayet elli kişi, Humus’ta bir adamın hırsızlık yaptığına şahitlik yapsalar ama görmemiş olsalar, elini keser miydin?” Yine “Hayır” dedi. Bunun üzerine: “Vallahi, Resûlullah ﷺ asla kimseyi öldürmemiştir; ancak şu üç durumdan biri hariç: Nefsi sebebiyle (haksız yere) adam öldüren ve bu yüzden idam edilen kişi, ihsan (evlilik) sonrası zina eden kişi veya Allah ve Resûlü’ne karşı savaş açıp İslam’dan dönen kişi.” Topluluk dedi ki: “Enes b. Mâlik rivayet etmedi mi ki Resûlullah ﷺ hırsızlıkta elleri kesti, gözleri dağladı ve sonra onları güneşe attı?” Ben: “Size Enes’in hadisini anlatayım” dedim. “Enes bana anlattı: Ukl kabilesinden sekiz kişi Resûlullah ﷺ’a gelip İslam üzere biat ettiler. Ancak Medine’nin havası onlara dokundu ve hastalandılar. Resûlullah ﷺ’a şikayet ettiler. O da: ‘Deve çobanımızla birlikte çıkıp develerin sütünden ve idrarından içseniz ya?’ buyurdu. ‘Evet’ dediler. Çıktılar, süt ve idrardan içip iyileştiler. Sonra Resûlullah ﷺ’ın çobanını öldürdüler ve sürüyü sürüp götürdüler. Bu haber Resûlullah ﷺ’a ulaşınca peşlerine adam gönderdi; yakalanıp getirildiler. Emriyle elleri ve ayakları kesildi, gözleri dağlandı ve ölünceye kadar güneşte bırakıldılar.” Dedim ki: “Bu adamların yaptığından daha ağır ne olabilir? Hem dinden döndüler, hem adam öldürdüler hem de hırsızlık yaptılar.” Anbese b. Saîd: “Vallahi bugün duyduğum gibi bir şeyi hiç duymadım” dedi. “Hadisimi reddediyor musun ey Anbese?” diye sordum. “Hayır, fakat hadisi tam yerinde getirdin. Vallahi bu ordu, bu yaşlı zat (Ebû Kilâbe) aralarında yaşadığı sürece hayır üzere olmaya devam edecektir” dedi. Devam ettim: “Bu konuda Resûlullah ﷺ’dan bir sünnet daha vardır. Ensar’dan bir grup Peygamber ﷺ’ın yanına geldi, yanında konuştular. İçlerinden biri önlerinden çıktı ve öldürüldü. Peşinden çıktıklarında arkadaşlarını kanlar içinde buldular. Resûlullah ﷺ’a dönüp: ‘Ey Allah’ın Resûlü! Bizimle konuşup önümüzden çıkan arkadaşımızı kanlar içinde bulduk’ dediler. Resûlullah ﷺ dışarı çıktı ve: ‘Kimden şüpheleniyorsunuz veya kimin öldürdüğünü sanıyorsunuz?’ diye sordu. ‘Yahudilerin öldürdüğünü düşünüyoruz’ dediler. Yahudilere haber gönderip çağırdı ve: ‘Siz mi öldürdünüz bunu?’ diye sordu. ‘Hayır’ dediler. Ensar’a: ‘Elli Yahudi’nin onu öldürmediklerine dair yemin etmesine razı olur musunuz?’ diye sordu. ‘Onlar hepimizi öldürüp sonra yemin etmekten çekinmezler’ dediler. ‘Peki elliniz yemin ederek diyeti hak etmek ister misiniz?’ diye sordu. ‘Yemin etmeyiz’ dediler. Bunun üzerine diyeti kendi malından ödedi.” Yine dedim ki: “Hüzeyl kabilesi cahiliyye döneminde aralarından birini kovmuştu. Bu adam Batha’da Yemenli bir aileye gece baskın yaptı; aileden biri fark edip kılıçla vurarak onu öldürdü. Hüzeyl gelip Yemenliyi yakaladı ve hac mevsiminde Ömer’e getirdiler: ‘Arkadaşımızı öldürdü’ dediler. Yemenli: ‘Ama onlar onu kovmuşlardı’ dedi. Ömer: ‘Hüzeyl’den elli kişi onu kovmadıklarına dair yemin etsin’ dedi. Kırk dokuzu yemin etti; Şam’dan gelen bir adamdan da yemin etmesi istendi, ancak o yemin yerine bin dirhem fidye verdi. Onun yerine başka bir adam koydular ve maktulün kardeşine teslim ettiler; eli kardeşin eline bağlandı. Rivayet edildiğine göre, yemin eden elli kişi yola çıktı; Nahle’ye vardıklarında yağmur tuttu, dağdaki bir mağaraya sığındılar. Mağara yemin eden elli kişinin üzerine çöktü ve hepsi öldü. Elleri bağlı olan iki kişi kurtuldu, ancak düşen bir taş maktulün kardeşinin bacağını kırdı; bir yıl yaşadıktan sonra o da öldü.” Son olarak: “Abdülmelik b. Mervân bir adam hakkında kasâme ile kısas hükmü verdi, sonra pişman oldu. Yemin eden elli kişinin adının divandan silinmesini emretti ve onları Şam’a sürdü”
Çeviri ve açıklama, Arapçadan Khutba World tarafından yapılmıştır.
Kasâme, cinayet davalarında ve diyet meselelerinde delillerin dikkatle değerlendirilmesini gerektirir.
Bazı cinayet davalarında belirlenmiş sayıda yemin edilmesini öngören bir usul.
Yetkili yargı mercileri aracılığıyla ve sıkı şartlara bağlı olarak uygulanan hukuki karşılık cezası.
Öldürülen kişinin yakınlarına ödenen, hukukça belirlenmiş mali tazminat.
Klasik âlimler bu rivayetlerden hareketle kasâmenin cinayet davalarında nasıl uygulandığını ve yeminlerin ne gibi sonuçlar doğurabileceğini ele almışlardır. Fıkıh mezhepleri, yeminleri kimin edeceği ve kısasın ya da diyetin hangi durumlarda söz konusu olacağı dâhil, usulün bazı yönlerinde farklı görüştedir. Ebû Kılâbe’nin yaptığı kıyas, öngörülen delil kurallarına uyulmadan bir suçlamanın cezaya yol açmaması gerektiğini vurgular. Ensar hakkındaki rivayet de Peygamber ﷺ’in isteksiz bir tarafı yemin etmeye zorlamadığını ve diyeti bizzat ödediğini gösterir.
- Delilleri ve geçerli usulü dikkatle incelemeden hiç kimseyi ağır bir suçla itham etme.
- Cinayet davalarını ve cezaları yetkili mahkemelere bırak; asla kendi başına öç alma.
- Yeminleri ağır bir sorumluluk olarak gör ve doğru bilgiye dayanmadan yemin etme.
Bu rivayet, çözüme kavuşmamış bir cinayet ve bu bağlamda gündeme gelen yeminler hakkındaki aynı usulü ele alır.
Sahih al-Bukhari · #6898 (Sahih)Bu metin, öldürülen kişinin davası ve kasâmenin uygulanması hakkında ek ayrıntılar sunar.
Sahih al-Bukhari · #6864 (Sahih)Rivayet, bu anlatıların merkezindeki konu olan kan dökülmesiyle ilgili yargılamanın önemini vurgular.
Her gün kendi dilinde bir hadis
Uygulama sana her gün açıklamalı bir hadis sunar; telefonunda widget olarak da kullanabilirsin. Ücretsizdir.